arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari

DOC 5 pages 73.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Jun 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1664179874.doc arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari eramizning dastlabki yillarida arabiston yarim orolining shimoliy - g`arbiy qismida nabatiylar davlati mavjud bo`lib bu davlatning yozuvi oromiy yozuvi edi. bu yozuv nabatiylar davlatida ishlatilganligi sababli nabatiylar yozuvi deb ham atalgan. bu alifbo 22 belgidan iborat bo`lgan. keyinchalik bu alifbodan xozirgi kunda afrikaning shimoliy - g`arbiy qismidan hindistongacha bo`lgan ulkan xududda amalda qo`llanib kelinayotgan va arab yozuvi deb ataladigan yozuv shakllangan. ilk arab yozuvining eng qadimgi yodgorliklari janubiy suriyadan topilgan bitiklar bo`lib, ular eramizning iv - vi asriga mansubdir. erarnizning v - vi asriga kelib arab yozuvi shimoliy afrikaga ham tarqalgan edi. arablar xayotidagi eng ulkan ijtimoiy - sixosiy va madaniy - ma`naviy burilish vii asrning boshlarida vujudga kelgan islom ta`limotidir. bu ta`limotning beshigi o`sha davrdayoq umumarab ahamiyatiga ega bo`lgan savdo markazi makka shaxridir. islom ta`limotining va uning birinchi kitobi bo`lgan âqur`oni karimâ ning sharofati bilan deyarli savodsiz xisoblangan ko`chmanchi arablar …

2 / 5

deb e`lon qilindi. chiqarilgan bu farmon arab tili va yozuvining jamiyatda tutgan mavqeini yanada mustaxkamladi. arab tilining rivojlanishi, uning xalifalikka tobe bo`lgan xududlarda keng tarqalishi arab yozuvi va uning orfografiyasini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqardi. bu narsa esa, yozuvda isloh o`tkazish masalasini ko`ndalang qo`ydi. bu isloxni amalga oshirishda o`sha davrda iroqning xukmdori bo`lgan al - hajjojning tashabbusi va xizmati ulkan bo`lgan. yozuvda o`tkazilgan bu isloxotning vaqti aniq bilingan emas. extimol u bosqichma â bosqich uzoq muddat davomida amalga oshirilgan va 680 yildan 780 yilgacha bo`lgan davrni o`z ichiga olgan. umuman arab yozuvicla o`slia davrda o`tkazilgan isloxotning moxiyati qisqacha quyidagilardan iborat: yuqorida aytganimizdek, nabatiy yozuvi da 22 ta harf mavjud bolgan. bu xarflar orasida 4 ta harf shaklan juda o`xshash bo`lgan. ular deyarli bir xil yozilgan. ilk arab yozuvida bu xarflarni bir â biridan farqlash uchun ularning ustiga yoki ostiga nuqtalar qo`yish joriy etilgan. shundan keyin bu harflarning shakli bir xil yozilavergan …

3 / 5

ni saqlab qolgan va ular faqat o`ng tomondagi harf bilan qo`shib yoziladi. shuning uchun ularning ikkitagina shakli mavjud, shunday qilib, arab yozuvidagi 28 harfning 100 ta ko`rinishi shakllangan. ilk arab yozuvida ayrim harflarga nuqtalarning qo`yilishi, ko`pchilik xartlarning xar ikki tomondan qo`shib yoziladigan shakllarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xarflarning o`zaro katta â kichiklik normalari xam ishlab chiqilgan. nabatiy yozuvida cho`ziq unlilar xarflar yordamida ifodalanar edi. bu qoida arab yozuvida ham saqlab qolingan. shuning uchun arab yozuvidagi harflari undosh tovushlarni ifodalash bilan birga cho`ziq a, u, i unlilarni xam ifodalaydigan bo`lgan. qisqa unlilar esa, aloxida harflar yordamida emas, balki shu unlilardan oldingi xarflarning ostiga yoki ustiga qo`yiladigan zabar, zer, pech harakatlari bilan ifodalanadigan bo`lgan. bu harakatlardan tashqari turli vazifalami bajaruvchi hir necha qo`shimcha harakatlar ham joriy etilgan. shunday qilib, âqur`oni karimâ va o`sha davr og`zaki poeziyasi talaffuz normalariga to`la javob bera oladigan yozuv ishlab chiqilgan. arablarning bu yozuv sistemasi vii asrning …

4 / 5

uvining kelajakda yanada keng tarqalishiga zamin yaratgan. xi asrda arablarda shakllangan fikrga ko`ra, arab yozuvining dastlabki bosqichida faqat kufiy yozuvi mavjud bo`lgan. âqur`oni karimâ dastlabki nusxalari shu yozuvda ko`chirilgan. bu yozuv 4 - xalifa ali ibn tolib tomonidan takomiliga etkazilgan. arab grafikasidagi boshqa xat turlari shu kufiy yozuvi asosida keyinchalik shakllangan xat turlaridir. x asrga kelib arab yozuvi yana islox qilingan. bu islox ali muxammad ibn ali ibn muqla (272 â 328) â (886 â 940) nomi bilan bog`liq. bu kishi uch abbosiy xalifa qo`iida vazirlik lavozimida ishlagan. u kufiy xati asosida sharq olamida keyinchalik mashhur bo`lib ketgan olti xat turini yaratgan olimdir: muxaqqaq, suls, riqo, nasx, tavqi` va rayhoniy xat turlari. ibn muqlaning bu ishini eronlik olim ali ibn hiloi davom ettirgan. uning taxallusi ibn bavvob bo`lgan va u 413â1022 yilda vafot etgan. u sherozdagi mashxur kutubxonada xodim bo`lib ishlagan. isloxot ishini undan keyin davotn ettirgan shaxs so`nggi abbosiy …

5 / 5

yozuvi asosida shakllangan dastlabki arab yozuvidir. u birinchi marta kufa shahrida ishlatilib, u erda rivoj topgani uchun â«kufiyâ» deb nom olgan. arab olimlarining fikricha, (bu olimlar xi asrga mansubdirlar) âqur`oni karimâ birinchi qo`lyozma nusxasi yozilgan bu yozuv turi 4 - xalifa xisoblangan ati ibn abu tolib tomonidan takomillashtirilgan. natijada o`sha davrda turli yozishmalar, davlat idoralaridagi hujjatlar va boshqa yozuv - chizuvlar shu yozuvda olib borilgan. o`sha davrdagi qo`lyozma kitoblar ham shu yozuvda yaratilgan. keyinchalik esa, ibn muqla o`tkazgan isloxot natijasida vujudga kelgan boshqa turdagi yozuvlar o`rnini egallay boshlagan. xii asrga kelib suriya, iroq, eron xududlarida kufiy yozuvi amalda qo`llanishdan to`xtagan. lekin u umuman iste`moldan chiqib ketgan emas. kufiy yozuvi islom badiiy san`atining asosiy elementlaridan biri bo`lib xizmat qilgan. shu bilan bog`liq xolda bu yozuv turi ishlatilish soxasiga qarab, yana bir necha turga bo`iinib ketgan. masalan, bu xat turidagi harf elementlariga gullar, barglar, ko`raklar shakli berilib, xusnixat turlarida ishlatilgan va unga …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari"

1664179874.doc arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari eramizning dastlabki yillarida arabiston yarim orolining shimoliy - g`arbiy qismida nabatiylar davlati mavjud bo`lib bu davlatning yozuvi oromiy yozuvi edi. bu yozuv nabatiylar davlatida ishlatilganligi sababli nabatiylar yozuvi deb ham atalgan. bu alifbo 22 belgidan iborat bo`lgan. keyinchalik bu alifbodan xozirgi kunda afrikaning shimoliy - g`arbiy qismidan hindistongacha bo`lgan ulkan xududda amalda qo`llanib kelinayotgan va arab yozuvi deb ataladigan yozuv shakllangan. ilk arab yozuvining eng qadimgi yodgorliklari janubiy suriyadan topilgan bitiklar bo`lib, ular eramizning iv - vi asriga mansubdir. erarnizning v - vi asriga kelib arab yozuvi shimoliy afrikaga ham tarqalgan edi. arablar xayotidagi eng ulkan ij...

This file contains 5 pages in DOC format (73.0 KB). To download "arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: arab yozuvining vujudga kelishi… DOC 5 pages Free download Telegram