arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari

DOC 5 стр. 73,0 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 73,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

1664179874.doc arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari eramizning dastlabki yillarida arabiston yarim orolining shimoliy - g`arbiy qismida nabatiylar davlati mavjud bo`lib bu davlatning yozuvi oromiy yozuvi edi. bu yozuv nabatiylar davlatida ishlatilganligi sababli nabatiylar yozuvi deb ham atalgan. bu alifbo 22 belgidan iborat bo`lgan. keyinchalik bu alifbodan xozirgi kunda afrikaning shimoliy - g`arbiy qismidan hindistongacha bo`lgan ulkan xududda amalda qo`llanib kelinayotgan va arab yozuvi deb ataladigan yozuv shakllangan. ilk arab yozuvining eng qadimgi yodgorliklari janubiy suriyadan topilgan bitiklar bo`lib, ular eramizning iv - vi asriga mansubdir. erarnizning v - vi asriga kelib arab yozuvi shimoliy afrikaga ham tarqalgan edi. arablar xayotidagi eng ulkan ijtimoiy - sixosiy va madaniy - ma`naviy burilish vii asrning boshlarida vujudga kelgan islom ta`limotidir. bu ta`limotning beshigi o`sha davrdayoq umumarab ahamiyatiga ega bo`lgan savdo markazi makka shaxridir. islom ta`limotining va uning birinchi kitobi bo`lgan âqur`oni karimâ ning sharofati bilan deyarli savodsiz xisoblangan ko`chmanchi arablar …

2 / 5

deb e`lon qilindi. chiqarilgan bu farmon arab tili va yozuvining jamiyatda tutgan mavqeini yanada mustaxkamladi. arab tilining rivojlanishi, uning xalifalikka tobe bo`lgan xududlarda keng tarqalishi arab yozuvi va uning orfografiyasini takomillashtirish zaruratini keltirib chiqardi. bu narsa esa, yozuvda isloh o`tkazish masalasini ko`ndalang qo`ydi. bu isloxni amalga oshirishda o`sha davrda iroqning xukmdori bo`lgan al - hajjojning tashabbusi va xizmati ulkan bo`lgan. yozuvda o`tkazilgan bu isloxotning vaqti aniq bilingan emas. extimol u bosqichma â bosqich uzoq muddat davomida amalga oshirilgan va 680 yildan 780 yilgacha bo`lgan davrni o`z ichiga olgan. umuman arab yozuvicla o`slia davrda o`tkazilgan isloxotning moxiyati qisqacha quyidagilardan iborat: yuqorida aytganimizdek, nabatiy yozuvi da 22 ta harf mavjud bolgan. bu xarflar orasida 4 ta harf shaklan juda o`xshash bo`lgan. ular deyarli bir xil yozilgan. ilk arab yozuvida bu xarflarni bir â biridan farqlash uchun ularning ustiga yoki ostiga nuqtalar qo`yish joriy etilgan. shundan keyin bu harflarning shakli bir xil yozilavergan …

3 / 5

ni saqlab qolgan va ular faqat o`ng tomondagi harf bilan qo`shib yoziladi. shuning uchun ularning ikkitagina shakli mavjud, shunday qilib, arab yozuvidagi 28 harfning 100 ta ko`rinishi shakllangan. ilk arab yozuvida ayrim harflarga nuqtalarning qo`yilishi, ko`pchilik xartlarning xar ikki tomondan qo`shib yoziladigan shakllarini ishlab chiqish bilan bir qatorda xarflarning o`zaro katta â kichiklik normalari xam ishlab chiqilgan. nabatiy yozuvida cho`ziq unlilar xarflar yordamida ifodalanar edi. bu qoida arab yozuvida ham saqlab qolingan. shuning uchun arab yozuvidagi harflari undosh tovushlarni ifodalash bilan birga cho`ziq a, u, i unlilarni xam ifodalaydigan bo`lgan. qisqa unlilar esa, aloxida harflar yordamida emas, balki shu unlilardan oldingi xarflarning ostiga yoki ustiga qo`yiladigan zabar, zer, pech harakatlari bilan ifodalanadigan bo`lgan. bu harakatlardan tashqari turli vazifalami bajaruvchi hir necha qo`shimcha harakatlar ham joriy etilgan. shunday qilib, âqur`oni karimâ va o`sha davr og`zaki poeziyasi talaffuz normalariga to`la javob bera oladigan yozuv ishlab chiqilgan. arablarning bu yozuv sistemasi vii asrning …

4 / 5

uvining kelajakda yanada keng tarqalishiga zamin yaratgan. xi asrda arablarda shakllangan fikrga ko`ra, arab yozuvining dastlabki bosqichida faqat kufiy yozuvi mavjud bo`lgan. âqur`oni karimâ dastlabki nusxalari shu yozuvda ko`chirilgan. bu yozuv 4 - xalifa ali ibn tolib tomonidan takomiliga etkazilgan. arab grafikasidagi boshqa xat turlari shu kufiy yozuvi asosida keyinchalik shakllangan xat turlaridir. x asrga kelib arab yozuvi yana islox qilingan. bu islox ali muxammad ibn ali ibn muqla (272 â 328) â (886 â 940) nomi bilan bog`liq. bu kishi uch abbosiy xalifa qo`iida vazirlik lavozimida ishlagan. u kufiy xati asosida sharq olamida keyinchalik mashhur bo`lib ketgan olti xat turini yaratgan olimdir: muxaqqaq, suls, riqo, nasx, tavqi` va rayhoniy xat turlari. ibn muqlaning bu ishini eronlik olim ali ibn hiloi davom ettirgan. uning taxallusi ibn bavvob bo`lgan va u 413â1022 yilda vafot etgan. u sherozdagi mashxur kutubxonada xodim bo`lib ishlagan. isloxot ishini undan keyin davotn ettirgan shaxs so`nggi abbosiy …

5 / 5

yozuvi asosida shakllangan dastlabki arab yozuvidir. u birinchi marta kufa shahrida ishlatilib, u erda rivoj topgani uchun â«kufiyâ» deb nom olgan. arab olimlarining fikricha, (bu olimlar xi asrga mansubdirlar) âqur`oni karimâ birinchi qo`lyozma nusxasi yozilgan bu yozuv turi 4 - xalifa xisoblangan ati ibn abu tolib tomonidan takomillashtirilgan. natijada o`sha davrda turli yozishmalar, davlat idoralaridagi hujjatlar va boshqa yozuv - chizuvlar shu yozuvda olib borilgan. o`sha davrdagi qo`lyozma kitoblar ham shu yozuvda yaratilgan. keyinchalik esa, ibn muqla o`tkazgan isloxot natijasida vujudga kelgan boshqa turdagi yozuvlar o`rnini egallay boshlagan. xii asrga kelib suriya, iroq, eron xududlarida kufiy yozuvi amalda qo`llanishdan to`xtagan. lekin u umuman iste`moldan chiqib ketgan emas. kufiy yozuvi islom badiiy san`atining asosiy elementlaridan biri bo`lib xizmat qilgan. shu bilan bog`liq xolda bu yozuv turi ishlatilish soxasiga qarab, yana bir necha turga bo`iinib ketgan. masalan, bu xat turidagi harf elementlariga gullar, barglar, ko`raklar shakli berilib, xusnixat turlarida ishlatilgan va unga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari"

1664179874.doc arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari eramizning dastlabki yillarida arabiston yarim orolining shimoliy - g`arbiy qismida nabatiylar davlati mavjud bo`lib bu davlatning yozuvi oromiy yozuvi edi. bu yozuv nabatiylar davlatida ishlatilganligi sababli nabatiylar yozuvi deb ham atalgan. bu alifbo 22 belgidan iborat bo`lgan. keyinchalik bu alifbodan xozirgi kunda afrikaning shimoliy - g`arbiy qismidan hindistongacha bo`lgan ulkan xududda amalda qo`llanib kelinayotgan va arab yozuvi deb ataladigan yozuv shakllangan. ilk arab yozuvining eng qadimgi yodgorliklari janubiy suriyadan topilgan bitiklar bo`lib, ular eramizning iv - vi asriga mansubdir. erarnizning v - vi asriga kelib arab yozuvi shimoliy afrikaga ham tarqalgan edi. arablar xayotidagi eng ulkan ij...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (73,0 КБ). Чтобы скачать "arab yozuvining vujudga kelishi, rivojlanishi va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: arab yozuvining vujudga kelishi… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram