“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba

DOC 81,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1555316955_74086.doc âavestoâ davlatchilik tarixini oârganishdagi muhim manba reja: 1. zaratushtra va zardushtiylik. 2. avestoda ijtimoiy tizim va siyosiy gâoyalar. 3. avestoda huquqiy tartib. zaratushtra va zardushtiylik. oârta osiyodagi turli xalqlarning qadimgi davrlardagi diniy qarashlari va eâtiqodlari, paygâambarlari va ular taâlimotlarining yoyilishi masalalari uzoq yillardan buyon tadqiq etilayotgan boâlsa-da, hamon koâpgina olimlar orasida ilmiy munozaralarga sabab boâlayotgan masaladir. maâlumki, ahamoniylar davridan boshlab (balki undan ham oldinroq) arab bosqiniga qadar oârta osiyo xalqlari orasida keng yoyilgan va asosiy din â zardoâshtiylik dini edi. bu dinning asoschisi zaratushtra va uning faoliyati, bu dinning muqaddas kitobi â«avestoâ» va u paydo boâlgan hudud haqidagi masalalar ham hozirgi kunda koâpchilik tadqiqotchilarning diqqat markazida turibdi. juda koâpchilik tadqiqotchilarning fikricha, zaratushtra afsonaviy boâlmasdan, tarixiy shaxs hisoblanadi. u grek-rim manbalarida zoroastr, qadimgi fors tilida zardusht, oârta fors tilida zaratushtra nomi bilan eslatiladi. manbalarning guvohlik berishicha, u spitama avlodidan (sugâdiycha spitaman degan ism ham shundan kelib chiqqan) boâlib, otasini pouroâshasp, …

, mil. avv. vii-vi asrlargacha). grek-rim tarixchilari ham zaratushtra qachon tugâilganligi haqida aniq maâlumot bermaydilar. faqatgina, lidiyalik ksanf ( mil. avv. ii asr) zaratushtraning faoliyatini kserksdan 600 yil avval edi, deb maâlumot beradi. boshqa grek mualliflarining xabarlari bundan ham ishonchsiz. sosoniylar davri ( iii-vii asr) zardoâshtiylar anâanalariga eâtibor beradigan boâlsak, zaratushtraning hayoti mil. avv. vii asrning oxiri â vi asrning boshlariga toâgâri keladi. abu rayxon beruniy zaratushtraning tugâilgan yilini aleksandr makedonskiydan 258 yil oldin edi, deb belgilaydi. ayrim tadqiqotchilar bu sanani toâgâri desa, baâzilari notoâgâri deb hisoblaydilar. 330 yilda ahamoniylarning soângi vakili boâlgan doro iii vafot etadi. hokimiyat aleksandring qoâliga oâtadi. agar beruniy maâlumotlaridan xulosa chiqaradigan boâlsak (330+258=588), zaratushtra mil. avv. 588 yilda tugâilgan. v.i. abayev va i.m.dyakonov xulosalariga koâra, zaratushtra yashab oâtgan vaqt-bu mil. avv. vii-vi asrlardir. olimlar fikriga koâra, zaratushtra mil. avv. 553-541 yillar atrofida 77 yoshida vafot etgan. bu sana hisobidan zaratushtra 630-553 yillar yoki 618-541 yillar …

ar. olimlar orasida zaratushtra va avestoning vatani sugâdiyona degan fikrlar ham bor. avesto matnlarida esa zaratushtra tugâilgan joy va uning vatani haqida hech qanday maâlumot yoâq. avestoda keltirilgan geografik hududlarni oârganishdan xulosa chiqargan koâpchilik hozirgi tadqiqotchilar zaratushtraning oârta osiyo viloyatlaridan birida, hech boâlmaganda bu hududga qoâshni boâlgan shimoli-gâarbiy eron hududida tugâilganligini eâtirof etadilar. umuman olganda, zaratushtraning vatani oârta osiyo â xorazm yoki baqtriya deb hisoblovchi olimlar koâpchilikni tashkil etadi. zaratushtraning diniy islohotlari oâz vatanida tarafdorlarini topmaganligi bois, paygâambar oâz yurtidan ketishga majbur boâlgan. zaratushtra eâtiqodini qabul qilgan birinchi tarafdorlari â bu qadimgi baqtriya podshosi kavi vishtasp, malika xutaosa va ularning yaqin qarindoshlaridir. zaratushtra oâz gâoyalarida qonli qurbonlik ( mil. avv. vii asrgacha boâlgan dinlarda odamlar va hayvonlar xudolarga qurbonlik qilingan) qilishni qatâiyan qoralaydi. zaratushtra yana shuni taâkidlaydiki, odamzod yashashga haqli boâlib, bu huquqdan uni mahrum qilishga hech kimning haqqi yoâq. zaratushtra oâz gâoyalarini targâib qila boshlagan davr oârta osiyo va …

lingan sobiq qabila xudolari â asuralar va devlarga qarshi kurashga olib keldi. zardoâshtiylarning diniy falsafasi qarama-qarshi kuchlarning kurashiga asoslangan. bu kurash xudolar oârtasida boshlanib, tabiatda va insoniyat hayotida ham davom etgan. oâshandan boshlab yaxshilik va yomonlik, rost va yolgâon, yorugâlik va zulmat oârtasida doimiy va murosasiz kurash boshlangan. ular oârtasidagi kurash butun koinotga yoyiladi va zardoâshtiylarning asosiy falsafiy taâlimoti boâlib qoladi. yorugâlik, yaxshilik kuchlarini axuramazda ( ormoâz ), yovoâzlik, qora va zulmat kuchlarni anxro-manyo ( axriman) boshqaradi. axuramazda yaxshilik, yorugâlik, sogâlik, baxt-saodat keltiruvchi xudo boâlib hisoblangan. zaratushtra bunday xabar qiladi: â«biz axuramazdani ulugâlaymiz, u chorvani, suvni va oâsimliklarni, yorugâlikni va yerni yaratganâ¦â». shuningdek, axuramazda hayotni va dastlabki odamni yaratgan xudo deb faraz qilingan. anxro-manyo yomonlik, oâlim va zulmat keltiruvchi xudo boâlib hisoblangan. zaratushtraning dini vaqt oâtishi bilan asta-sekin turli xalqlar orasida tarqalar ekan, oâz asosini saqlagan holda biroz oâzgaradi. axuramazda va axriman xudolaridan tashqari, avesto bir qator boshqa ulugâ xudolar …

dinining muqaddas matnlari avlodlardan ogâzaki yetkazilgan va zaratushtra oâlimidan keyin bir necha asr oâtgach maâlumotlar toâplanib yagona matn yozilgan. zardushtiylarning muqaddas kitobi avesto shu tariqa yuzaga kelgan. bir qator olimlar zardushtiylik anâanalariga tayanib avestoni ilk sosoniylar (iii-iv asrlar ) davriga bogâlasalarda, shunga qaramay uning birinchi tahriri mil. avv. i asrlarda boâlib oâtgan deb hisoblanadi. avesto jumlasi ham oâsha paytda paydo boâlgan boâlib, u oârta fors tilida â«apastakâ», yaâni â«asosâ», â«asosiy matnâ» degan maânoni bildiradi. musulmonlarda â«qurâonâ», nasroniylarda â«bibliyaâ» boâlganligidek, avesto â zardoâshtiylik dinining matnlari toâplamidir. bu toâplamlar turli vaqtlarda va turli joylarda vujudga kelgan. eronda islom dini qabul qilingach, avestoning katta qismi yoâq boâlib ketadi. bizgacha uning kundalik diniy amaliyotlari uchun zarur boâlgan matnlarigina yetib kelgan xolos. eng qizigâi vadevdat boâlib, toâplamning maânosi â â«devlarga qarshi qonunâ» demkdir. u kohinlar majmui boâlib, poklanish marosimlari qoidalari, gunohlarni yuvish va sahovatli boâlish, har xil urf-odat qoidalari, shu bilan birga dafn etish marosimlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba"

1555316955_74086.doc âavestoâ davlatchilik tarixini oârganishdagi muhim manba reja: 1. zaratushtra va zardushtiylik. 2. avestoda ijtimoiy tizim va siyosiy gâoyalar. 3. avestoda huquqiy tartib. zaratushtra va zardushtiylik. oârta osiyodagi turli xalqlarning qadimgi davrlardagi diniy qarashlari va eâtiqodlari, paygâambarlari va ular taâlimotlarining yoyilishi masalalari uzoq yillardan buyon tadqiq etilayotgan boâlsa-da, hamon koâpgina olimlar orasida ilmiy munozaralarga sabab boâlayotgan masaladir. maâlumki, ahamoniylar davridan boshlab (balki undan ham oldinroq) arab bosqiniga qadar oârta osiyo xalqlari orasida keng yoyilgan va asosiy din â zardoâshtiylik dini edi. bu dinning asoschisi zaratushtra va uning faoliyati, bu dinning muqaddas kitobi â«avestoâ» va u p...

Формат DOC, 81,5 КБ. Чтобы скачать "“avesto” davlatchilik tarixini o‘rganishdagi muhim manba", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: “avesto” davlatchilik tarixini … DOC Бесплатная загрузка Telegram