grammatik ma`no. umumiy grammatik ma`no (ugm), oraliq grammatik ma`no (ogm) va xususuy grammatik ma`no (xgm)

DOC 62,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1706114587.doc grammatik ma`no. umumiy grammatik ma`no (ugm), oraliq grammatik ma`no (ogm) va xususuy grammatik ma`no (xgm). ularning munosabati. umumiy ma`noni ochish yo`llari reja: 1.grammatik ma`noning yangicha talqini xususida. 2.xususiy ma`nolar lisondagi umumiy ma`nolarning ajallisi,voqelanishi, yuzaga chiqishi. 3.umumiy ma`noni ochish yo`llari (paradigmatik munosabat). grammatik ma`no deganda nima tushuniladi? grammatik ma`no deganda har bir tilning qurilish tizimi nutqda ifodalanishini zaruruy va majburiy deb talab etadigan va turli xil shakliy ko`rinishlar bilan beriladigan umumlashgan ma`nolar tushuniladi. chunonchi, "bolalar qiziqarli kitobni o`qiydilar" gapini olsak, "bolalar" so`zida 2 xil ma`no ajralib turadi: 1) lug`aviy ma`no-ya`ni bu so`zning borliqdagi odam jinsiga mansub bo`lgan, yosh jihatdan voyaga yetmagan shaxsni yoki voyaga yetgan kimsaning farzandi, avlodini atab kelish; 2) ko`plik sonda, bosh kelishikda, gapda ega vazifasida kelgan turdosh ot. bu ma`nolardan birinchisi lug`aviy, leksik ma`no bo`lsa, ikkinchisi grammatik umumlashgan ma`nodir. grammatik ma`nolar har bir til uchun shu til uchun o`ziga xos bo`ladi va rang-barang shakliy usullar bilan (biz …

ning o`zi nimaligi haqida bahs yuritaylik. biz ko`ra oladigan, seza oladigan, o`lchay oladigan, kuzata oladigan narsa, belgi, voqea -hodisa xususiylikdir. masalan; daraxtni biz ko`ra olamiz, paypaslaymiz, shoxlari va barglarini, mevasini sanay olamiz. daraxtning moddiyligi uning ildizi, tanasi, shox-shabbasida. har bir daraxt takrorlanmas, chunki bir yilda ekilgan 2 ta olma daraxti 2 ta alohidalikdir- mevasi, tanasi bir xil bo`lsa-da, barglar miqdori bilan farqlanishi mumkin. demak, yer yuzida nechta daraxt bo`lsa, shuncha xususiy daraxt bor. ularning hisobi nisbiy, chunki sanaguncha nechtasi quriydi, nechtasi yonib ketadi va hokazo... bir ashulani san`atkor 2 marta aytar ekan, bu bir emas, ikki xususiylikdir. "men ma`ruza o`qiyapman" gapini 2 marta takrorlasak, bunda ikki xususiylik voqelangan bo`ladi. chunki bu ikki gap hech bo`lmaganda zamonda farqlanadi. umumiylik nima? xohlagan xususiylikda umumiylikning belgisi yotadi. minglab daraxtlar uchun (olma, anjir, chinor... daraxtlari) umumiy bo`lgan tomon - tanasi, shoxi bor o`simlik. bizning ongimizda daraxt xuddi shu ma`no bilan yashaydi. "umumiylik - bevosita …

k ichish uchun mo`ljallangan o`zbek milliy ro`zg`or buyumi. ongimizda piyola mana shunday yashaydi. chunki "nutqdagi xususiy ma`nolar lisondagi umumiy ma'nolarning tajallisi". umumiy ma`no ma`lum bir fonema, morfema, leksemaning paradigmadagi o`rni,mavqeidan ochiladi. masalan, leksemalardagi umumiy ma`no shu leksemaning o`zi munosabatdosh bo`lgan leksemalar qatoridan anglashiladi. "ota" leksemasi ongimizda quyidagi paradigmada yashaydi va ugmsi o`shandan ochiladi: /bobo/: /buvi/ /ona/: /ota/: /bola/ : /nevara/: ushbu paradigmadan "ota" so`zining ugmsi kelib chiqadi: birinchi avlod, bevosita qon-qarindosh, katta, erkak. leksemalardagi ugmni semema deyishadi. demak, umumiylikning mohiyati ma`lum bir umumiylikni o`ziga o`xshash va farqli umumiyliklar bilan munosabatidagina ochilishi mumkin. sh. shahobiddinova ishida xgm va ugmlar atroflicha talqin qilingan. jumladan, son kategoriyasi shakllarining xgm va ugmlari. [-lar] ning xgmlari: a) ko`plik - unda shirin - shirin bananlar bor (sh. yul.); b) jamlik - ishchilar sinfi - ishchi sinfi; d) bog`liqlik va o`xshashlik - avvalgi sarvigullar o`qishni tugatishdi. (sh. yul.); s) taxmin - soat beshlarda keldi; e) kuchaytirilgan ma`no …

so`zshakli bir to`plamni ifodalaydi va u bir necha alohidaliklarga bo`linadi. "ahmadlar" deganda ahmad va unuing ortoqlari, oilasi... tushuniladi. ya`ni ahmadlar bir to`plamni ifodalaydi va bu to`plam bo`linuvchan. "suvlarni stolga qoydi" deganda kola, mineral suvlar... tishuniladi. "toshkentlarni kezib chiqdi" so`zshakl toshkentni bo`lib beryapti, tumanlari hisobga olingan. "tillarimga kocholmaydi bogzimdagi azobim" misrasida til, gap, so`z, og`iz ajratib berilgan. shuning uchun "ishchi sinfi" va "ishchilar sinfi"; "oqituvchi odati" va "oqituvchilar odati" kabi so`z birikmalarida birlik va ko`plik son ma`nolari yaqinlashsa ham, orasida nozik farq bor. "ishchilar"da sifatiy bo`linuvchanlik sezilib turadi. birlik sonda yaxlitlik ma`nosi ko`proqdir. demak, bir jihatdan birlik va ko`plik son ko`plik sonning bo`linuvchanlikni ta`kidlashi, birlik sonning esa yaxlitlikni ko’rsatishi bilan qarama-qarshi turadi. miqdoriy jihatdan esa birlik son birlik, aniq/noaniq miqdorni ifodalay olishi bilan hamisha noaniq miqdoriy ko`plikni ifodalovchi ko`plik son shakliga qarama - qarshi turadi. shuning uchun "bu kitobni ol", "stol ustida tort kitob bor", "kitob - bilim manbai" gaplarida 3 …

oriy noaniq ko`plik + sifatiy bolinuvchanlik" kabi soddadir. nutqda esa u milliard xususiy korinishlarda voqelanadi. birlik sonining ma`nosi "miqdoriy aniq/noaniq ko`plik + sifatiy bo`linmas" kabidir. lekin yuqorida ko`rsatilgan ugm nutqda xgm sifatida voqelanar ekan, u umumiylik bilan xususiylik orasida oraliq ma`nolar yotadi. oraliq ma`nolar xususiy ma`nolar uchun mano tiplari, ya`ni "o`xshash ma`nolar majmuasi", ugm uchun esa "umumiylikning ko`rinishlari", turlari mavqeida bo`ladi. chunonchi, birlik sonning ugmsi "aniq / noaniq va birlik" kabi ma`nolarni o`z ichiga oladi. va ugm xgm sifatida voqelanguncha yuqorida ko`rsatilgan aniqlik, noaniqlik, birlik kabi uch ogm ma`noning biridan o`tadi. chunonchi, ogm hamisha so`zning lug`aviy ma`nosi, matn, qurshov bilan aloqador bo`ladi. chunonchi, [-lar] ko`plik sonning umumiy ma`nosi -"sifatiy bo`linuvchan, miqdoriy noaniq ko`plik" ugmsi bir necha ogmga ega. bulardan asosiylari: 1. bir yoki turli jinsdagi predmetlarning nmk (noaniq miqdoriy ko’rsatkichi)ni ifodalash (kitoblar, odamlar...); 2. olchanmas moddalarni alohidaliklarga ajratib noaniq miqdoriy koplikni korsatish (toshkent suvlari...); 3. turli tur va jinslardan iborat …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "grammatik ma`no. umumiy grammatik ma`no (ugm), oraliq grammatik ma`no (ogm) va xususuy grammatik ma`no (xgm)"

1706114587.doc grammatik ma`no. umumiy grammatik ma`no (ugm), oraliq grammatik ma`no (ogm) va xususuy grammatik ma`no (xgm). ularning munosabati. umumiy ma`noni ochish yo`llari reja: 1.grammatik ma`noning yangicha talqini xususida. 2.xususiy ma`nolar lisondagi umumiy ma`nolarning ajallisi,voqelanishi, yuzaga chiqishi. 3.umumiy ma`noni ochish yo`llari (paradigmatik munosabat). grammatik ma`no deganda nima tushuniladi? grammatik ma`no deganda har bir tilning qurilish tizimi nutqda ifodalanishini zaruruy va majburiy deb talab etadigan va turli xil shakliy ko`rinishlar bilan beriladigan umumlashgan ma`nolar tushuniladi. chunonchi, "bolalar qiziqarli kitobni o`qiydilar" gapini olsak, "bolalar" so`zida 2 xil ma`no ajralib turadi: 1) lug`aviy ma`no-ya`ni bu so`zning borliqdagi odam jinsiga mansub...

Формат DOC, 62,5 КБ. Чтобы скачать "grammatik ma`no. umumiy grammatik ma`no (ugm), oraliq grammatik ma`no (ogm) va xususuy grammatik ma`no (xgm)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: grammatik ma`no. umumiy grammat… DOC Бесплатная загрузка Telegram