falsafiy antropologiya (inson falsafasi)

DOCX 14 pages 36,3 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 36,3 KB

Fayl turi DOCX

Pages 14

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

8-mavzu: inson falsafasi reja: 1. falsafiy antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va vazifalari. 2. inson, shaxs va individ tushunchalarining o‘zaro aloqadorligi. 3. inson – bioijtimoiy mavjudot sifatida. 4. sharq va g‘arb falsafasida inson muammosi. 5. inson hayotining mazmuni va unda insonning vazifasi. insonnig umri, o‘limi va manguligi. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) falsafiy qiziqishlari markazida tabiat va inson mohiyati to‘g‘risidagi masala turuvchi fan «falsafiy antropologiya» deb ataladi. u ekzistensiya g‘oyalariga qarab mo‘ljal oluvchi faylasuflarning fikr-mulohazalariga juda boy. antropologik yondashuv inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlaydi, insonning ekzistensial tahlili bilan shug‘ullanadi. «ekzistensiya» tushunchasi tadqiqotchining fikrini, avvalo, inson qilmishlari va azob-uqubatlarida namoyon bo‘luvchi inson hamda dunyo aloqalarini izlash, aniqlash tomonga yo‘naltiradi. hozirgi zamon g‘arb falsafasining yo‘nalishi sifatidagi falsafiy antropologiya dastlab nemis faylasufi va sosiologi m.sheler (1874-1928) asarlarida ishlab chiqilgan va germaniyalik faylasuf x.plesner (1892-1985), nemis mutafakkiri a.gelen (1904-1976) asarlarida rivojlantirilgan. shaxsni umumbashariy rivojlanishning asosiy mazmuni deb e’lon qiluvchi personalizm uni o‘rganishga nisbatan …

2 / 14

tabiiy fanlar orasida an’anaviy (biologiya, antropologiya, medisina va boshqalar) bilan bir qatorda nisbatan yangi fanlar (oliy nerv tizimi faoliyati fiziologiyasi, somatologiya, seksologiya va hokazo) paydo bo‘ldi. ijtimoiy bilim sohasida ham «eski» fanlar (psixologiya, sotsiologiya, tilshunoslik, etika) qatorida «yangi» fanlar (aksiologiya, germenevtika) kabilar faoliyat ko‘rsatishadi. xx asrda ilmiy bilimning shiddatli rivoji, parallel tarzda boruvchi fanlarning faol differensiasiyasi va integrasiyasi tabiiy-ilmiy va ijtimoiy fanlar chegarasida bir qator yangi fanlarning: bioetika va tibbiyot etikasi, sosiobiologiya, psixofiziologiya va boshqalarning yuzaga kelishiga sabab bo‘ldi. bu hol falsafaning inson muammolarini ko‘rib chiqishdagi metodologik roli haqidagi masalani yanada dolzarb etib qo‘yadi. falsafada inson. biz yuqorida aytib o‘tganimizdek, inson ko‘p fanlar tomonidan predmet sifatida qaraladi, shu sababli bizning oldimizda muhim bir vazifa – inson muammosining aynan falsafiy aspektlarini ochib berish turadi. tabiatshunoslik va jamiyatshunoslikda insonni tadqiq etishning hozirgi darajasi shundayki, bunda inson hozirgi to‘plangan bilimlarni umumlashtirish va tizimlashtirish masalalari tobora ko‘proq birinchi planga chiqmoqda. inson muammosining falsafaga oid …

3 / 14

lyusiya g‘oyasi. insonning hayvonlarga o‘xshab ketishini odamlar juda qadimgi zamonlardayoq payqaganlar. antik fanning paydo bo‘lishi bilan inson va hayvonlarni qiyosiy tahlil qilish yo‘lidagi dastlabki urinishlar ham yuzaga keldi. bunday harakatlarning dastlabkilaridan birini qadimgi gresiyada arastu amalga oshirdi, qadimgi rimda yashagan vrach va anatom klavdiy galen esa birinchilardan bo‘lib odam bilan maymun o‘rtasidagi o‘xshashliklarni tavsiflab berdi. 1610 yilda faylasuf va olim lyuchilio vanini odam va maymunning qarindoshligi haqidagi g‘oyani ilgari surdi va buning uchun gulxanda kuydirildi. 1699 yilda esa ingliz anatomi e.tayzon «orangutan yoki o‘rmon odami: maymun, pigmey va insonning qiyosiy anatomiyasi» nomli asarini e’lon qildi. xviii asrga kelib olimlar endi inson va hayvonlar o‘rtasidagi o‘xshashlikni shunchaki qayd etish bilan cheklanib qolmadilar. tirik organizmlarning birinchi ilmiy tasnifini yaratgan shved olimi karl linney (1707-1778), garchi insonning xudo tomonidan yaratilganligi haqidagi g‘oyani tan olsada, o‘z tasnifida uni hayvonlar dunyosining boshqa vakillari orasiga joylashtirgan va bunda u homo turini alohida ajratgan edi. j.b.monboddo va …

4 / 14

allif inson va ungacha bo‘lgan hayvoniy shakllarni bir butun evolyusion zanjirga bog‘lovchi oraliq shakllar mavjud bo‘lganligi haqidagi fikrni bayon qildi. odamning kelib chiqishi haqidagi tabiiy-ilmiy qarashlarning uzil-kesil tasdiqlanishida ch.darvinning «tabiiy tanlanish natijasida turlarning kelib chiqishi» (1859) va «insonning kelib chiqishi va jinsiy tanlanish» (1871) kabi asarlarida bayon etilgan evolyusiya nazariyasi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ldi. «odamning paydo bo‘lishi va jinsiy tanlanish» asarida ch.darvin « o‘z ajdodlarimizning tana kattaligi yoki kuchiga nisbat beradigan bo‘lsak, shimpanze yoki gorillaga o‘hshash maymunlardan vujudga kelganligini biz bilmaymiz..., binobarin odamzod uchun qandaydir ojizroq shakllardan vujudga kelish afzal edi,chunki ana shu holat u o‘z aqliy qobiliyatlarini rivojlantirishga va turmushning ijtimoiy shaklida yaqinlariga yordam berishga majbur etar edi»(47-bet) deb ta’kidlaydi.darvin hayvonot olami va odamzod fe’l-atvorini ko‘p yillik kuzatuvlariga tayanib odam osmondan uzilib yoki yer tubidan nogahon otilib chiqqan bir tur emasligini isbotlashga urindi va uni sut emizuvchi hayvonlar sinfidagi mavjudot degan fikrlarga qo‘shildi.sichqondan kalamush, mushukdan yo‘lbars paydo bo‘la …

5 / 14

uzasidan muxokama yuritish va yuzaki xulosalar chiqarish kabi tarixiy tajribalar bizga sobiq ittifoq davridan ma’lum. fan va dinni qarama-qarshi qo‘yish yaxshi oqibatlarga olib kelmasligi bizga ma’lum. shunday ekan bu ikki falsafiy dunyoqarashlar tizimini o‘zaro bir-birini to‘ldirishi va uyg‘unlikda bo‘lishiga xarakat qilish murakkab jarayon bo‘lsada maqsadga muvofiq bo‘ladi.chunki e’tiqod aqlga muvofiq bo‘lishi lozim. ch.darvin insonparvar olim sifatida ta’kidlaydiki «o‘z turini ya’ni odam zotini qiynashdan,qonli urushlar olib borishdan,xech bir vijdon azobisiz o‘z bolasini o‘ldirishdan, o‘z ayoliga itoatkor qul sifatida qarashdan uyalmaydigan va o‘ta xurofotga berilgan odam bo‘lgandan ko‘ra , tog‘dan tushib yosh o‘rtog‘ini ajablanib qolgan itlar galasidan g‘olibona ajratib olgan qari pavian bo‘lishni afzal bilar edim» (odamning paydo bo‘lishi va jinsiy tanlanish.421 bet.) deydi.darvinning bu kinoyali gaplari o‘zini eng oliy mavjudot deb xisoblovchi butun insoniyat uchun jiddiy ogohlantirish bo‘ldi. xix asrning o‘rtalariga qadar atnropogenezning talqinlari tabiiy-ilmiy xususiyatga ega bo‘ldi, ya’ni antropogenez faqat tabiiy fanlar (anatomiya,embriologiya, evolyusiya nazariyasi va boshqalar) doirasida izohlandi. shunga …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)"

8-mavzu: inson falsafasi reja: 1. falsafiy antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va vazifalari. 2. inson, shaxs va individ tushunchalarining o‘zaro aloqadorligi. 3. inson – bioijtimoiy mavjudot sifatida. 4. sharq va g‘arb falsafasida inson muammosi. 5. inson hayotining mazmuni va unda insonning vazifasi. insonnig umri, o‘limi va manguligi. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) falsafiy qiziqishlari markazida tabiat va inson mohiyati to‘g‘risidagi masala turuvchi fan «falsafiy antropologiya» deb ataladi. u ekzistensiya g‘oyalariga qarab mo‘ljal oluvchi faylasuflarning fikr-mulohazalariga juda boy. antropologik yondashuv inson borlig‘ining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlaydi, insonning ekzistensial tahlili bilan shug‘ullanadi. «ekzistensiya» tushunchasi tadqiqotchini...

This file contains 14 pages in DOCX format (36,3 KB). To download "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy antropologiya (inson f… DOCX 14 pages Free download Telegram