arab tilida grammatik kategoriya va uning turlari

DOCX 27 стр. 6,4 МБ Бесплатная загрузка

27 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 6,4 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 27

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 27

o‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi magistratura bo‘limi “o‘zbek tili va mumtoz sharq adabiyoti” kafedrasi “mutaxassislikning nazariy masalalari” fanidan mavzu: arab tilida grammatik kategoriya va uning turlari bajardi: muhammadjonov f. qabul qildi: akmalxonov a. toshkent – 2023 mundarija kirish…………………………………………………………………..….......... 3 i bob. grammatik kategoriya tushunchasi ………………….. 5 1. arab tili grammatik kategoriyasi hamda grammatik kategoriyaning ifodalanish usullari ….………...………...………...………...………...………...……….......... 5 1.1. grammatik kategoriya va uning turlari ..…… ………...………...……......... 10 ii bob. asosiy arab tili grammatik kategoriyasi ……...…. 12 2.1. grammatik jins kategoriyasi ….………...………...………...………............. 12 2.2. grammatik son kategoriyasi ......... ………...………...………...……….........15 2.3. kelishik kategoriyasi ……………..…...………...………...…………...…… 20 xulosa ……………………………………………………………………...... 25 foydalanilgan manba va adabiyotlar ro‘yxati ..….......... 27 kirish mavzuning dolzarbligi. ma’lumki, jahon tillaridan biri deb eʼtirof etilgan arab tili insoniyat taraqqiyoti tarixida gʻoyat muhim oʻrin egallagan. dunyo fani ravnaqiga katta hissa qo‘shgan buyuk bobokalonlarimiz imom al-buxoriy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, abu nasr farobiy, muhammad xorazmiy, mahmud zamaxshariylar shu tilda samarali ijod qilishgan. …

2 / 27

monaviy adabiy arab tili xix asrdan boshlab yangicha ruhda shakllana boshladi. yangi zamonaviy texnika va taraqqiyot tushunchalari va predmetlarini ifodalash uchun unga ovrupo tillaridan ko‘p o‘zlashtirma so‘zlar kirib kela boshladi[footnoteref:2]. [2: hasanov m. abzalova m. arab tili darsligi. –t., movarounnahr 2004. 5,6-betlar.] shu o‘rinda, arab tili somiy tillar oilasiga mansub bo‘lib, uning adabiy til normasi johiliyat davrida shakllangan. biroq, uning grammatik normalari milodning viii-ix asrida ishlab chiqildi. qurʼoni karimning nozil bo‘lishi, paygambarimiz muhammad alayhissalom hadislarining yuzaga kelishi arab adabiy tilining yanada rivojlanishi, taʼsir doirasining kengayishi, arab bulmagan boshqa xalqlar tomonidan ham arab tilini keng urganilishiga yul ochib berdi. ayniqsa, bag‘dod xalifaligida tashkil etilgan ilmiy markaz va unda arab olimlari bilan bir safda ko‘plab musulmon o‘lkalardan kelgan ajam olimlarining tadqiqot ishlari olib borishgani arab tilining ilm-fan sozhasidagi mavqeini yanada yuqori ko‘tardi. natijada bu til butun musulmon sharqi hududida yevropadagi lotin tili kabi fan i bob. grammatik kategoriya tushunchasi 1. arab tili …

3 / 27

a falsafadan tilshunoslikka kirib kelgan bo‘lib, falsafada bu tushuncha quyidagicha izohlanadi: “obyektiv borliq va bilishdagi mohiyatan ko‘proq qonuniy aloqa va munosabatlarni aks ettiruvchi umumiy tushuncha”. falsafada ham, tilshunoslikda ham kategoriya bir xil narsani ataydi, ya’ni kategoriya uchun juftlik va yakkalik mavjud bolishi shart va zarur. falsafada juftlikni sabab -natija, mohiyat-hodisa, butun-qism; yakkalikni borliq, miqdor, makon tashkil etsa,tilshunoslikda kategoriya atamasi ostida qat’iy zidlangan ikkilik (son kategoriyasi) yoki ko‘plik (kelishik kategoriyasi) tushuniladi. umumiy tilshunoslik nuqtai nazaridan tillarda turli grammatik ma’nolar uchraydi. lekin bu grammatik ma’nolar va ularning ifoda uslublari hamma tillar uchun umumiy, bir xil emas. har bir tilda o‘ziga xos grammatik ma’nolar va ulami ifodalash usullari mavjud. ular ayrim-ayrim holda emas, balki ma’no turlarining yaqinligiga ko‘ra guruh-guruh holda uchraydi. bunday guruhlarda ular son jihatdan kamida ikkita va undan ortiq bo‘lishi mumkin. ana shunday birikmalar tilshunoslikka oid adabiyotlarda grammatik kategoriya deb yuritiladi[footnoteref:3]. grammatik kategoriya umumlashgan grammatik ma’no bo‘lib, u tilning qaysi morfologik …

4 / 27

ning so‘z o‘zgartirish va so‘z biriktirish qoidalari haqida bo‘lib, bunda so‘z o‘zgartirish doirasida so‘z shakllari, so‘z shakllarini hosil qiluvchi grammatik kategoriya va o‘zgarish asosida farqlanuvchi so‘zning grammatik guruhi – so‘z turkumi hamda bu hodisalarning mahsuli bo‘lishi, so‘z birikmasi va gap bir vujudning ikki tomoni sifatida ajraladi. bu o‘z – o‘zidan ularni o‘rganuvchi ikki soha morfologiya va sintaksisni farqlashni ham toqazo qiladi. [3: m.t. irisqulov: “tilshunoslikka kirish” (ilmiy-uslubiy nashr). toshkent - 2009, 72 bet. (http://library.navoiy-uni.uz/)] [4: ilmiy maqola, tilavov sh.a.: grammatik kategoriya tushunchasi. “interdisciplinary conference of young scholars in social sciences” jurnali, 322-bet.] grammatik ma’no va grammatik shaklning birikuvidan vujudga kelgan umumiy tushunchalarni ifodalovchi tildagi xususiyatlar grammatik kategoriya deb yuritiladi. kategoriya tushunchasi (grekcha kategoria) narsalarga tegishli xususiyatlar ma’nosini ifodalaydi[footnoteref:5]. grammatik kategoriya bir yo‘la grammatik ma’no va grammatik shaklni qamrab oluvchi tushuncha bo‘lib, turli tillarda soni va xususiyatlari bilan farq qiladi. [5: nurmonov a., shahobiddinova sh., “grammatik kategoriya muammosiga doir ayrim mulohazalar”. …

5 / 27

mchasi[footnoteref:7]. [7: nurmonov a., shahobiddinova sh., “grammatik kategoriya muammosiga doir ayrim mulohazalar”. oʻta, 1998-yil, 6-son, 22-26-betlar.] ii bob. asosiy arab tili grammatik kategoriyasi 2.1. grammatik jins kategoriyasi bo‘lgan bo‘lishi mumkin, deb taxmin qilishadi[footnoteref:8]. [8: m.t. irisqulov: “tilshunoslikka kirish” (ilmiy-uslubiy nashr). toshkent - 2009, 72-bet. (http://library.navoiy-uni.uz/)] o‘zbek tilida grammatik jins kategoriyasi yo‘q. lozim bo‘lganda bu ma’no leksik-semantik, morfologik va sintaktik usullar bilan ifoda etilishi mumkin. lekin bu vositalaming grammatik kategoriyasi bor tillardan yana farqi shuki, ular (o‘zbek arab tilida yana shunday so‘zlar mavjudki ularning belgisi grammatik belgiga ega emas, shu so‘zning mazmuniga qarab belgilanadi[footnoteref:9]. [9: ibrohimov. n.i. «arab tili grammatikasi» t. 1997. (https://jdpu.uz/)] مِصْرُ -misr بَغْدادُ -baqdod بصرةُ -basra, طرابلوسُ -tripoli g) shamol, olov, urush, quyosh kabi so‘zlar. masalan: شَمْسٌ نارٌ حّرْبٌ سمومٌ 3. bundan tashqari ة bilan tugamagan ayrim otlar har ikkala jinsda ham ishlatilishi mumkin. masalan: فَرَسٌ - ot كَبْدٌ - jigar قَوسٌ - yoy arab tilida so‘zlar ikki …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 27 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "arab tilida grammatik kategoriya va uning turlari"

o‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi magistratura bo‘limi “o‘zbek tili va mumtoz sharq adabiyoti” kafedrasi “mutaxassislikning nazariy masalalari” fanidan mavzu: arab tilida grammatik kategoriya va uning turlari bajardi: muhammadjonov f. qabul qildi: akmalxonov a. toshkent – 2023 mundarija kirish…………………………………………………………………..….......... 3 i bob. grammatik kategoriya tushunchasi ………………….. 5 1. arab tili grammatik kategoriyasi hamda grammatik kategoriyaning ifodalanish usullari ….………...………...………...………...………...………...……….......... 5 1.1. grammatik kategoriya va uning turlari ..…… ………...………...……......... 10 ii bob. asosiy arab tili grammatik kategoriyasi ……...…. 12 2.1. grammatik jins kategoriyasi ….………...………...………...………............. 12 2.2. grammatik son kategoriyasi ......... ………...………...………......

Этот файл содержит 27 стр. в формате DOCX (6,4 МБ). Чтобы скачать "arab tilida grammatik kategoriya va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: arab tilida grammatik kategoriy… DOCX 27 стр. Бесплатная загрузка Telegram