markaziynervtizimining xususiy fiziologiyasi(1-qism)

PPTX 15 pages 739.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 739.3 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

prezentatsiya powerpoint 6. ma’ruza. markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism). reja: 1. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. 2. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. 3. uzunchoq miya va varoliy ko’prigi (keyingi miya). markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. markaziy nerv sistemasi yagona va puxta mexanizm bo’lib ishlaydi. shu tufayli odatdagi fiziologik sharoitda turli ta’sirotlarga javoban organizm ko’rsatadigan reaktsiyalar xulk-atvor (yurish-turish) ning integratsiyalangan yaxlit butun aktlariga o’xshaydi. shunday har bir aktda uch komponent: sensor (sezuvchi), motor (harakatlantiruvchi) va vegetativ komponentlarni ajratish mumkin. retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga impulslar kelishi sensor komponentni ta’minlaydi, motor komponentni skelet muskullari yuzaga chiqaradi va motoneyronlarning impulslari boshqaradi, vegetativ komponent ichki a’zolar faoliyatini, tomirlar diametri, moddalar almashinuvi va gavda to’qimalari funktsiyalari xolatini boshqarilishdan iborat. organizmning sensor va motor funktsiyalari ko’pincha birlashtirilib, somatik funktsiyalar deb ataladi. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. orqa miya ikkita asosiy vazifani: reflektor vazifa va o’tkazuvchi yo’l vazifasini bajaradi. orqa miyaga teri yuzasidagi eksteroretseptorlardan, tana bilan qo’l-oyoqning …

2 / 15

slarni o’tkazuvchi yo’l hisoblanadi. orqa miya ildizlarining funktsiyalari. orqa miya ildizlaridan o’tuvchi nerv tolalari orqa miyani periferiya bilan bog’laydi. afferent impulslari o’sha ildizlar orqali orqa miyaga kiradi va undan periferiyaga efferent impulslar ketadi. orqa miyaning ikkala tomonidan 31 juftdan oldingi va orqa ildizlar bor. orqa miya ildizlarining vazifalari qirqib qo’yish hamda ta’sir etish usullari bilan aniqlangan va bioelektr potentsiallarini qayd qilish yo’li bilan tasdiqlangan. orqa miyaning oldingi ildizlarida markazdan qochuvchi, efferent tolalar, orqa ildizlarida esa markazga intiluvchi, afferent tolalar bor. bu orqa miya ildizlarida efferent tolalarining taqsimlanish qonuni yoki majandi qonuni deb atalgan (tegishli mushohidani fiziolog majandi birinchi marta tasvir etgan). baqa yoki boshqa har qanday hayvonning barcha oldingi ildizlari bir tomonlama qirqib qo’yilgach, gavdaning tegishli tomonidagi reflektor harakatlar yo’qoladi-yu, ammo sezuvchanligi saqlanadi. orqadagi ildizlarni qirqib qo’yishdan keyin harakat qobiliyati yo’qolmaydi, ammo tegishli ildizlardan innervatsiyalanadigan gavda qismlarida sezuvchanlik yo’qoladi. skelet muskullarining motor nervlvridan tashqari, boshqa va efferent nerv tolalari: tomirlarni …

3 / 15

hi tolalar oladi. shu sababli bir ildiz qirqib qo’yilganda hayvonning tegishli metameridagi sezuvchanlik to’la yo’qolmaydi. bordi-yu, barcha orqa ildizlarining bittasidan boshqa hammasi orqa miya bo’ylab qirqib qo’yilsa, sezuvchanlik bir metamerda emas, uchta metamerda saqlanadi, shu bilan birga o’rta metamerdagi sezuvchanlik deyarli o’zgarmay turaveradi, qo’shni metamerdagi sezuvchanlik esa birmuncha pasayadi. bu ma’lumotlar shundan guvoxlik beradiki, periferiyada afferent nerv tolalarining tarqalish zonalari bir-birini yopib o’tadi. bu, so’ngi vaqtda elektrofiziologik tadqiqotlarda isbot etildi. gavdaning yonma-yon uchta metameridagi teriga ta’sir etilgan hadeb bir orqa ildizda afferent impulslar oqimi kuzatilishi o’sha tadqiqotlarda ko’rsatib berildi. odam terisidagi segmentar sezuvchanlik innervatsiyasining taqsimlanish sxemasi ko’rsatilgan. spinal shok. hayvonlar ustidagi tajribalarda orqa miyani turli bosqichlarda to’la yoki qisman qirqib qo’yib, uning reflektor funktsiyasi o’rganiladi. sutemizuvchi hayvonlarda orqa miyani mumkin qadar yuqoridan qirqib qo’yib (4-5 bo’yin segmentining ro’parasidan qirqib qo’yish mumkin), hayvonning uzoq vaqt omon qolishiga erishsa bo’ladi. orqa miyani bu segmentlarining yuqorisidan qirqib qo’yish natijasida nafas olshi to’xtab, hayvon …

4 / 15

va reflektor funktsiyalari susayadi. orqa miyaning qirqib qo’yilgan joyidan yuqoriroqdagi nerv markazlari esa ishlayveradi. masalan, orqa miya diafragma nervining chiqqan joyidan salgina pastroqdan qirqib qo’yilsa, shu joydan pastdagi nerv markazlari yuzaga chiqaradigan spinal reflekslar (orqa miya reflekslari) susayadi orqa miya reflekslari (spinal reflekslar). terining og’ritilishiga, masalan, igna sanchilishiga javoban ro’y beruvchi bukish reflekslari (fleksor reflekslar) orqa miya ko’ndalangiga to’la qirqib qo’yilgach boshqa reflekslardan ertaroq tiklanadi. bukish refleksi to’la tiklanganda oyoqnibukuvchi muskullar qisqarishi bilan bir vaqtda retsiprok (payvasta) tormozlanish natjisida yozuvchi muskular bo’shashadi. ayni vaqtda qarama-qarshi-kontralateral-oyoqni yozuvchi muskullar qisqarib, bukuvchi muskullar bo’shashadi. terining turli qismlariga ta’sir etib, bukish refleksini yuzaga chiqarish mumkin. ayni vaqtda javob reaktsiyasining xarakteri har xil bo’lishi, ya’ni unda turli muskul guruxlari qatnashuvi mumkin. bir reflektor aktning ta’sirot joyiga bog’liq bo’lgan xususiyatlari refleksning mahalliy belgilari deb ataladi. spinal hayvonda oyoq panjalarining kaft yostiqchalari sal-pal bosilganda yozish refleksini, tananing yon yuzasiga ta’sir etilganda qashish refleksini, shuningdek muskul payiga urilganda …

5 / 15

eflekslaridan tashqari, tizza refleksi va axill refleksi yaqqol ko’rinadi. tizza refleksi shundan iboratki, son to’rt bosh muskulining payiga urilganda oyoq tizza bo’g’imidan yoziladi, axill refleksi shundan iboratki, axill payiga urilganda oyoq boldir-panja bo’g’imidan yoziladi. bu reflekslar «spinal» odamda ayniqsa kuchaygan bo’ladi. odam orqa miyasi to’la uzilgandan keyin bir necha vaqt o’tgach siydik chiqarish va defekatsiya reflekslari tiklanadi, qovuq va to’g’ri ichak ma’lum darajada cho’zilgach shu reflekslar yuzaga chiqadi. erkakning jinsiy olati ta’sirlanganda reflektor erektsiya va eyyakulyatsiya kelib chiqishi, ya’ni jinsiy olat bo’rtib, urug’ otishi mumkin. orqa miyasi uzilgan odamda qo’zg’alish jarayoni orqa miyaga keng yoyilgani sababli barcha spinal reflekslar normal chegaralanganlik va joylashganlik xususiyatlaridan mahrum bo’ladi. bu miya o’zanining tormozlovchi ta’siri kelmaganligi sababli reflektor reaktsiyalar koordinatsiyasi juda buzilganligini ko’rsatadi. har qalay orqa miyadagi koordinatsiya hayvondagiga nisbatan odamda kamroq rivojlangan, chunki markaziy nerv sistemasining yuqoriroqdagi bo’limlarida ro’y beruvchi koordinatsiya jarayonlari kataroq ahamiyat kasb etadi. uzunchoq miya va varoliy ko’prigi (keyingi miya). …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziynervtizimining xususiy fiziologiyasi(1-qism)"

prezentatsiya powerpoint 6. ma’ruza. markaziy nerv tizimining xususiy fiziologiyasi (1-qism). reja: 1. markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. 2. orqa miyaning tuzilishi va funktsiyasi. 3. uzunchoq miya va varoliy ko’prigi (keyingi miya). markaziy nerv sistemasining xususiy fiziologiyasi. markaziy nerv sistemasi yagona va puxta mexanizm bo’lib ishlaydi. shu tufayli odatdagi fiziologik sharoitda turli ta’sirotlarga javoban organizm ko’rsatadigan reaktsiyalar xulk-atvor (yurish-turish) ning integratsiyalangan yaxlit butun aktlariga o’xshaydi. shunday har bir aktda uch komponent: sensor (sezuvchi), motor (harakatlantiruvchi) va vegetativ komponentlarni ajratish mumkin. retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga impulslar kelishi sensor komponentni ta’minlaydi, motor komponentni skel...

This file contains 15 pages in PPTX format (739.3 KB). To download "markaziynervtizimining xususiy fiziologiyasi(1-qism)", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziynervtizimining xususiy … PPTX 15 pages Free download Telegram