улуғбек расадхонаси ва унинг очилиши

DOC 114,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1473152214_64831.doc мирзо улуғбек даврида илм-фан ривожланиши режа: · мухаммад тарағай улуғбек хаёти · мовароуннаҳрда улуғбек ҳукмронлиги даври · улуғбек даврида фан, санъат ва маданият · улуғбек расадхонаси очилиши ва унинг илм фан ривожи йўлида аҳамияти · хулоса · фойдаланилган адабиётлар улуғбек 1394 йилнинг 22 мартида эроннинг ғарбидаги султония шаҳрида бобоси соҳибқирон амир темурнинг ҳарбий юриши пайтида таваллуд топди. у шоҳруҳ мирзонинг тўнғич ўғли бўлиб, унга муҳаммад тарағай исми берилди. лекин уни бобоси алоҳида меҳр билан «улуғбек» деб атайвергани учун унинг асосий исми улуғбек бўлиб қолади ва жаҳонга ана шу ном билан шуҳрат тарқатади. улуғбекнинг отаси шоҳруҳ амир темурнинг учинчи ўғли бўлиб, хуросон ҳукмдори, маърифатли, илм-фанга қизиққон шоҳ эди. онаси гавҳаршодбегим ҳам ўз даврининг оқила, билимдон аёлларидан ҳисобланарди. ...«тақдир бу улуғ зотнинг зиммасига беҳад улкан ва машаққатли вазифалар юклади. буюк саркарда амир темур бунёд этган салтанатнинг вориси бўлишдек мислсиз синов айнан унга насиб этди».1 улуғбекнинг болалик йиллари бобоси темурнинг ҳарбий юришларида …

қўлланмалар асосида тайёрланган. шулардан бири шаҳзодалар ва хонзодалар билиши зарур бўлган «сулук ул-мулук» (подшоҳларга қўлланма) китобидир. улуғбек ҳам анъанага кўра мазкур китобни мукаммал ўрганар ва унда кўрсатилган давлатни идора қилиш санъати — турли лавозим эгаларини тайинлаш, солиқ тўплаш, руҳонийлар, мансабдорлар ҳамда бошқа юртлардан келган элчиларни қабул қилиш, хайру садақа бериш каби тартиб-қоидалар бўйича кўникмаларни эгаллайди. улуғбек ёшлигидан кўп китобларни мутолаа қиладиган бўлиб, у айниқса, математика, астрономия илмларига қизиқди. у бобсининг хос мунажжими мавлоно бадриддин билан кўп вақтини ўтказар, ундан ҳисоб ва тақвимдан дарс олар, баъзи кечалари, қор тиниб осмон ёришган пайтларда юлдузларнинг ўрни ва ҳаракатини кузатиш билан машғул бўлар эди. таниқли олим бўрибой аҳмедовнинг маълумотларига кўра мавлоно бадриддин самарқандда бўлган вақтда улуғбекни кўксаройдаги хос кутубхонасига бошлаб бориб, кутубхонага янги келиб тушган абулқосим фирдавсийнинг «шоҳнома»сини кўрсатади. шу ерда мавлоно бадриддин улуғбекка аллома ал-фарғоний тарафидан битилган «китоб фи жавомеъ илм ан-нужум ва усул ал ҳаракат ас-самовия» («юлдузлар ҳақидаги илм билан осмон ёриткичлари …

ги қадимги халқларнинг маданий мероси улуғбек билимларининг асосий манбаи бўлди. 1411 йилда 17 ёшли улуғбек мирзо мовароуннаҳр ва туркистоннинг ҳокими этиб тайинланиши темурийлар хонадонида улуғбекнинг мавқеи нақадар юксак эканлигидан далолат беради. улуғбек ҳоким бўлгач, бобосидан фарқли ўлароқ ҳарбий юришлар билан қизиқмади. аксинча, у ўрта асрлардаги бошқа ҳокимлардан ўзгача йўл тутди, кўпроқ илм-фанга мойил эди. ҳақиқатан ҳам қозизода 1360 йилларда туғилган бўлиб, 20—25 ёшларида, яъни улуғбек туғилмасданоқ темур саройига ўтади. натижада улуғбек умрининг илк давриданоқ мавлоно аҳмад ва қозизода румий — фалакиётшунос ва риёзиётчилар таъсирида улғаяди. шу сабабли унинг ҳаётида аниқ фанлар муҳим аҳамият касб этади. йигирма ёшларида у ўз даврининг йирик олимларидан бири бўлиб шаклланди. у ҳоким бўлган пайтидаги оламшумул ўзгаришлар бутун ўрта аср маданияти тарихида бетакрор воқеа бўлиб қолди. улуғбек ихлосмандларидан ғиёсиддин жамшид коший 1417 йили самарқанддан кошондаги ўз отасига ёзган мактубида улуғбекнинг фаолияти ва билимини қуйидагича таърифлайди: «аллоҳга ва унинг неъматларига шукроналар бўлсинким, етти иқлимнинг фармонбардори, ислом подшоҳи …

уғбек мадрасага мударрис ва олимларни тўплай бошлайди ва шу тариқа унинг фалакиётшунослик мактаби шаклланади. бу мактабнинг асосий мударрислари илмий ишларга қулай шароит ва паноҳ излаб темур давридаёқ самарқандга келган тафтазоний, мавлоно аҳмад ва қозизода румий каби олимлар эди. қозизоданинг маслаҳати билан улуғбек отасининг мулки хуросоннинг кошон шаҳридан ғиёсиддин жамшид кошийни чақиртирди. шундай қилиб, мовароуннаҳрнинг турли шаҳарларидан ва хуросондан тўпланган олимлар сони 1417 йилга келиб 100 дан ортиб кетди. улар орасида адиблар, муаррихлар, хаттотлар, рассомлар, меъморлар бор эди. лекин юлдузшунослик ва риёзиёт соҳасидаги олимлар шарафлироқ ва обрўлироқ эди. улар орасида қозизода ва коший энг салобатли ва нуфузли эдилар. 1420 йили самарқанд мадрасасининг тантанали очилиши бўлди. манбаларда қайд этилишича, «мадраса биноси битишига яқинлашганда, бу ерга тўпланган адабиёт, санъат ва фан намояндалари улуғбекдан мадрасага кимни мударрис этиб тайинламоқчисиз, деб сўрашганда, улуғбек, барча фанлардан хабардор бирор одамни қидириб топаман, деб жавоб берган. шу ерда ғиштлар орасида оддий кийимда ўтирган мавлоно муҳаммад улуғбекнинг бу гапини …

теъдодли шогирди, самарқандлик математик ва астроном алоуддин али ибн муҳаммад қушчидир. у «ўз даврининг птоломейи» деб ном олган. али қушчи илмий ишда улуғбекнинг энг яқин ёрдамчиларидан бири эди. улуғбек мактаби намояндаси сифатида улуғбек асарининг шархчиси, астроном чалабий номи ҳам диққатга сазовордир. мадрасада бошқа мударрислар билан бир қаторда, улуғбекнинг ўзи ҳам астрономия бўйича маърузалар ўқир эди. учинчи даражали алгебраик тенгламага олиб келган бир градус ёйнинг синусини аниқлаш — улуғбек ва унинг мактаби эришган ажойиб ва энг муҳим муваффақиятлардан бири бўлди. улуғбек атрофида тўпланган самарқанд олимлари катта аҳамият берган энг муҳим илмий йўналишлардан бири фалакиётшунослик фани эди. шуни ҳам айтиш керакки, мусулмон мамлакатларида ва умуман ислом маданиятида аниқ фанлар, айниқса фалакиётшунослик ва риёзиёт муҳим ўрин тутади. чунки, мусулмон киши қаерда бўлишидан қатъий назар эрта тонгдан оқшомгача қадар унинг учун беш вақт намоз фарздир. намоз юзни қиблага — маккадаги каъба йўналишига қараб ўқилади. намознинг вақтлари эса ҳар бир жўғрофик кенгликда ҳам қуёшнинг ердан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "улуғбек расадхонаси ва унинг очилиши"

1473152214_64831.doc мирзо улуғбек даврида илм-фан ривожланиши режа: · мухаммад тарағай улуғбек хаёти · мовароуннаҳрда улуғбек ҳукмронлиги даври · улуғбек даврида фан, санъат ва маданият · улуғбек расадхонаси очилиши ва унинг илм фан ривожи йўлида аҳамияти · хулоса · фойдаланилган адабиётлар улуғбек 1394 йилнинг 22 мартида эроннинг ғарбидаги султония шаҳрида бобоси соҳибқирон амир темурнинг ҳарбий юриши пайтида таваллуд топди. у шоҳруҳ мирзонинг тўнғич ўғли бўлиб, унга муҳаммад тарағай исми берилди. лекин уни бобоси алоҳида меҳр билан «улуғбек» деб атайвергани учун унинг асосий исми улуғбек бўлиб қолади ва жаҳонга ана шу ном билан шуҳрат тарқатади. улуғбекнинг отаси шоҳруҳ амир темурнинг учинчи ўғли бўлиб, хуросон ҳукмдори, маърифатли, илм-фанга қизиққон шоҳ эди. онаси гавҳаршодбегим ҳам ў...

Формат DOC, 114,0 КБ. Чтобы скачать "улуғбек расадхонаси ва унинг очилиши", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: улуғбек расадхонаси ва унинг оч… DOC Бесплатная загрузка Telegram