марказий осиё халкларининг кадимий маънавияти

DOC 129,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1402657485_42973.doc www.arxiv.uz марказий осиё халкларининг кадимий маънавияти режа: 1. кадимги халк огзаки ижодиёти ваа ёзма ёдгорликларида марказий осиё халкларининг маънавий хаёти. 2. монийлик ва маздакчилик таълимотларида маънавият масалалари. 1. кадимги халк огзаки ижодиёти ва ёзма ёдгорликларида марказий осиё халкларининг маънавий хаёти хозирги узбек халкининг аждодлари бундан бир неча минг йиллар олдин яшаган булиб, улар юксак ва узига хос маданиятнинг вужудга келтиришда жуда катта ва машаккатли йулни босиб утишган. дастлабки, тош куролларидан тирикчилик учун фойдаланишдан анча такомиллашган мехнат куроллари ясашгача, ундан уругчилик, кабилачилик даврларига келиб, хужалик ва маданий тараккиётда эришилган ютукларгача булган тарихимиз ота-боболаримизнинг бой кадимий маданиятига эга булганлигидан далолат беради. эрамиздан аввалги биринчи минг йилликда бактирия, хоразм, сугдиёна, парфия, зарафшон вохалари, паркана каби улкаларда турли кабила ва элатлар яшаган. булар хозирги узбек халкининг «илдизи» хисобланган сак-массагетлар, сугдлар хоразимийлар, бахтарлар, чочликлар ва парканаликлар каби кабила ва уруглар билан бирлашиб кетган ва хозрги марказий осиё худудидаги халкларнинг аждодлари пайдо булган.38 бу элатлар …
2
хаёти, урф-одатлари ва анъаналари, маданияти, тили ва тарихини бадиий-фалсафий жихатдан узига хос тарзда акс эттиралидагиган гзаки ижодиёти нихоятда бой ва хилма-хилдир. мифлар – (грек. худолар, афсонавий кахрамонлар, дунёнинг яратилиши ва ер юзида хаётнингпайдо булиши хакидаги кадимги халк ривоятлар, афсон) афсоналар, качхрамонлар тугрисидаги достонлар, туй-сайилларда, халк лапарлар, лирик шеърлар, макол ва маталллар, масал ва топшириклар халк огзаки ижодиёти маданиятнинг узок тарихига эга булган сохаларидир. уларнинг ижодкори – барча моддий ва маънавий бойликларни яратган халк оммасидир. марказий осиё бир неча асарлар оша юзага келган миф ва афсоналар инсоният маънавий маданияти тараккиётига, хусусан, кахрамонлик хакидаги достонлар пайдо булишига замин булиб хизмат килди. «тумарис», «широк», «зариард ва одатида», «зарина ва стриангия», «уч ога-икки ботирлар», «манас», «кахрамон», «маликаи хуснобод» каби киссалар, «алпомиш», «кирккиз», «гуругли», «авазхон», «чамбил камали», «ойсулув» сингари достонларда хам миллий умуминсоний ахамиятга эга булган фалсафий гоялар илгари сурилган.39 энг кадимги маданий, адабий ёдгорлик ва бойликларимизни урганишда 3 асосий манбага таянамиз: 1. халк огзаки …
3
ок тарихига эга булган сохасидир. унинг куртаклари ибтидоий жамият кишиларининг мафкуравий тасаввури, мафкура турлари хали синкретик (бир-биридан ажралмаган, коришик) характерда булган даврдаёк вужудга келган эди. мехнат жараёнинг ривожи, инсон тажрибаси ва онгининг тараккийси мафкура турларининг бир-бири билан узвий алокада булган мустакил сохалар сифатида тараккий этишга хизмат килади. кишилар турмуш тажрибаларини, табиат ва жамият хакидаги фикир-тушунчаларини оброзли суз оркали тасвирлаш, баён этиш куникмаларини ярата бошлайдилар. бадиий суз тажрибасининг усиши, бадиий дид ва завкнинг такомиллашиб бориши хилма-хил бадиий шакллларни, адабий жанрларни вужудга келтиради. шундай килиб, бадиий суз санъати ва ёзма адабиётнинг вужудга келишига замин хозирлайди. у огизда-огизга, авлоддан-авлодга, даврдан-давргаутади. бирок у дастлаб кандай яратилган булса, хар качон хам айнан уша холича сакланиб колмайди, балки ижодий кайта ишланади, турли хил узгаришларга учрайди, янги-янги маълумотлар билан бойийди, янги тарихий шароитга мувофиклашади, кейинги яратилагн асарлар билан бирга яшайди, узок умр куради. шу билан бирга, ёзма адабиёт огзаки адабиётга самарали таъсир этади, огзаки адабиёт ёзма адабитёнинг …
4
оени лугатит турк»да кадимги кушик, лирик шеър ва маколалардан турли намуналар беради. «худойнома» ва улуг шоир фирдавсийнинг «шохнома» сида кадимги огзаки адабиёнинг бир канча асарлари ва образлари кайта ишланади. шу билан бирга, кадимги огзаки адабиётнинг излари, унинг «архаик элементлари» кейинги даврларда яратилган халк огзаки ижоди асарларида хам сакланиб клоганинин курамиз булар бизни кадимги огзаки адабиёт намуналари билан таништириб, улар хакида маълум тасаввур тугдиради.41 кадимги огзаки адабиёт ёдгорликлари мифлар, афсоналар, кахрамолик эпоси, кушиклар, лирик шеъррлар ва бошка турдаги адабий асарлардан иборатдир. миф ва афсоналар: 1. «хубби ва эрхубби афсонаси» - (мифалогик афсона) хоразим мифологик афсонасида хубби сув худоси ва кишиларни халокатдан куткарувчи кахрамон сифатида гавдаланади. жуда кадим замонларда, фаридун ва хатто жамшид замонасидан бурун, амударёда хубби деган бир йигит булган экан. у бир кули билан балик тутар, иккичи кули билан уни куёшга тутиб турар, балик бир зумда пишар экан. хубби шу хилда балик еб, амударёда 700 йил яшабди, дарёни куриклабди, бирор …
5
замонларда коракалпогистоннинг козогистонга чегарадош бир водийсида барак деган золим шох яшар экан. шох бир касрида узи турса, иккинчи касрида катта ов бургутини саклар экан. кунлардан бир куни касрга бургутнинг онаси анко (мифик куш) келибди. шох кишиларнинг гапига кулок солмай, она-боланинг дийдор куришига халакит бериб, бургутни овга олиб чикмокчи булибди. бургут газабланиб баракка човут солибди-да уни осмонга кутариб чикиб, ерга ташлаб юборибди. барак шохнинг парчаланган жасади уша касрда дафн килинибди. водий хароб булибди. карвонлар унга якин йуламайдиган булиб колибдилар. 3. «кубланди ботир» афсонаси (кейинги достон хам яратилган – iii-v аср). курганч калъаси коракалпок ва козок халк кахрамони кубланди ботир хакида хикоя килинади. 4. «кирк киз» афсонаси (i-vi асрлар – кейин бу хакда достон хам яратилди). бу хилма-хил афсона ва мифлар кейинчалик алишер навоий ижодиётидан хам урин олди, кайта-кайта ишланди. 42 кахрамонлик эпослари: (эпос – халк огзаки ижодиётида кахрамонлик ва кахрамонлар хакидаги достонлар мажмуи). 5. тумарис – (мил. аввал 530-520) эпоси урта …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "марказий осиё халкларининг кадимий маънавияти"

1402657485_42973.doc www.arxiv.uz марказий осиё халкларининг кадимий маънавияти режа: 1. кадимги халк огзаки ижодиёти ваа ёзма ёдгорликларида марказий осиё халкларининг маънавий хаёти. 2. монийлик ва маздакчилик таълимотларида маънавият масалалари. 1. кадимги халк огзаки ижодиёти ва ёзма ёдгорликларида марказий осиё халкларининг маънавий хаёти хозирги узбек халкининг аждодлари бундан бир неча минг йиллар олдин яшаган булиб, улар юксак ва узига хос маданиятнинг вужудга келтиришда жуда катта ва машаккатли йулни босиб утишган. дастлабки, тош куролларидан тирикчилик учун фойдаланишдан анча такомиллашган мехнат куроллари ясашгача, ундан уругчилик, кабилачилик даврларига келиб, хужалик ва маданий тараккиётда эришилган ютукларгача булган тарихимиз ота-боболаримизнинг бой кадимий маданиятига эга б...

Формат DOC, 129,5 КБ. Чтобы скачать "марказий осиё халкларининг кадимий маънавияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: марказий осиё халкларининг кади… DOC Бесплатная загрузка Telegram