markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism)

DOC 33 pages 65.5 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.5 KB

File type DOC

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

5- ma’ruza. markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism). reja: 1. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. 2. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. 3. uzunchoq miya va varoliy ko’prigi (keyingi miya). tayanch atamalari: reflektor boshqarish, orqa miya, uzunchoq miya, o’rta miya, detserebratsion richaglik. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. markaziy nerv sistemasi yagona va puxta mexanizm bo’lib ishlaydi. shu tufayli odatdagi fiziologik sharoitda turli ta’sirotlarga javoban organizm ko’rsatadigan reaktsiyalar xulk-atvor (yurish-turish) ning integratsiyalangan yaxlit butun aktlariga o’xshaydi. shunday har bir aktda uch komponent: sensor (sezuvchi), motor (harakatlantiruvchi) va vegetativ komponentlarni ajratish mumkin. retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga impulslar kelishi sensor komponentni ta’minlaydi, motor komponentni skelet muskullari yuzaga chiqaradi va motoneyronlarning impulslari boshqaradi, vegetativ komponent ichki a’zolar faoliyatini, tomirlar diametri, moddalar almashinuvi va gavda to’qimalari funktsiyalari xolatini boshqarilishdan iborat. organizmning sensor va motor funktsiyalari ko’pincha birlashtirilib, somatik funktsiyalar deb ataladi. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. orqa miya. orqa miya ikkita asosiy vazifani: reflektor vazifa va …

2 / 33

lari yuzaga chiqaradigan reflekslar natijasida kelib chiqadi. bu holda orqa miya faqat impulslarni o’tkazuvchi yo’l hisoblanadi. retseptorlardan orqa miyaga keluvchi axborot orqa miyaning orqa va yon qismlaridagi ko’pgina o’tkazuvchi yo’llar orqali miya o’zanining markazlariga o’tadi va miyacha hamda katta yarim sharlar po’stlog’iga yetib boradi. markaziy nerv sistemasining yuqoriroqdagi bo’limlaridan orqa miyaga esa impulslar oldingi va yon ustunlarning o’tkazuvchi yo’llari orqali keladi: bu impulslar orqa miya oraliq va motor neyronlarini qo’zg’atadi yoki tormozlaydi, natijada skelet muskullari va ichki a’zolarning faoliyati o’zgaradi. orqa miyaning o’tkazuvchi yo’l funktsiyasi muhim funktsiya bo’lib, periferik retseptorlardan bosh miyaga va undan effektor appartlarga impuls o’tkazishda katta ahamiyat kasb etadi. orqa miya ildizlarining funktsiyalari. orqa miya ildizlaridan o’tuvchi nerv tolalari orqa miyani periferiya bilan bog’laydi. afferent impulslari o’sha ildizlar orqali orqa miyaga kiradi va undan periferiyaga efferent impulslar ketadi. orqa miyaning ikkala tomonidan 31 juftdan oldingi va orqa ildizlar bor. orqa miya ildizlarining vazifalari qirqib qo’yish hamda ta’sir …

3 / 33

ashqari, boshqa va efferent nerv tolalari: tomirlarni harakatlantiruvchi va sekretor tolalari, shuningdek silliq muskullarga boruvchi tolalar oldingi ildizlardan o’tishi keyinchalik ko’rsatib berildi. ularning hammasi efferent tolalar bo’ulgani uchun bu tolalarning mavjudligi majandiy qonuniga zid kelmaydi. oldingi ildizlar tarkibiga kiradigan tolalar oldingi shoxlardagi motor hujayralarning, shuningdek orqa miyaning ko’krak segmenti bilan bel sigmentidagi yon shoxlarda joylashgan va vegetativ nerv sistemasiga kiradigan hujayralarning aksonlaridan iborat. orqadagi ildizlarni hosil qiluvchi tolalar umurtqaaro spinal gangliylardagi bipolyar hujayralarning o’siqlaridir. orqa miya ildizlarida impulslarni turlicha tezlik bilan o’tkazuvchi har xil (yo’g’on ingichka) nerv tolalari bor. orqa ildizlar qirqib qo’yilgach, sezuvchanlik yo’qolishi bilan bir qatorda, harakat funktsiyasi ham buziladi. orqa miyaning barcha orqa ildizlarini ikkala tomondan qirqib qo’yib (ular itning keyingi oyoqlarini innervatsiyalaydi), oldingi ildizlari beshikast qoldirilsa hayvon operatsiyadan keyingi dastlabki vaqtda shu oyoqlari bilan yura olmaydigan bo’lib qoladi. bir necha vaqt o’tgach sezuvchanlikdan maxrum bo’lgan keyingi oyoqlar yana harakatga keladi-yu, bu harakat anormal: shart-shurt, keskin bo’ladi; …

4 / 33

mahrum bo’ladi. garchi efferent impulslar miyadan muskullarga borib, ularni qisqartira olsa ham, bu jarayon nazorat qilinmaydi va boshqarilmaydi, chunki qaytar bog’lanish yo’q, busiz esa harakatlarni boshqarish, aniq va tekis harakatlarni bajarish mumkin bo’lmaydi. shuning uchun ham qo’l terisiga sovuq ta’sir etgan yoki retseptorlarni falaj qiladigan zahar – kokain teri ichiga kiritilgan sezuvchanlikning kamayishi yoki yo’qolishi, ya’ni anesteziyadan keyin qo’lning aniq harakatlarini talab etadigan biror harakatlari, masalan pianino chalish yoki xat yozish buziladi. sezuvchanlikning yo’qolishi bundan tashqari, muskul tonusining susayishiga sabab bo’ladi. oldingi va orqa ildizlar tolalarining periferiyada taqsimlanishi. ch.sherrington ildizlarni kesib qo’yib o’tkazgan tajribalarida ko’rsatib berilganidek, orqa miyaning har bir segmentidan har tomonda bittadan orqa ildiz boshlanadi, shu segment gavdaning uchta ko’ndalang bo’lagi – metamerini innervatsiyalaydi (bir metamer orqa miyaning segmentiga mos keladi, ikkinchisi uning ustida uchinchisi ostida yotadi). har bir metamer orqa miyaning ustma-ust o’tuvchi uchta ildizidan sezuvchi tolalar oladi. shu sababli bir ildiz qirqib qo’yilganda hayvonning tegishli metameridagi …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism)"

5- ma’ruza. markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism). reja: 1. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. 2. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. 3. uzunchoq miya va varoliy ko’prigi (keyingi miya). tayanch atamalari: reflektor boshqarish, orqa miya, uzunchoq miya, o’rta miya, detserebratsion richaglik. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. markaziy nerv sistemasi yagona va puxta mexanizm bo’lib ishlaydi. shu tufayli odatdagi fiziologik sharoitda turli ta’sirotlarga javoban organizm ko’rsatadigan reaktsiyalar xulk-atvor (yurish-turish) ning integratsiyalangan yaxlit butun aktlariga o’xshaydi. shunday har bir aktda uch komponent: sensor (sezuvchi), motor (harakatlantiruvchi) va vegetativ komponentlarni ajratish mumkin. retseptorlardan markaziy nerv sis...

This file contains 33 pages in DOC format (65.5 KB). To download "markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism)", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy nerv tizimining xususi… DOC 33 pages Free download Telegram