“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba

DOC 81.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1555316955_74086.doc “avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba reja: 1. zaratushtra va zardushtiylik. 2. avestoda ijtimoiy tizim va siyosiy g‘oyalar. 3. avestoda huquqiy tartib. zaratushtra va zardushtiylik. o‘rta osiyodagi turli xalqlarning qadimgi davrlardagi diniy qarashlari va e’tiqodlari, payg‘ambarlari va ular ta’limotlarining yoyilishi masalalari uzoq yillardan buyon tadqiq etilayotgan bo‘lsa-da, hamon ko‘pgina olimlar orasida ilmiy munozaralarga sabab bo‘layotgan masaladir. ma’lumki, ahamoniylar davridan boshlab (balki undan ham oldinroq) arab bosqiniga qadar o‘rta osiyo xalqlari orasida keng yoyilgan va asosiy din – zardo‘shtiylik dini edi. bu dinning asoschisi zaratushtra va uning faoliyati, bu dinning muqaddas kitobi «avesto» va u paydo bo‘lgan hudud haqidagi masalalar ham hozirgi kunda ko‘pchilik tadqiqotchilarning diqqat markazida turibdi. juda ko‘pchilik tadqiqotchilarning fikricha, zaratushtra afsonaviy bo‘lmasdan, tarixiy shaxs hisoblanadi. u grek-rim manbalarida zoroastr, qadimgi fors tilida zardusht, o‘rta fors tilida zaratushtra nomi bilan eslatiladi. manbalarning guvohlik berishicha, u spitama avlodidan (sug‘diycha spitaman degan ism ham shundan kelib chiqqan) bo‘lib, otasini pouro‘shasp, …

g‘ilganligi haqida aniq ma’lumot bermaydilar. faqatgina, lidiyalik ksanf ( mil. avv. ii asr) zaratushtraning faoliyatini kserksdan 600 yil avval edi, deb ma’lumot beradi. boshqa grek mualliflarining xabarlari bundan ham ishonchsiz. sosoniylar davri ( iii-vii asr) zardo‘shtiylar an’analariga e’tibor beradigan bo‘lsak, zaratushtraning hayoti mil. avv. vii asrning oxiri – vi asrning boshlariga to‘g‘ri keladi. abu rayxon beruniy zaratushtraning tug‘ilgan yilini aleksandr makedonskiydan 258 yil oldin edi, deb belgilaydi. ayrim tadqiqotchilar bu sanani to‘g‘ri desa, ba’zilari noto‘g‘ri deb hisoblaydilar. 330 yilda ahamoniylarning so‘ngi vakili bo‘lgan doro iii vafot etadi. hokimiyat aleksandring qo‘liga o‘tadi. agar beruniy ma’lumotlaridan xulosa chiqaradigan bo‘lsak (330+258=588), zaratushtra mil. avv. 588 yilda tug‘ilgan. v.i. abayev va i.m.dyakonov xulosalariga ko‘ra, zaratushtra yashab o‘tgan vaqt-bu mil. avv. vii-vi asrlardir. olimlar fikriga ko‘ra, zaratushtra mil. avv. 553-541 yillar atrofida 77 yoshida vafot etgan. bu sana hisobidan zaratushtra 630-553 yillar yoki 618-541 yillar davomida yashab, faoliyat ko‘rsatgan. zaratushtraning tug‘ilgan joyi haqida hozirgacha ham …

aqida hech qanday ma’lumot yo‘q. avestoda keltirilgan geografik hududlarni o‘rganishdan xulosa chiqargan ko‘pchilik hozirgi tadqiqotchilar zaratushtraning o‘rta osiyo viloyatlaridan birida, hech bo‘lmaganda bu hududga qo‘shni bo‘lgan shimoli-g‘arbiy eron hududida tug‘ilganligini e’tirof etadilar. umuman olganda, zaratushtraning vatani o‘rta osiyo – xorazm yoki baqtriya deb hisoblovchi olimlar ko‘pchilikni tashkil etadi. zaratushtraning diniy islohotlari o‘z vatanida tarafdorlarini topmaganligi bois, payg‘ambar o‘z yurtidan ketishga majbur bo‘lgan. zaratushtra e’tiqodini qabul qilgan birinchi tarafdorlari – bu qadimgi baqtriya podshosi kavi vishtasp, malika xutaosa va ularning yaqin qarindoshlaridir. zaratushtra o‘z g‘oyalarida qonli qurbonlik ( mil. avv. vii asrgacha bo‘lgan dinlarda odamlar va hayvonlar xudolarga qurbonlik qilingan) qilishni qat’iyan qoralaydi. zaratushtra yana shuni ta’kidlaydiki, odamzod yashashga haqli bo‘lib, bu huquqdan uni mahrum qilishga hech kimning haqqi yo‘q. zaratushtra o‘z g‘oyalarini targ‘ib qila boshlagan davr o‘rta osiyo va eron xalqlari tarixida eng muhim davr edi. ya’ni, ibtidoiy jamoa munosabatlari o‘zgarib, davlatchilik tizimi munosabatlari qaror topmoqda edi. yangi din bu …

andan boshlab yaxshilik va yomonlik, rost va yolg‘on, yorug‘lik va zulmat o‘rtasida doimiy va murosasiz kurash boshlangan. ular o‘rtasidagi kurash butun koinotga yoyiladi va zardo‘shtiylarning asosiy falsafiy ta’limoti bo‘lib qoladi. yorug‘lik, yaxshilik kuchlarini axuramazda ( ormo‘z ), yovo‘zlik, qora va zulmat kuchlarni anxro-manyo ( axriman) boshqaradi. axuramazda yaxshilik, yorug‘lik, sog‘lik, baxt-saodat keltiruvchi xudo bo‘lib hisoblangan. zaratushtra bunday xabar qiladi: «biz axuramazdani ulug‘laymiz, u chorvani, suvni va o‘simliklarni, yorug‘likni va yerni yaratgan…». shuningdek, axuramazda hayotni va dastlabki odamni yaratgan xudo deb faraz qilingan. anxro-manyo yomonlik, o‘lim va zulmat keltiruvchi xudo bo‘lib hisoblangan. zaratushtraning dini vaqt o‘tishi bilan asta-sekin turli xalqlar orasida tarqalar ekan, o‘z asosini saqlagan holda biroz o‘zgaradi. axuramazda va axriman xudolaridan tashqari, avesto bir qator boshqa ulug‘ xudolar faoliyati haqida ham hikoya qiladi. mitra, xouma, anaxita, ashi va zurvon kabilar shular jumlasidandir. vohu manax (olihimmat fikr) chorvaga, ashi vahishta esa olovga omiylik qiladi va hokazo. o‘tmishning eng ahamiyatli dinlaridan …

‘lasalarda, shunga qaramay uning birinchi tahriri mil. avv. i asrlarda bo‘lib o‘tgan deb hisoblanadi. avesto jumlasi ham o‘sha paytda paydo bo‘lgan bo‘lib, u o‘rta fors tilida «apastak», ya’ni «asos», «asosiy matn» degan ma’noni bildiradi. musulmonlarda «qur’on», nasroniylarda «bibliya» bo‘lganligidek, avesto – zardo‘shtiylik dinining matnlari to‘plamidir. bu to‘plamlar turli vaqtlarda va turli joylarda vujudga kelgan. eronda islom dini qabul qilingach, avestoning katta qismi yo‘q bo‘lib ketadi. bizgacha uning kundalik diniy amaliyotlari uchun zarur bo‘lgan matnlarigina yetib kelgan xolos. eng qizig‘i vadevdat bo‘lib, to‘plamning ma’nosi – «devlarga qarshi qonun» demkdir. u kohinlar majmui bo‘lib, poklanish marosimlari qoidalari, gunohlarni yuvish va sahovatli bo‘lish, har xil urf-odat qoidalari, shu bilan birga dafn etish marosimlari haqidagi bo‘limdir. zardo‘shtiylik murakkab va g‘oyat o‘ziga xos marosimini ishlab chiqdi. avestodagi yerga, suvga olovga o‘likni tekizib harom qilishni qat’iy taqiqlash- uning asosini tashkil etadi. kimki insonni yoki itni yerga ko‘msa, katta gunoh qilgan hisoblanib, bu gunohi uchun «otning qamchisi» …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba"

1555316955_74086.doc “avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba reja: 1. zaratushtra va zardushtiylik. 2. avestoda ijtimoiy tizim va siyosiy g‘oyalar. 3. avestoda huquqiy tartib. zaratushtra va zardushtiylik. o‘rta osiyodagi turli xalqlarning qadimgi davrlardagi diniy qarashlari va e’tiqodlari, payg‘ambarlari va ular ta’limotlarining yoyilishi masalalari uzoq yillardan buyon tadqiq etilayotgan bo‘lsa-da, hamon ko‘pgina olimlar orasida ilmiy munozaralarga sabab bo‘layotgan masaladir. ma’lumki, ahamoniylar davridan boshlab (balki undan ham oldinroq) arab bosqiniga qadar o‘rta osiyo xalqlari orasida keng yoyilgan va asosiy din – zardo‘shtiylik dini edi. bu dinning asoschisi zaratushtra va uning faoliyati, bu dinning muqaddas kitobi «avesto» va u paydo bo‘lgan hudud haqidagi masa...

DOC format, 81.5 KB. To download "“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba", click the Telegram button on the left.

Tags: “avesto” davlatchilik tarixini … DOC Free download Telegram