"ingliz va o`zbek tillarida grammatik kategoriya, grammatik ma`no va grammatik shaklning ifodalanishi"

DOCX 35 pages 69.8 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.8 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

o’zbekiston respublikasi oliy ta`lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-7chi 20- guruh talabasi ibrohimova mohichehraning “ingliz va o`zbek tillarida grammatik kategoriya, grammatik ma`no va grammatik shaklning ifodalanishi” mavzusidagi kurs ishi 5111400– xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro-2023 mundarija: 1.grammatik shakl, grammatik ma`no va gramatik kategoriyaning ifodalanishi va munosabatlari 3 2.grammatik kategoriyalarning qo’llanilish usullari 14 3.ingliz tili va o’zbek tilida grammatik ma’no va grammatik shaklning ifodalanishi 19 4.otlarda grammatik kategoriyalarning ifodalanishi 24 5.fe’lning grammatik kategoriyalari. 27 xulosa 32 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 33 1.grammatik shakl, grammatik ma`no va gramatik kategoriyaning ifodalanishi va munosabatlari grammatik ma’no ifodalovchi morfologik ko’rsatkich grammatik shakl deyiladi. boshqa nofonologik birliklar kabi grammatik shakl uch tomon – shakl, ma’no va vazifaning yaxlit birligidan iborat. grammatik shaklning moddiy tomoni grammema atamasi bilan ham yuritiladi. grammatik shakllar (resp. grammatik ko’rsatkich, gram-matik shakl, morfologik shakl, morfologik ko’rsatkich, morfologik vosita …

2 / 35

lsa, shakl hosil qiluvchilarga so’z ma’nosiga biroz ta’sir etadigan, ammo yangi ma’noli so’z hosil qilmaydigan deb ta’-riflanadigan ko’rsatkichlar kiritilardi. diqqat qilinsa, bu qo’shim-chalarning biri lug’aviy, ikkinchisi sintaktik vazifa bilan bog’liq. so’z o’zgartiruvchi va forma yasovchi atamalari tilshunosligimizga ichki fleksiyaga asoslangan rus tili grammatik me’yorlari asosida kirib kelgan bo’lib, o’zbek tilining turkona tabiatini yoritib bermas, tanlangan atama va tushuncha o’rtasida nomuvofiqlik mavjud edi[footnoteref:1]. aniqrog’i, so’z o’zgartiruvchi va shakl yasovchi sifatida ajratilgan morfologik shakllar o’zbek tilida so’zning shakliga hech qanday o’zgartirish kiritmaydi va yasash darajasida ta’sir etmaydi. bu shakllarning biri so’z lug’aviy ma’nosiga biroz ta’sir etishi bilan, ikkinchisi so’zlarga sintaktik imkoniyat (bog’lash, biriktiruvchanlik, muayyan sintaktik vazifa berish) bilan xarakterlanadi. [1: axmanova, o.s. lingvistik qiymati va uning xilma-xilligi / o. axmanova // tilshunoslik va mantiqdagi muammo qadriyatlari. m.: moshkda. universitet, 1963 yil. - 8-10 bet. ] bugungi kunda o’zbek tilining haqiqiy talqinini berish, o’zbek milliy tilshunosligini yaratish, uni boshqa til me’yorlari asosida qoliplashtirish …

3 / 35

yicha yevropaliklar tomonidan yaratilgan darsliklar turtki bo’ldi[footnoteref:2]. arab tilshunosligi ichki fleksiyaga ega arab tili qoidalari asosida ish tutganligi sababli bu asosda turkiy tillarning agglyutinativ tabiatini to’g’ri baholab bo’lmas, va mavjud darsliklarda so’zning o’zagiga qo’shilib keladigan qo’shimchalar (ular arab tilidagi yuklamalar – harflarga o’xshash bo’lganligi sababli) harflar deb baholanar edi. buni mahmud koshg’ariy, mirzo mahdixon tadqiqotlarida ham kuzatish mumkin. [2: benovenist, e. umumiy tilshunoslik / e. benvienist. 1974 yil. - 448 p. ] so’z shakllari va ularning paradigmalarini ajratish o’zbek tilshunosligida e.d.polivanov asarlari va a.fitratning «sarf» va «nahv» darsliklaridan so’ng ommalasha boshladi. bu davrda so’z shakli deganda o’zakka qo’shilib, kelgan har qanday qo’shimcha tushunilib, kitoblar ham, kitobim ham, yozdik ham, yozdi ham so’z shakli deb talqin qilinar edi. o’tgan asrrning 40-yillaridan keyin o’zbek tilshunosligiga f.f.fortunatov asos solgan moskva lingvistik maktabining forma yasash va so’z o’zgartirish atamalari bir-biridan farqlangan holda kirib keldi. forma yasovchilar deganda yangi so’z hosil qilmaydigan, ma’noni keskin o’zgartirmaydigan, …

4 / 35

a –l o’tgan zamon formasini yasaydi, -i, -a okonchanielari esa bu formalarni son va rodlarda o’ z g a r t i r a d i . o’zbek tiliga okonchanie xos emas, shuningdek, so’zga rus tili uchun me’yoriy bo’lgan va osnova deb ataladigan okonchaniesiz qism ham ahamiyatsiz. shu sababli forma yasalishi va so’z o’zgartirishni ajratishga keskin zarurat yo’q. o’zbek tilida ham o’zakka qo’shimchalarni so’z yasovchi va so’zning ayrim shakllarini yasovchilarga ajratish xosdir. so’zning ayrim shakllarini yasovchilar esa lug’aviy shakl hosil qiluvchilar va sintaktik shakl hosil qiluvchilarga bo’linadi. lug’aviy shakl hosil qiluvchilar so’z ma’nosini qisman o’zgartiruvchi, muayyanlashtiruvchi qo’shimchalardir. masalan, kitob so’zida birlik ma’nosi ham (bu kitob qiziqarli), ko’plik ma’nosi ham (do’konga kitob keldi) mujassamlangan. nutq sharoiti, matn kitob so’zida birlik yoki ko’plik voqelanishini ajratib beradi. shu so’zga –lar shakli qo’shilishi bilan u kitob so’zida birlik ma’nosini ko’plik ma’nosidan chegaralaydi, ya’ni lug’aviy ma’noni muayyanlashtiradi, toraytiradi. lekin bevosita so’zlarni sintaktik aloqaga kiritish uchun …

5 / 35

qo’shilib, uni o’zidan keyingi yoki oldingi so’z bilan sintaktik aloqaga kiritadi. kelishik, egalik, kesimlik shakllari shunday grammatik vositalardir. o’zbek tilida shunday shakllar borki, ular bir tomondan so’zning lug’aviy ma’nosiga ta’sir etadi, ikkinchi tomondan, ularni sintaktik aloqaga kiritadi. o’zgalovchi kategoriya shakllari shunday ikkiyoqlama mohiyatga ega. masalan, shoshilib gapirmoq birikmasida –ib ravishdosh shakli shoshil so’zining lug’aviy ma’nosiga ta’sir etgan, ya’ni unga ravishlik ma’nosiga yaqin ma’no bergan, shu bilan birgalikda, bu so’zni keyingi so’zga bog’lash vazifasini ham bajarmoqda. shuning uchun o’zgalovchi kategoriya shakllari lug’aviy shakl hosil qiluvchilar va sintaktik shakl hosil qiluvchilar orasida oraliq vaziyatni egallab, lug’aviy-sintaktik shakl hosil qiluvchi atamasi bilan nomlanadi. so‘zning borliqdagi narsa, belgi harakat va voqea-hodisalar haqidagi tushunchalarni ifodalashi uning leksik ma’nosi hisoblanadi. leksik ma’no so‘zning lug‘aviy (asosiy, o‘zak negiz) qismi orqali anglashiladi. so‘zning biror turkumga mansubligini ko‘rsatuvchi umumiy kategorial ma’no va so‘zning ma’lum bir grammatik shakli ifodalaydigan ma’no grammatik ma’no deyiladi. demak, grammatik ma’no o‘z xususiyatiga ko‘ra ikki …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ingliz va o`zbek tillarida grammatik kategoriya, grammatik ma`no va grammatik shaklning ifodalanishi""

o’zbekiston respublikasi oliy ta`lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-7chi 20- guruh talabasi ibrohimova mohichehraning “ingliz va o`zbek tillarida grammatik kategoriya, grammatik ma`no va grammatik shaklning ifodalanishi” mavzusidagi kurs ishi 5111400– xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro-2023 mundarija: 1.grammatik shakl, grammatik ma`no va gramatik kategoriyaning ifodalanishi va munosabatlari 3 2.grammatik kategoriyalarning qo’llanilish usullari 14 3.ingliz tili va o’zbek tilida grammatik ma’no va grammatik shaklning ifodalanishi 19 4.otlarda grammatik kategoriyalarning ifodalanishi 24 5.fe’lning grammatik kategoriyalari. 27 xulosa 32 foydalanilgan adabiyotlar ro`y...

This file contains 35 pages in DOCX format (69.8 KB). To download ""ingliz va o`zbek tillarida grammatik kategoriya, grammatik ma`no va grammatik shaklning ifodalanishi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ingliz va o`zbek tillarida gra… DOCX 35 pages Free download Telegram