ko'makchi. ko`makchilarning ma'nosi, vazifalari va turlari

DOC 66,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1706114626.doc ko`makchi. ko`makchilarning ma`nosi, vazifalari va turlari reja: 1.ko`makchilar yordamchi so`zlarning bir ko`rinishi sifatida. 2.ko`makchilarning shakliy xususiyatiga ko`ra turlari. sof ko`makchilar. 3.yarim ko`makchilarning “oraliq uchinchi” tabiati. 4.qo`shimchasimon ko`makchilarning ma`no va vazifa tomonlari. sof ko`makchi, yarim ko`makchi, qo`shimchasimon ko`makchi, ko`makchi va kelishik munosabati, ko`makchi – bog`lovchi, yaxlitlanish, o`zbek tilining lug`at tizimi, pog`onaviy (iyerarxik) bo`linish, ulm (umumiy lisoniy ma`no), leksoid va affiksoid ko`rinishli, ko`makchilar sirasining boyishi. turkiy tillarda (jumladan, o`zbek tilida ham) ko`makchilar ko`p yillardan buyon tilshunos olimlarimizning tekshirish manbai bo`lib kelmoqda. o`zbek tilidagi ko`makchilarga birinchi bo`lib mukammal ta`rifni a.n.kononov bergan: “ko`makchilar shunday bir gruppa so`zlarki, ular ot bilan yoki obyekt bilan predikat orasidagi qurol – vosita, maqsad, sabab, payt, masofa, yo`nalish, o`xshatish kabi munosabatlarning yaratilishida xizmat qiladi” [1, 56;]. sh. shoabdurahmonov ham o`zining “yordamchi so`zlar” asarida ko`makchilarga xuddi shunday ta`rif bergan: “ko`makchilar obyektning obyektga yoki obyektning predikatga bo`lgan turli grammatik munosabatlarini ko`rsatuvchi yordamchi so`zlardir” [7, 3-4;]. darhaqiqat, ko`makchilar tobe munosabatni ifodalash …

n ko`makchilar. nutqimizda tez-tez ishlatiladigan uchun, bilan, sari, qadar, kabi, singari, sayin, orqali so`zlari sof ko`makchilar bo`lib, ular tobe so`zni hokim so`zga bog`lashga xizmat qiladi. sof ko`makchilar boshqa so`zlarga birikkan holda turli munosabatlarni anglatadi. jumladan, bilan ko`makchisi. bilan o`zbek tilida asosan ko`makchi, ba`zan bog`lovchi vazifasida ishlatiladi. shuning uchun bu ko`makchi turi bugungi kunda yordamchi so`zlarning birining o`rnida ikkinchisi qo`llanilishi nuqtai nazaridan ko`makchi-bog`lovchi atamasi ostida ham o`rganilmoqda. bilan yordamchisining etimalogiyasi haqida prof.a.n. kononov v.v.radlov, j.deni kabi qator turkiyshunoslarning fikrlarini e`tiborga olib, uning “birlan” so`zidan kelib chiqqanini aytgan. bilan yordamchisining birla, birlan, bila, ila, -la shakllari vazn, qofiya va uslub talabiga ko`ra ko`proq poeziyada uchraydi. chunonchi, baxt ila to`lib-toshgan go`zal oy deraza tagida o`sgan daraxt barglarida mudrab yotadi (r. tagor). bu ko`makchi quyidagi ma`nolarni bildiradi: 1) biror harakatning bajarilishida shaxs, predmetlarning birgaligini bildiradi: ko`pchilik bilan odam o`zini kuchli sezadi. 2) harakatni bajarishda vosita ma`nosini bildiradi: shu gapning ustiga ismat bobo hassasi bilan …

g va, ham biriktiruv bog`lovchilaridan farqlanadigan o`ziga xos xususiyatlari bor: 1.bu yordamchi birgalik ma`nosini yaratadi: chodir sahnasidan bir qiz bilan yigit chiqib o`yin qildi (m.ism.). ushbu misoldagi bilan o`rnida “va” ni qo`llasak, yuqoridagi ma`no kelib chiqmaydi, balki qiz bilan yigitning alohida – alohida o`ynagani ma`nosi ifodalanadi. 2.va, ham bog`lovchilari uyushib kelgan fe`l kesimlarni bog`laydi, ammo “bilan” da bu imkoniyat chegaralangan. qiyoslang: lola ishlaydi va o`qiydi. lola ishlaydi ham o`qiydi. ammo “lola ishlaydi bilan o`qiydi” tarzidagi gap nutqda ishlatilmaydi “bilan”ning grammatik vazifasi bog`lovchi va ko`makchi vazifasida kela olishidir; shunga ko`ra, bilan boshqa ko`makchilardan farqlanadi. shuning uchun “bilan” ko`makchisini ko`makchi – bog`lovchi termini bilan ataganimizda uning barcha xususiyatlari namoyon bo`ladi. bu ko`makchi turi gapda vosita ma`nosini bildirganda to`ldiruvchi, sabab, payt, harakatning bajarilish tarzini bildirganda hol vazifalarida keladi. uchun ko`makchisi atalganlik (yo`lchi uchun keltirgan tugunchak yodiga tushdi (o.)), maqsad (hamma xalq ochdan o`lmaslik uchun bir amal – taqal qilib turibdi (o.)), sabab (kampirning …

shni bildiradi: tog`-dek, ot-dek, lochin-day, qadimgi-day, ilgarigi-dek, avvalgi-dek, burungi-day, gul-day kabi. qalandarov ertasiga kundagiday saharda idoraga chiqdi (a.q.). u go`yo tug`ilib o`sgan qishlog`ini ko`rmoqchiday boshini ko`tarib hayajon va sog`inch bilan uzoqlarga tikildi (o.)”. [6, 233;]. bu o`rinda ham til hodisalarini izohlashda zo`rma - zo`rakilik yuzaga kelgan. natijada nutqimizda tez - tez ishlatiladigan ushbu qo`shimchalar noto`g`ri talqin etilgan. buni quyidagi oddiy qiyosda ko`rish mumkin: -dek, -day (qo`shimchasimon ko`makchi) kabi (singari, yanglig`) (sof ko`makchi) 1.oydek go`zal qiz. 2.tog`dek yuksak. 3.lochinday dadil. 4.ilgarigidek qadrdon bo`lib ketishgan. 5.gulday ochilib menga bir bor qaramaysiz. oy kabi go`zal qiz. tog` kabi yuksak. lochin singari dadil. ilgarigi kabi qadrdon bo`lib ketishgan. gul yanglig` ochilib bizga bir bor oddiygina mantiqning o`zi -dek, -day qo`shimchasi kabi (singari, yanglig`, misol, misoli) sof ko`makchisiga sinonim ekanligini, -dek, -day qo`shimchalarida so`z yasash xususiyati yo`qligini ko`rsatib turibdi. 7 – sinflar uchun mo`ljallangan “ona tili” (mualliflari: ne`matov h. va b. t., “o`qituvchi” 2000) darsligida …

digan bo`lib qolgan. qadar, dovur ko`makchilari hokim bo`lakka tobelanish munosabatini yaratar ekan, bunda o`rin, payt ma`nolarini ifodalaydi. qadar ko`makchisi -ga qo`shimchali ot va olmoshlar bilan qo`llanib, chegara, nihoya ma`nolarini bildiradi: tantanali yig`ilish boshlangunga qadar askiya, o`yin-kulgi davom etdi. (o.) qadarga ma`nodosh qo`shimchasimon ko`makchi sifatida -cha qo`shimchasining to`g`ri kelishi ilmiy adabiyotlarda qayd etilgan: mehmonlar kechga qadar o`tirishdi - mehmonlar kechgacha o`tirishdi. orqali ko`makchisi harakatning biror vosita bilan bajarilishini bildiradi: anvar o`z istiqbolini yolg`iz muhabbat orqali ko`rar edi. (a. qod.) bilan va orqali ko`makchilari vosita ma`nosini anglatishlariga ko`ra ma`nodoshlik hosil qiladi. ammo bu ma`nodoshlik ma`lum kontekstlardagina voqelanadi. o`rin ma`nosini ifodalagan otlar bilan birikkanda bilan va orqali ko`makchilari sinonim bo`ladi: katta yo`l orqali yurib borib chapga burildik – katta yo`l bilan yurib borib chapga burildik. agar ko`makchi boshqarayotgan ot o`rin ma`nosini ifodalamasa, bu ko`makchilar ma`nodoshlik kasb etmaydi. chunonchi yigitga deraza orqali to`yib - to`yib qarashga zor bo`lsa - da,…(o.) sari ko`makchisi harakatning yo`naltirilgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ko'makchi. ko`makchilarning ma'nosi, vazifalari va turlari"

1706114626.doc ko`makchi. ko`makchilarning ma`nosi, vazifalari va turlari reja: 1.ko`makchilar yordamchi so`zlarning bir ko`rinishi sifatida. 2.ko`makchilarning shakliy xususiyatiga ko`ra turlari. sof ko`makchilar. 3.yarim ko`makchilarning “oraliq uchinchi” tabiati. 4.qo`shimchasimon ko`makchilarning ma`no va vazifa tomonlari. sof ko`makchi, yarim ko`makchi, qo`shimchasimon ko`makchi, ko`makchi va kelishik munosabati, ko`makchi – bog`lovchi, yaxlitlanish, o`zbek tilining lug`at tizimi, pog`onaviy (iyerarxik) bo`linish, ulm (umumiy lisoniy ma`no), leksoid va affiksoid ko`rinishli, ko`makchilar sirasining boyishi. turkiy tillarda (jumladan, o`zbek tilida ham) ko`makchilar ko`p yillardan buyon tilshunos olimlarimizning tekshirish manbai bo`lib kelmoqda. o`zbek tilidagi ko`makchilarga birinchi...

Формат DOC, 66,5 КБ. Чтобы скачать "ko'makchi. ko`makchilarning ma'nosi, vazifalari va turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ko'makchi. ko`makchilarning ma'… DOC Бесплатная загрузка Telegram