inson falsafasi (falsafiy antropologiya)

PDF 15 pages 610,4 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 610,4 KB

Fayl turi PDF

Pages 15

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

inson falsafasi (falsafiy antropologiya) reja: 1.antropologiyaning mazmun va mohiyati. 2.sharq falsafasida inson 3.g’arb falsafasida inson 4.individ va individuallik, inson va shaxs tayanch tushunchalar: antropologiya, odam, inson, shaxs, individ, individuallik, teosentrizm, kosmosentrizm, antrposentrizm, sotsiosentrizm antropologiya inson mohiyatini, uning tabiat va jamiyatdagi o‘rnini, o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish bilan shug‘ullanadi. antropologiyada inson mohiyatini to‘laroq ochish uchun «men», «ong», «shaxs», «ruh» tushunchalari qo‘llanadi. «men» — insonning o‘zligini tashqi olamdan, real borliqdan farqlashidir. «men» ong tufayligina o‘zini boshqa borliqdan farqlaydi. boshqa narsalar insonga begona voqelik bo‘lib tuyuladi. shaxs insonning mustaqilligini ifoda etadi. inson o‘z hayoti davomida tana va ruh ehtiyojlarini qondirishga intiladi. tana ehtiyojlarini qondirish inson borlig‘ining birlamchi sharti hisoblanadi. biroq hayotning ma’nosi faqat moddiy ne’matlardan bahramand bo‘lish, tanparastlik, lazzatlanish, boylikka ruju qo‘yishdan iborat emas. inson ruhi ham o‘ziga xos oziqqa ehtiyoj sezadi. shu bois unda ma’rifatparvarlik, odamiylik, odillik, rahm-shafqat, diyonat, vijdon, oliyhimmatlik, vatanparvarlik kabi ma’naviy fazilatlar shakllanadi. yuksak ma’naviyat insonni ruhan poklaydi, iymon-e’tiqodini mustahkamlaydi. …

2 / 15

vjudot sifatida har bir yangi tarixiy sharoitda o‘zligini chuqurroq anglashga, insoniy mohiyatini ro‘yobga chiqarishga intilaveradi. dunyoni insonning teran qatlamlariga kirmasdan sirtdan bilishga bo‘lgan barcha urinishlar narsalar haqida faqat yuzaki tasavvur hosil qilish imkonini beradi. insondan sirtga qarab harakat qiladigan bo‘lsak, narsalar mohiyatini hech anglay olmaymiz, zero bu mohiyat insonning o‘zida mujassamlashgan. bu fikr qadimgi mutafakkirlargayoq yaxshi ma’lum bo‘lgan. unga turli ko‘rinishlarda sharqda ham, yunon-rim falsafiy an’anasida ham duch kelish mumkin. xususan, antik davrda delfidagi apollon ibodatxonasiga kiraverishda ustunga o‘yib yozilgan, rivoyatlarga qaraganda suqrot takrorlashni yaxshi ko‘rgan “o‘z-o‘zingni angla”, degan ibora ayniqsa mashhur bo‘lgan. ajablanarlisi shundaki, oradan ikki yarim ming yil vaqt o‘tgach, hozir ham bu fikr o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. u nafaqat narsalar dunyosini, balki inson borlig‘ining mohiyatini, inson va ijtimoiy munosabatlarning asl tabiatini tushunishga harakat qilayotgan har bir odam uchun o‘z-o‘zini anglashga chorlovchi fikr bo‘lib qolmoqda. buni faqat shu bilan izohlash mumkinki, ayni holda har bir yangi avlod o‘z …

3 / 15

bilishdir, fan esa insondan tashqaridagi dunyoni yuzaki bilish demakdir. beruniy fikricha, insonning fe’l-atvori va ma’naviy qarashlari, surati va siyrati bevosita tabiiy muhit ta’sirida shakllanadi. zero, aynan shu tabiiy muhit, geografik sharoit xalqlar, millatlar shakllanishining muhim asosi bo‘la oladi. forobiy fikricha, inson o‘z tabiatiga ko‘ra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj bo‘ladi. yakka holda hech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. “inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda o‘z ehtiyojlarini qondirishi va oliy ma’naviy darajaga ko‘tarilishi mumkin”1. inson o‘z hayotining me’mori, ijodkori bo‘lmog‘i, o‘zida fozila xislatlar, iste’dodlarni tarbiyalashi lozim. bunga esa u jamiyatda yashab faoliyat ko‘rsatgandagina erishadi. inson ijtimoiy mavjudot. yolg‘izlik uzlat uni qashshoqlashtiradi, insoniy qiyofasini va baxtga olib boradigan iste’dodini yo‘qotadi. ibn xaldun insonga ijtimoiy voqelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson jonzot sifatida ezgulik va yovuzlik olamidir. shunga ko‘ra, u umrining har daqiqasida yovuzlikdan ko‘ra ezgulikka, yomonlikdan ko‘ra yaxshilikka, nafratdan ko‘ra muhabbatga intilib yashashga mahkum etilgan …

4 / 15

oniy insonni «kichik olam» deb hisoblagan. falsafada bahs yuritiladigan barcha masalalar inson muammosiga bevosita daxldordir. umuman olganda, insonga daxldor bo‘lmasa, unga foyda keltirmasa, jamiyatning og‘irini engil qilmasa, unday fanning keragi bormikan? shu ma’noda, inson, avvallo, o‘zi uchun zarur bo‘lgan fanlarni, ilmlar va bilimlar tizimini yaratgan. tabiat, madaniyat, siyosat, sivilizatsiya, bilish kabi masalalar inson manfaatlari va insoniy mohiyatning namoyon bo‘lish shakllaridir. ularning barchasi inson tabiati va mohiyati bilan bog‘liqdir. falsafa insonni olamning tarkibiy qismi sifatida o‘rganadi. inson shunday murakkab va ko‘p qirrali mavjudotki, uning mohiyati yaxlit bir butunlik sifatida inson, shaxs, individ, individuallik tushunchalari orqali ifodalanadi. bu tushunchalar bir-biriga yaqin va ma’nodosh bo‘lsa ham, bir-biridan farqlanadi. inson - o‘zida biologik, ijtimoiy va psixik xususiyatlarni mujassamlashtirgan ongli mavjudot. insonning biologik xususiyatlariga ovqatlanish, himoyalanish, zurriyot qoldirish, sharoitga moslashish kabilar xos. inson boshqa mavjudotlardan sotsial xususiyatlari bilan ajralib turadi. chunonchi, til, muomala, ramziy belgilar, bilim, ong, mahsulot ishlab chiqarish, taqsimlash, iste’mol qilish, boshqarish, o‘z-o‘zini …

5 / 15

on, odatda, jamiyat, sotsium 1 forobiy. fozil odamlar shahri. -t.: abdulla qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1993. –b.69 bilan uzviy bog‘liq deb qaraladi. «ideal munosabatlar qonuni»ga odamlar o‘rtasida, oila, jamiyat, davlatda rioya qilish inson hayotining muhim ma’nosi hisoblanadi; bunga jamiyatda qabul qilingan me’yorlar, qoidalar, rasm-rusumlar va shu kabilarga izzat-ikrom bilan yondashish imkoniyat yaratadi. boshqacha aytganda, inson o‘z shaxsiy hayotini doim jamiyat ravnaqi, kamoloti bilan o‘lchashi lozim, xususan, u keyinchalik oila va davlatni takomillashtirishga harakat qilish uchun o‘zini kamol toptirishi lozim. shu ma’noda mashhur qadimgi xitoy faylasufi konfutsiy (mil. av. 551-479 yillar)ning fikrlari diqqatga sazovor bo‘lib, u shunday deb saboq beradi: «qilmishlarning asoslari va tamoyillarini o‘rgansang, yaxshilik va yomonlik haqidagi fikrlaring (axloqiy bilimlar) barkamollikning eng so‘nggi darajasiga etadi. niyatlar sof va xolis bo‘lsa, qalb rostgo‘y va samimiy bo‘ladi. qalb rostgo‘y va samimiy bo‘lsa, inson to‘g‘ri yo‘lga kiradi, kamol topadi. inson to‘g‘ri yo‘lga kirsa va kamol topsa, oilada tartib o‘rnatiladi. oilada tartib …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "inson falsafasi (falsafiy antropologiya)"

inson falsafasi (falsafiy antropologiya) reja: 1.antropologiyaning mazmun va mohiyati. 2.sharq falsafasida inson 3.g’arb falsafasida inson 4.individ va individuallik, inson va shaxs tayanch tushunchalar: antropologiya, odam, inson, shaxs, individ, individuallik, teosentrizm, kosmosentrizm, antrposentrizm, sotsiosentrizm antropologiya inson mohiyatini, uning tabiat va jamiyatdagi o‘rnini, o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish bilan shug‘ullanadi. antropologiyada inson mohiyatini to‘laroq ochish uchun «men», «ong», «shaxs», «ruh» tushunchalari qo‘llanadi. «men» — insonning o‘zligini tashqi olamdan, real borliqdan farqlashidir. «men» ong tufayligina o‘zini boshqa borliqdan farqlaydi. boshqa narsalar insonga begona voqelik bo‘lib tuyuladi. shaxs insonning mustaqilligini ifoda etadi. inson o‘z h...

This file contains 15 pages in PDF format (610,4 KB). To download "inson falsafasi (falsafiy antropologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: inson falsafasi (falsafiy antro… PDF 15 pages Free download Telegram