nerv tizimining xususiy fiziologiyasi

DOCX 6 pages 25.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

6-mavzu: nerv tizimining xususiy fiziologiyasi. orqa miya. vegetativ nerv tizimi. reja: 1. mntning tuzilishi va uning bo`limlari. 2. mnt funksiyalari. 3. orqa miyaning tuzilishi. 4. orqa miyaning reflektor markaz funksiyasi. 5. orqa miyaning o‘tkazuvchi yo‘l funksiyasi. 6. orqa miya reflekslari. 7. qo‘zg‘alishni qabul qilinishi va o‘tkazilishi. 8. spinal karaxtlik. 9. vegetativ nerv tizimi. tayanch so`z va iboralar: markaziy nerv tizimi. orqa miya, motoneyron, orqa miya reflekslari, o`tkazuvchi yo`llar, orqa miya shoki, vegetativ nerv tizimi, simpatik nerv tizimi, parasimpatik nerv tizimi, metasimpatik nerv tizimi 1. mntning tuzilishi va uning bo`limlari. odam tanasiga berilgan har qanday ta'sirotga nisbatan javob bir butun markaziy nerv tizimining ishtirokida amalga oshadi. oddiygina pay refleksining o‘zi ham shu refleks markazidan tashqari markaziy nerv tizimidagi boshqa markazlarning bu jarayonda ishtirok qilishini taqazo qiladi. buning uchun ham mnt-ning faoliyatini bir butun deb qarash maqsadga muvofiq. lekin bu tizim funksiyalari ancha murakkabligi bois uni qismlarga bo‘lib o‘rganish azaldan qabul qilingan. …

2 / 6

shida ishtirok etadi. bu borada u barcha afferernt impulslarni qabul qiladi va o‘zidan yuqoridagi markazlarga o‘tkazadi, efferent impulslarni yuqoridan va o‘zidan ishchi a'zolarga o‘tkazadi. shu bois u ikki xil funksiya bajaradi, ya'ni reflektor markaz (bevosita harakatlarni boshqaradi) va o‘tkazuvchi yo‘l (bosh miya qismlarini chetki a'zolar bilan bog‘lab turadi) bo‘lib xizmat qiladi. bundan tashqari orqa miyada yana vegetativ nerv tizimi markazlari joylashgan, qaysikim ichki a'zolar faoliyatini boshqaradi va organizm ichki muhitiga turg‘unlikni saqlashda salmoqli hissa qo‘shadi. orqa miya bosh miya qismlaridan farq qilib, segmentar tarkibga ega, odamda uning bo‘yin qismida 8 ta, ko‘krak qismida 12 ta, bel qismida 5 ta, dumg‘aza qismida 5 ta va dum qismida 1-3 tadan segmentlar mavjud. orqa miya ko‘ndalang kesimiga e'tibor berilsa, uning ikki qismdan, ya'ni neyronlardan iborat kulrang (markaziy) qism va nerv tolalaridan iborat oq (kulrang qism atrofini o‘rab olgan) qismlarni ko‘rish mumkin. orqa miyaning 31 juft oldingi va keyingi ildizlari bo‘lib, oldingilari harakatga keltiruvchi …

3 / 6

t yoki motoneyronlar bo‘lib, qolgan 97 % oraliq yoki interneyronlardir. motoneyronlar ichida alfa- va gamma-motoneyronlar farqlanadi. alfa-motoneyronlar orqa miyada yuzaga keladigan impulslarni skelet muskullariga yetkazadi. alfa-motoneyron aksonlari skelet muskullariga borib, har bir akson 10 tadan 100 tagacha muskul tolalarini innervatsiyalaydi. gamma-motoneyronlar skelet muskullari qisqarishini chaqirmaydi, balki muskullardagi proprioretseptorlar faoliyatini boshqarib borishda qatnashadi. interneyronlarning o‘simtalari orqa miya tarkibidan tashqariga chiqarmasdan afferent va efferent neyronlar orasida bohlovchi vosita bo‘lib xizmat qiladi. 4. orqa miyaning reflektor markaz funksiyasi orqa miyaning reflektor faoliyati. orqa miya barcha harakat reflekslarini yuzaga chikarishda ishtirok etadi (bosh mushaklari harakatidan tashqari), undan tashqari siydik, ajratish va jinsiy faoliyatlar, to‘g‘ri ichak faoliyati, haroratning barqarorligini saqlab turish va modda almashinuvini boshqarish, ko‘pchilik qon tomirlarining tonusini bir meyorda ushlab turish bilan bog‘liq bo‘lgan reflekslarni yuzaga chiqarishda qatnashadi. orqa miyaning harakat va tonik reflekslari tananing fazodagi harakatlarini, hamda tana qismlarini bir-birlariga nisbatan harakatlarini, yotish, o‘tirish, tik turishni, ya’ni vaziyatni ta’minlaydi. orqa miyaning reflektor …

4 / 6

‘ymaydi. orqa miya reflekslarining katta guruhini tana qismlarining ma’lum xolatini ta’minlovchi vaziyat reflekslari tashkil qiladi. shulardan bo‘yin-tonik reflekslarning ahamiyati katta. ularning faoliyati miya stvolining boshqa qismlari boshqaradigan tonik reflekslar bilan chambarchas bobida bayon qilinadi. 5. orqa miyaning o‘tkazuvchi yo‘l funksiyasi. o‘tkazuvchi yo‘llar deb tuzilishiga va bajaradigan ishiga ko‘ra uyg‘un bo‘lgan orqa miyaning turli qismlarini va orqa miya bilan bog‘laydigan tolalar guruhlariga aytiladi. har qaysi yo‘lni tashkil qiladigan tolalar bir xil neyronlardan boshlanib, ma’lum bir faoliyatini bajaradigan neyronlarda tugaydi. faoliy xususiyatlariga binoan, assotsiativ, komissural va proyeksion asab tolalarga bo‘linadi. assotsiativ tolalar orqa miyaning bir tomonidagi turli segmentlarni bog‘laydi. komissural tolalar esa turli segmentlarning qarama-qarshi tomonlari o‘rtasidan o‘tgan. proyeksion tolalar haqiqiy o‘tkazuvchi yo‘llar bo‘lib, ular pastdan uni turli qismlari bilan bog‘laydi. bular afferent (markazga intiluvchi, sezuvchi) va efferent (markazdan kochuvchi, harakatlantiruvchi) yo‘llarga bo‘linadi. tashqi va ichki muhit o‘zgarishlariga javoban qo‘zg‘aladigan retseptorlarda paydo bo‘lgan impulslar afferent, ya’ni markazga intiluvchi yo‘llardan o‘tadi. markazga intiluvchi …

5 / 6

asosiylari kortiko-spinal (piramida), rubrospinal, vestibulo-spinal va retikulo-spinal yo‘llardir. kortiko-spinal yo‘li bosh miya po‘stlog‘ining harakatlantiruvchi sohasidagi piramidal xujayralarning aksonlaridir. bu aksonlar oraliq, o‘rta va uzunchoq miyalardan o‘tar ekan, ko‘pgina yon shoxlar beradi va uzunchoq miyaning pastki qismida ularning ko‘p qismi kesishadi. kesishmagan asab tolalari orqa miyaga tushib, tugaydigan segmentlarda karama-qarshi tomonga o‘tadi. kortiko-spinal yulining hamma tolalari orqa miyaning shoxlaridagi motoneyronlarda sinapslar hosil qiladi. bu yo‘lning asosiy vazifasi ixtiyoriy harakatlarni yuzaga chikaruvchi impulslarni o‘tkazishdan iborat. orqa miyadan yuqoridagi tuzilmalar efferent tola orqali spinal neyronlarning hammasini (motoneyronlarni, oraliq va afferent neyronlarni) nazorat qilib turadi. har bir efferent yo‘lning tolalari ma’lum ishni bajaruvchi motoneyronlarni faollashtiradi. kortikospinal yo‘l tolalari, asosan qo‘l-oyoqlarning distal qismdagi mushaklarga (panja va barmoqlarni harakatlantiruvchi mushaklarga) ta’sir o‘tkazsa, retikulospinal va vestibulospinal yul esa proksimal mushaklarga impulslar yetkazadi. efferent yo‘llar maxsus tormozlovchi neyronlar (masalan, renshou xujayralari) yordamida, presinaptik va postsinaptik tormozlanishni paydo qilib, orqa miyaning ikkilamchi afferent va oraliq neyronlarning qo‘zg‘aluvchanligiga ta’sir qilishi …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nerv tizimining xususiy fiziologiyasi"

6-mavzu: nerv tizimining xususiy fiziologiyasi. orqa miya. vegetativ nerv tizimi. reja: 1. mntning tuzilishi va uning bo`limlari. 2. mnt funksiyalari. 3. orqa miyaning tuzilishi. 4. orqa miyaning reflektor markaz funksiyasi. 5. orqa miyaning o‘tkazuvchi yo‘l funksiyasi. 6. orqa miya reflekslari. 7. qo‘zg‘alishni qabul qilinishi va o‘tkazilishi. 8. spinal karaxtlik. 9. vegetativ nerv tizimi. tayanch so`z va iboralar: markaziy nerv tizimi. orqa miya, motoneyron, orqa miya reflekslari, o`tkazuvchi yo`llar, orqa miya shoki, vegetativ nerv tizimi, simpatik nerv tizimi, parasimpatik nerv tizimi, metasimpatik nerv tizimi 1. mntning tuzilishi va uning bo`limlari. odam tanasiga berilgan har qanday ta'sirotga nisbatan javob bir butun markaziy nerv tizimining ishtirokida amalga oshadi. oddiygina pay ...

This file contains 6 pages in DOCX format (25.5 KB). To download "nerv tizimining xususiy fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nerv tizimining xususiy fiziolo… DOCX 6 pages Free download Telegram