"avesto" va zardushtiylik

DOCX 8 pages 47.2 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 47.2 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

“avesto” va zardushtiylik (1) reja: 1. “avesto” tarixiy manba sifatida 2. “avesto”ning o‘rganilishi. 3. geografik – hududiy nomlar. 4. ijtimoiy–iqtisodiy ma’lumotlar va siyosiy tarix. “avesto” tarixiy manba sifatida. “avesto” qadimgi tariximiz to‘g‘risida ancha keng va boy ma’lumot beradigan manba bo‘lib, u dunyoda biz bilgan eng qadimgi kitoblardan biridir. “avesto” tili. “avesto” – zardushtiylik dinining muqaddas kitobi bo‘lib, shu dindagi xalqlarning qonunlari majmuidir. bizgacha etib kelgan “avesto” qismlari sosoniylar davrida, ya’ni milodning iii-vii asrlarida tahrir qilingan. “avesto” boblari “pahlaviy”- o‘rta fors alifbosi asosida 48 ta belgili yozuvdan iboratdir. “avesto” o‘rta fors tilidan “apastak” ya’ni “asos” ma’nosini beradi. “avesto” tili sharqiy eroniy tillarning eng qadimgi shevalaridan biri bo‘lib, olimlar fikriga ko‘ra, qadimgi fors tiliga nisbatan ancha oldingi bosqichda, taxminan mil. avv. ii mingyillikning oxirlari - i ming yillikning boshlarida paydo bo‘lgan. bu til faqat “avesto”dan ma’lum bo‘lganligi sababli, u “avesto” tili deb ataladi. “avesto” keng hududda joylashgan jamiyatni tasvirlab, yozuvsiz zamonlarga oid …

2 / 8

ri vujudga keldi (a.mahkam, m.ishoqov). “avesto” va zaratushtra. 1755-1761 yillarda fransuz olimi anketil dyuperron hindistonning gujorot viloyatida eron zardushtiylarining avlodlari - parslarning urf-odatlari va diniy marosimlari bilan tanishib chiqqan. eng muhimi shundan iboratki, dyuperron parslarning diniy yozuvlarini o‘qishga muyassar bo‘lgan. a.dyuperron yurtiga qaytgandan so‘ng, 1771 yilda “avesto”ni tarjima qilgan. xix va xx asrning boshlarida esa “avesto”ning yangi tarjimalari vujudga kelgan. dastlabki “avesto” 21 ta kitobdan iborat bo‘lgan. lekin bizgacha uning ayrim qismlari yetib kelgan: yasna- “qurbonlik keltirish”, visprat - “barcha hukmronlar”, yasht - “qadrlash”, “ulug‘lash”, videvdat - “devlarga qarshi qonun”. bularning hammasi sosoniylar davrida tahrir qilingan. ■ - u g yasna kitobi 72 bobni o‘z ichiga olib, ulardan 17 tasi “gotalar”, ya’ni zardushtiylar payg‘ambari zaratushtraning “muqaddas qo‘shiqlari”, uning diniy nasihatlaridan iborat. gotalarni zaratushtra sosoniylar davri (iii-vii asrlar)dan bir necha asrlar avval yaratgan. ajablanarli tomoni shundaki, ilk o‘rta asrlarda “avesto” tushunarsiz mavhum tilga aylanganligiga qaramay zaratushtraning noma’lum so‘zlari va nasihatlari yasna …

3 / 8

lanadi. videvdat 22 ta bobdan iborat. i vsh “avesto” ma’lumotlarini o‘rganishga oid turli ilmiy adabiyotlar mavjud. mazkur manba zaratushtra faoliyati va zardushtiylik dinining vujudga kelishi muammosi bilan uzviy bog‘liqdir. bu muammo ko‘p yillardan beri olimlar orasida ilmiy bahslarga sabab bo‘lib kelmoqda. zaratushtra (yunoncha - zoroastr, o‘rta fors tilida - zardusht) qadimgi dunyo mualliflari ma’lumotlariga ko‘ra, afsonaviy shaxs hisoblangan. ammo “avesto”ning gotalari va yasht boblarida zaratushtra tarixiy shaxs sifatida yoritilgan. zaratushtraning ismi qadimiy “zaraushtra” so‘zidan kelib chiqqan, “zar” - bu oltin, “ushtra” - tuya yoki uch xil ma’noda - “oltin tuyali”, “oltin tuya egasi”, “tuyalar yetaklagan odam” deb tarjima qilinadi. (qiyoslash uchun yunon manbalaridan ma’lum bo‘lgan zariasp, ya’ni baqtra shahri “oltin ot” ma’nosini anglatadi). zaratushtraning tug‘ilgan joyi va vatani haqida “avesto”da hech qanday ma’lumotlar yo‘q. manbada zaratushtra urug‘ining nomi, ota va onasining ismlari, oilasi va farzandlari haqida ma’lumotlar mavjud. zaratushtra chorvadorlar jamiyatida tavallud topib, uning e’tiqodlari va urf-odatlari doirasida voyaga etgan. …

4 / 8

ar, jamoa meni quvnatmaydi, mamlakatlarning yovuz sardorlari meni qabul qilmaydilar”. beruniy asarida o‘z aksini topgan tarixiy rivoyatlarga ko‘ra zaratushtrani balx podshosi, ya’ni baqtriya hukmdori vishtasp o‘z yurtida qabul qilgan. vishtasp, uning xotini malika xutaosa va podsho oilasining boshqa vakillari - uzoq va yaqin qarindoshlari zaratushtra ta’limotiga qiziqib, uning e’tiqodini qabul qilgan birinchi tarafdorlari deb hisoblanadilar. “avesto”da vishtasp “kavi” - podsho deb ataladi. zaratushtraning tug‘ilgan yili haqida birinchi bo‘lib beruniy e’lon qilgan. uning ma’lumotlariga ko‘ra, zaratushtra makedoniyalik aleksandrning sharq hududlariga yurishidan (boshlanish sanasi - mil. avv. 334 yil) 258-yil avval tavallud topgan. bundan zaratushtraning tug‘ilgan yili mil. avv. 592 yil bo‘lib chiqadi. ma’lumki, zaratushtra 77 yoshda vafot etgan va uning hayot sanasi mil. avv. 592-515 yillarga to‘g‘ri keladi deb faraz qilinadi. ba’zi olimlar zaratushtra ahamoniylar podsholari kir ii (mil. avv. 558-530 y.), kambiz (mil. avv. 530-522 y.) va doro i (mil. avv. 522-486 y.) davrlariga zamondosh bo‘lgan deb hisoblashadilar. mazkur fikrni …

5 / 8

olimlar orasidagi mavjud ilmiy bahslar mazkur masala murakkab muammoga aylanganligidan dalolat beradi. “avesto”da zaratushtradan avvalgi davrlarda keng hududda joylashgan, qadimgi zamonlarga oid jamiyatni tasvirlash holatni hisobga olish lozim. shu sababli zaratushtra mil. avv. ii mingyillikda yashagan deb faraz qilish biroz qiyin. yuqorida keltirilgan ma’lumotlardan kelib chiqib, zaratushtra yashab o‘tgan davr - bu mil. avv. vii - vi asrlar degan fikrni ilgari surish mumkin. zaratushtra taxminan mil. avv. 553 - 541 yillar atrofida vafot etgan degan fikrlar ham mavjud. ahamoniylarning o‘rta osiyo xalqlariga qarshi dastlabki harbiy yurishlari mil. avv. 545/540- 520 yillarda boshlangan. demak, zaratushtra ahamoniylar bosqini davridan oldin (77 yosh hayoti hisobidan) 630-553 yillar yoki 618-541 yillar davomida yashagan bo‘lishi mumkin. “avesto” madhiyalari vujudga kelgan yurtning geografik joylashuvini aniqlash ham muhim muammodir. “avesto” tili, “avesto” viloyatlarining tarixiy geografiyasi mazkur manbaning vatani g‘arbiy eron yoki old osiyo bo‘lmaganligidan dalolat beradi. tadqiqotchilar fikriga ko‘ra, “avesto” xorazm, marg‘iyona, baqtriya, sug‘d tuprog‘ida paydo bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""avesto" va zardushtiylik"

“avesto” va zardushtiylik (1) reja: 1. “avesto” tarixiy manba sifatida 2. “avesto”ning o‘rganilishi. 3. geografik – hududiy nomlar. 4. ijtimoiy–iqtisodiy ma’lumotlar va siyosiy tarix. “avesto” tarixiy manba sifatida. “avesto” qadimgi tariximiz to‘g‘risida ancha keng va boy ma’lumot beradigan manba bo‘lib, u dunyoda biz bilgan eng qadimgi kitoblardan biridir. “avesto” tili. “avesto” – zardushtiylik dinining muqaddas kitobi bo‘lib, shu dindagi xalqlarning qonunlari majmuidir. bizgacha etib kelgan “avesto” qismlari sosoniylar davrida, ya’ni milodning iii-vii asrlarida tahrir qilingan. “avesto” boblari “pahlaviy”- o‘rta fors alifbosi asosida 48 ta belgili yozuvdan iboratdir. “avesto” o‘rta fors tilidan “apastak” ya’ni “asos” ma’nosini beradi. “avesto” tili sharqiy eroniy tillarning eng qadimgi...

This file contains 8 pages in DOCX format (47.2 KB). To download ""avesto" va zardushtiylik", click the Telegram button on the left.

Tags: "avesto" va zardushtiylik DOCX 8 pages Free download Telegram