гидротехника иншоотлари ва уларнинг ишлаш шароитлари

DOC 1,6 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1683713016.doc гидротехника иншоотлари ва уларнинг ишлаш шароитлари режа: 1. гидротехника иншоотлари қурилишининг қисқача тарихи 2. гидротехника иншоотларини синфланиши 3. сув иншоотлари бўғини ва сув иншоотлари тизими 4. гидротехника иншоотларига таъсири этувчи омиллар гидротехника иншоотлари қурилишининг қисқача тарихи ер юзининг деҳқончилик учун яроқли каттагина қисмида, шу жумладан марказий осиёда ҳам нам танқислиги мавжуд ва шу боисдан инсонлар, қадим замонлардан бошлаб, табиий омиллар номутаносиблигини тузатиш ҳамда ерларни сув билан таъминланганлигини ошириш учун жуда кўп куч ва меҳнат сарф қилиб келган. марказий осиёнинг жуғрофий жойлашган ўрни, унинг арид иқлими, яъни ҳавонинг ўта қуруқлиги, ёзнинг иссиқ ва ёғинсиз бўлиши, қишнинг нам ва совуқ келиши, яъни иқлимнинг кескин континентал эканлиги ва ўсимликлар вегетацияси даврида атмосфера ёғинлари кам бўлиши сабабли бу ерларда суғориш йўли билан деҳқончилик қилиш тақозо этган. республикамизда амалга оширилаётган суғорма деҳқончилик тарихи узоқ ўтмишга бориб тақалади, яни у қарийб 10 минг йиллик тарихга эга. суғориш билан боғлиқ каналлар ва иншоотлар қуриш ишлари амударё, …

адимий даврда кўпгина давлатларнинг пойтахтлари дарё ёки канал бўйида барпо этилган. масалан дарғом канали самарқанд (мароканд) ни сув билан таъминлаган бўлса, шоҳруд канали бухоро шаҳри ичидан ўтган. олиб борилган археологик тадқиқот натижаларилари шуни кўрсатдики, амударёнинг қуйи қисмида ирригация тармоқларини энг ривожланган даври эрамиздан аввалги vi асрдан то эрамизнинг iii асрларигача бўлган вақтга тўғри келади. сақланиб қолган тарихий ҳужжатларга кўра, хоразм вохаси марказий осиёда суғорма деҳқончилик билан шўғулланиш мақсалила қурилган энг қадимий гидротехник иншоотлар тизимига эга бўлган ҳудуд ҳисобланади. фикримизнинг далили сифатида амударёдан хоразмнинг ўнг қирғоғидан то султонизтоғ баландлигигача бўлган жойларни суғориш учун эрамизгача бўлган биринчи минг йилликнинг ўрталарида қурилган гаухвар (гавҳар) каналини келтириш мумкин. эрамизнинг i асрларида султонизтоғ ён бағирларини суғориш учун тупроққалъа каналидан сув олувчи каттагина тармоқ қуриб битказилади, ғазнаобод-чермен-яб каналидан суғориладиган ерлар кўлами кенгаяди, iiiасрда ғарбий қиёт канали қуриб битказилади, iv асрда гулдурсин ва беркут қалъа каналлари атрофида воҳаларда суғорма деҳқончилик ишлари йўлга қўйилади. ix асрда гурганж (кўҳна …

. бундай ирригация иншоотини қуриш нихоятда оғир ва мураккаб бўлган. у машаққатли қўл меҳнатидан ташқари ер ости сувлари тўпланадиган қатламни йил мавсумларида бу сувлар сатҳида руй берадиган ўзгаришлар ва кориз чиқариладиган жой рельефидаги нишабликни жуда аниқ белгилашни талаб этган. тарихий маълумотларга кўра xii-xiii асрларга келиб хоразмда ирригация ишларининг бироз жонланганлигини гувоҳи бўламиз: ғазнаобод (ғазавот) канали чермен – яб ариғи орқали шоҳсанамгача, гиря канали қаватқалъа районигача етказилади. марказий осиёда қадимий ва энг йирик канал ҳисобланган тошсақа канали ўзининг тармоқлари ҳисобланмиш шовот, полвон ва ғазовот каналлари айни кунларда ҳам фаолият кўрсатаётганлигини айтиб ўтиш мумкин. тошкент воҳасидаги суғориш тизимлари асосан чирчиқ ва ангрен дарёларида қурилган. грек тарихчиларининг таъкидлашича, тошкент атрофидаги йирик каналлар эрамиздан аввалги iii - ii асрларда ҳам мавжуд бўлган. шош воҳаси шимоли - ғарбдан кўчманчи қабилалар ҳужумидан қадимий бўзсув ариғи ва салобатли девор билан ҳимояланган эди, мазкур ариқ шу кунга қадар сақланиб қолган. қадимий каналлар масалан, зах, салор каналлари ислом дини …

а; хўжабақиргансойда хўжанд; оқбура дарёсида ўш каби шаҳарлар бунёд этилган. кейинроқ барпо этилган шахарларга эса сўх дарё бўйида юзага келган қўқон (200 йил аввал), намангансойда эса наманган (350 йил аввал) шаҳарларни мисол келтиришимиз мумкин. таниқли шарқшунос олим в.в.бартольднинг фикрига кўра, фарғона водийсидаги каналлар хоразм воҳасидаги, зарафшон ва чирчиқ дарё-ларига қурилган иншоотларга нисбатан анча кейинроқ, яъни xvi - xvii асрларда пайдо бўлган. унинг ёзишича ана шу даврда қорадарё ва норин дарёларидан канал қазиб чиқарилган. қўқон хонлари даврида қурилган каналлардан суғорилган майдонлар ўз ўлчамига кўра, туркистон тарихида беқиёс ўрин тутади. бироқ, марказий осиёда тез-тез бўлиб турган қирғинбарот урушлар, низомлар ва келишмовчиликлар суғориш тизимлари ва шаҳар, қишлоқларни вайронага айлантирган. биргина неча асрларга из қолдирган xiii асрдаги чингизхон бошчилигидаги мўғул босқинчилари юришларини эсга олиш кифоя. уларнинг истилоси туфайли юзлаб шаҳар ва қишлоқлар вайрон қилинди, ирригация иншоотлари, шу жумладан амударёдаги тўғон бузиб ташланди, натижада хоразмшоҳлар давлати пойтахти бўлган гурганж шаҳри сув остида қолиб кетди. олиб …

унлиги 50 м, баландлиги эса 15,2 м ни ташкил этган (расм). расм “хон” тўғони қолдиқлари. хон тўғонини қуришда қаттиқ тоғ жинслари (тошлар) ишлатилган, улар ганч ёрдамида бирлаштирилган. сув омборидаги сув сатҳи узунлиги 700 м, тўғон олдидаги кенглиги 50 м, сув дами етиб борган ердаги кенглик 200 м га тенг бўлиб, ҳажми 1,5 млн. м3 ни ташкил қилган. бу эса калтепа чўлидаги 2...3 минг га ерни суғориш имконини берган. тошқин вақтида тўпланган сувларни сув омборидан чиқариш ва ундан экинларни суғориш мақсадида фойдаланиш учун тўғоннинг ўнг томонига, қирғоққа яқин қилиб равоқ шаклида кенглиги 50 см ва баландлиги 7 м бўлган қувур ўрнатилган. тўғон ҳозирги вақтгача сақланиб қолган, бироқ сув омбори асрлар давомида осмон сойидан оқиб келган тош ва лойқа ҳисобига ўз ҳажмини йўқотган. абдуллахон тўғони xvi асрда қуриб битказилган бўлиб, ўзининг тузилиши ва конструкцияси жиҳатдан жуда ҳайратланарлидир. тўғоннинг баландлиги 15 м, устки қисмининг узунлиги 73 м, эни 4,5 м, таг қисмининг узунлиги …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гидротехника иншоотлари ва уларнинг ишлаш шароитлари"

1683713016.doc гидротехника иншоотлари ва уларнинг ишлаш шароитлари режа: 1. гидротехника иншоотлари қурилишининг қисқача тарихи 2. гидротехника иншоотларини синфланиши 3. сув иншоотлари бўғини ва сув иншоотлари тизими 4. гидротехника иншоотларига таъсири этувчи омиллар гидротехника иншоотлари қурилишининг қисқача тарихи ер юзининг деҳқончилик учун яроқли каттагина қисмида, шу жумладан марказий осиёда ҳам нам танқислиги мавжуд ва шу боисдан инсонлар, қадим замонлардан бошлаб, табиий омиллар номутаносиблигини тузатиш ҳамда ерларни сув билан таъминланганлигини ошириш учун жуда кўп куч ва меҳнат сарф қилиб келган. марказий осиёнинг жуғрофий жойлашган ўрни, унинг арид иқлими, яъни ҳавонинг ўта қуруқлиги, ёзнинг иссиқ ва ёғинсиз бўлиши, қишнинг нам ва совуқ келиши, яъни иқлимнинг кескин контине...

Формат DOC, 1,6 МБ. Чтобы скачать "гидротехника иншоотлари ва уларнинг ишлаш шароитлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гидротехника иншоотлари ва улар… DOC Бесплатная загрузка Telegram