falsafiy antropologiya (inson falsafasi)

DOC 11 pages 159,5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 159,5 KB

Fayl turi DOC

Pages 11

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

8-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) 1. inson falsafiy muammo sifatida. 2. insonga fan nuqtai nazaridan yondashuv 3. sharq va g‘arb falsafasida falsafasida inson muammosi 4. falsafiy antropologiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi falsafiy antropologiyaning predmeti va vazifalari. falsafiy antropologiya izlanishlarining bosh mo‘ljali va o‘zagini inson va faqat inson tashkil etadi. shu ma’noda falsafiy antropologiyani antropotsentristik falsafiy ta’limot deb nomlash mumkin, chunki unda inson atrofida borliqning boshqa barcha muammolari aylanuvchi o‘ziga xos «markaziy o‘q» hisoblanadi. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga yetish borliq jumbog‘ining tagiga yetish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab yetganlar. zero forobiy aytganidek -”odamlar o‘zlarining xos xususiyatlariga va …

2 / 11

takrorlashni yaxshi ko‘rgan «o‘z-o‘zingni angla», degan ibora ayniqsa mashhur bo‘lgan. oradan ikki yarim ming yil vaqt o‘tgach, hozir ham bu fikr o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. u nafaqat narsalar dunyosini, balki inson borlig‘ining mohiyatini, inson va ijtimoiy munosabatlarning asl tabiatini tushunishga harakat qilayotgan har bir odam uchun o‘z-o‘zini anglashga chorlovchi fikr bo‘lib qolmoqda. buni faqat shu bilan izohlash mumkinki, ayni holda har bir yangi avlod o‘z davri hamda tabiiy-ilmiy va falsafiy tasavvurlarning tegishli darajasi nuqtai nazaridan yechishga harakat qiladigan o‘ta murakkab, «boqiy» falsafiy masalalardan biri to‘g‘risida so‘z yuritiladi. tarixga boshqa ko‘p sonli iboralar ham ma’lum bo‘lib, ular vaqt, madaniyat va diniy e’tiqoddan qat’iy nazar, inson barcha zamonlarda butun dunyo mutafakkirlarining diqqat markazida bo‘lgani va hozir ham shunday ekanligi, tayanch nuqtasi va hatto bilish mezoni bo‘lib xizmat qilishidan dalolat beradi. xususan, qadimgi xitoy faylasufi lao szi fikriga ko‘ra, «boshqalarni biluvchi – oqil, o‘zini biluvchi – donishmanddir». protagorning: «inson barcha narsalar mezonidir», degan …

3 / 11

g eng o‘tkir aql-zakovat sohiblari e’tiboridan tushmay va ayni vaqtda o‘zining uzil-kesil, umumiy e’tirof etilgan yechimini topmay kelmoqda. inson har safar mutafakkirlar diqqat markazidan o‘rin olar ekan, uning mohiyatini yangi tarixiy sharoitda va yangicha nuqtai nazardan anglab yetishga harakat qilib, uni qayta va qayta yangidan kashf etganlar. pirovardida, falsafa fanida insondan murakkabroq va ziddiyatliroq predmet yo‘q, desak, hech mubolag‘a bo‘lmaydi. inson barcha yaxshi fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan o‘ziga xos, betakror va barkamol mavjudot – cheksiz mikrokosm sifatida ham, inson tabiatining norasoligi va buzuqligi tufayli halokatga mahkum bo‘lgan tabiat xatosi sifatida ham, xudo yaratgan banda sifatida ham, boshqa odamlar faoliyatining mahsuli sifatida ham talqin qilinadi. xususan, sharq mutafakkiri a.beruniy jahon fanida birinchi marta inson va tabiat, odam va olam o‘rtasidagi munosabatlarni dunyoviy fan nuqtai nazaridan o‘rganadi. u “odamlar tuzilishining rang, surat, tabiat va axloqda turlicha bo‘lishi faqatgina nasablarining turlichaligidan emas, balki tuproq, suv, havo va yerning, odam yashaydigan joylarning turlichaligi hamdir. tillarning …

4 / 11

a farq qilib turadigan jihatlar mavjud. ibn sino, “inson boshqa barcha hayvonot olamidan so‘zi, tili va aqli, tafakkur qilishi bilan farq qiladi. inson aqli turli fanlarni o‘rganish yordamida boyiydi” , deb hisoblaydi. forobiy fikricha, inson o‘z tabiatiga ko‘ra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj bo‘ladi. yakka holda hech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. “inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda o‘z ehtiyojlarini qondirishi va oliy ma’naviy darajaga ko‘tarilishi mumkin” . inson o‘z hayotining me’mori, ijodkori bo‘lmog‘i, o‘zida fozila xislatlar, iste’dodlarni tarbiyalashi lozim. bunga esa u jamiyatda yashab faoliyat ko‘rsatgandagina erishadi. inson ijtimoiy mavjudod. yolg‘izlik uzlat uni qashshoqlashtiradi, insoniy qiyofasini va baxtga olib boradigan iste’dodini yo‘qotadi. ibn xaldun insonga ijtimoiy voqelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson jonzot sifatida ezgulik va yovuzlik olamidir. shunga ko‘ra, u umrining har daqiqasida yovuzlikdan ko‘ra ezgulikka, yomonlikdan ko‘ra yaxshilikka, nafratdan ko‘ra muhabbatga intilib yashashga mahkum etilgan aql sohibi, bebaho ne’matdir. inson …

5 / 11

faylasufi j.p.sartr (1905-1980) bu fikrni butunlay rad etadi. uning fikricha, inson kelajakka qarab intiladi va shu tariqa o‘zini o‘zi yaratadi. u «inson – odamzot kelajagidir», deb ta’kidlaydi. shunday qilib, falsafaning ikki yarim ming yillik tarixi mobaynida insonga juda ko‘p ta’riflar va tavsiflar berildi, u ko‘p sonli sinonimlar orttirdiki, falsafiy tahlilning boshqa biron-bir ob’ektida bunday holga duch kelish mushkul. zero, falsafa tarixida inson: · «aqlli mavjudot»; · «siyosiy hayvon»; · «tabiat gultoji»; · «hayotning boshi berk ko‘chasi»; · «hayotning soxta qadami»; · «mehnat qurollari yasovchi hayvon»; · «o‘zlikni anglash qobiliyatiga ega mavjudot»; · «ma’naviy va erkin mavjudot» va hokazolar sifatida talqin qilingan. fikrlarning bunday rang-barangligi sababini, avvalo, insonning o‘z tabiatidan izlash lozim. inson tabiatining siri, hech shubhasiz, «boqiy muammolar»dan biri bo‘lib, falsafa o‘z predmetining mohiyati va xususiyatiga ko‘ra unga qayta-qayta murojaat etgan va shunday bo‘lib qoladi. bu yerda mazkur sohadagi barcha fikr-mulohazalarga mo‘ljal beruvchi insonning kelib chiqishi haqidagi masala ayniqsa muhim …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)"

8-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) 1. inson falsafiy muammo sifatida. 2. insonga fan nuqtai nazaridan yondashuv 3. sharq va g‘arb falsafasida falsafasida inson muammosi 4. falsafiy antropologiyaning vujudga kelishi va rivojlanishi falsafiy antropologiyaning predmeti va vazifalari. falsafiy antropologiya izlanishlarining bosh mo‘ljali va o‘zagini inson va faqat inson tashkil etadi. shu ma’noda falsafiy antropologiyani antropotsentristik falsafiy ta’limot deb nomlash mumkin, chunki unda inson atrofida borliqning boshqa barcha muammolari aylanuvchi o‘ziga xos «markaziy o‘q» hisoblanadi. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy ...

This file contains 11 pages in DOC format (159,5 KB). To download "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy antropologiya (inson f… DOC 11 pages Free download Telegram