inson falsafasi (falsafiy antropologiya)

PDF 14 pages 281,9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 281,9 KB

Fayl turi PDF

Pages 14

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

8-mavzu. inson falsafasi (falsafiy antropologiya) va qadriyatlar falsafasi. reja 1. inson, individ, shaxs tushunchalarining mohiyati va o„zaro aloqadorligi. 2. ongning mohiyati, strukturasi va funksiyalari. 3. qadriyatlarning shakllanishi, turlari va tavsifi. 4. jamiyatda qadrlanish va qadrsizlanish jarayonlari. tayanch tushunchalar: antropologiya, antropogenez, individ, individuallik, shaxs, inson, odam, ong, ongsizlik, ong osti, psixika, miya, in`ikos, sezgi, idrok, tasavvur, emotsiya, iroda, xotira, intuitsiya, qadriyat, qadrsizlanish. 1. inson, individ, shaxs tushunchalarining mohiyati va o‘zaro aloqadorligi. insonning kelib chiqishi eng murakkab va jumboqli fenomenlardan biri hisoblanadi. qadim zamonlardan boshlab ushbu fenomenni tushuntirishda bir-biriga qarama-qarshi bo`lgan ikki paradigma mavjud: insonning xudo tomonidan yaratilganligi g`oyasi va tabiiy tarixiy evolyusiya g`oyasi. jahon dinlarida mavjud bo`lgan yaratilish aktining barcha tasvirlari o`z ildizlariga ko`ra aynan mifologiyaga borib taqaladi. masalan, jahon dinlarida keng tarqalgan insonning xudo tomonidan loydan yaratilganligi haqidagi tasavvurning mifologik ildizlarga ega ekanligi yaqqol ko`rinib turadi. insonning xudo tomonidan yaratilganligi haqidagi paradigma har doim diniy e`tiqodlar va ishonchlarga asoslangan. keyingi …

2 / 14

zga sayyoraliklar tomonidan yaratilganligini tasdiqlovchi hech qanday dalillar mavjud emas. bu mavzuga oid barcha hukmlar hozirga qadar mushohada-gipoteza bo`lib qolmoqda. insonning hayvonlarga o`xshab ketishini odamlar juda qadimgi zamonlardayoq payqaganlar. antik fanning paydo bo`lishi bilan inson va hayvonlarni qiyosiy tahlil qilish yo`lidagi dastlabki urinishlar ham yuzaga keldi. bunday harakatlarning dastlabkilaridan birini qadimgi gretsiyada arastu amalga oshirdi, qadimgi rimda yashagan vrach va anatom klavdiy galen esa birinchilardan bo`lib odam bilan maymun o`rtasidagi o`xshashliklarni tavsiflab berdi. odamning kelib chiqishi haqidagi tabiiy-ilmiy qarashlarning uzil-kesil tasdiqlanishida ch.darvinning «tabiiy tanlanish natijasida turlarning kelib chiqishi» (1859) va «insonning kelib chiqishi va jinsiy tanlanish» (1871) kabi asarlarida bayon etilgan evolyusiya nazariyasi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo`ldi. xix asrning o`rtalariga qadar atnropogenezning talqinlari tabiiy-ilmiy xususiyatga ega bo`ldi, ya`ni antropogenez faqat tabiiy fanlar (anatomiya, embriologiya, evolyusiya nazariyasi va boshqalar) doirasida izohlandi. antropogenezning hozirgi zamon ilmiy nazariyasi endilikda tor tarmoq sohasi emas, balki tabiiy va ijtimoiy fanlarning tutashuv chegarasidagi majmuaviy fanlararo …

3 / 14

min qilgan edi. insonning o`zini o`rab turgan atrof dunyoni o`rganishga urinishi – bu ruhning tanga kirgunga qadar mushohada etgan abadiy g`oyalar olami haqidagi xotirotlaridir. aflotun uchun inson ideali - donishmand, faylasuf bo`lib, uning ruhi ko`p «sayr qilgan» va shu sababli uning bilimlari eng to`g`ri va qimmatlidir. bunday komil faylasufni arastu «o`zini tafakkur etuvchi tafakkur» deb atagan edi. inson haqidagi ta`limotni rivojlantirishga antik materialistlar demokrit, epikur, lukresiy kar va boshqalar salmoqli hissa qo`shdilar. ularning qarashlariga ko`ra, inson hayotining maqsadi - ongli lazzatlanish, azob- uqubutlarga chap berish, ruhning sokin va tinch holatiga erishishdir. shu sababli ular falsafaning asosiy vazifasi insonga baxtli bo`lish yo`lini ko`rsatishdan iborat deb hisoblaganlar. ularning fikricha, jon ayrim atomlardan tashkil topgan va o`limga mahkum, tana halokatga uchragandan so`ng atomlar yemiriladi. inson o`limdan qo`rqmasligi kerak, zero toki u hayot ekan - o`lim yo`q, o`lim kelganda esa inson yo`q bo`ladi. sharq-musulmon falsafasi doirasida inson muammosiga ikki xil yondashuvni ko`rish mumkin. ulardan …

4 / 14

falsafasining «birdan-bir, universal va eng oliy» muammosi sifatida qaradi va bosh mavzuga olib chiqdi. biroq feyerbax, aslida, insonga biologik nuqtai nazardan qaraydi, uning ijtimoiy mohiyatini izohlamaydi. freydizmga avstriyalik psixolog zigmund freyd (1856-1939) asos solgan. u shaxs tuzilmasida uchta asosiy qatlamni ajratib ko`rsatdi «u» ongosti, «men» yoki «ego» (ong), yuksak «men» (yuksak ong). insonda butun olam va jamiyatning mohiyati mujassamlashgandir. ulug` mutasavvuf abdulxoliq fijduvoniy insonni «kichik olam» deb hisoblagan. falsafada bahs yuritiladigan barcha masalalar inson muammosiga bevosita daxldordir. umuman olganda, insonga daxldor bo`lmasa, unga foyda keltirmasa, jamiyatning og`irini yengil qilmasa, unday fanning keragi bormikan. shu ma`noda, inson, avvallo, o`zi uchun zarur bo`lgan fanlarni, ilmlar va bilimlar tizimini yaratgan. falsafa insonni olamning tarkibiy qismi sifatida o`rganadi. inson shunday murakkab va ko`p qirrali mavjudotki, uning mohiyati yaxlit bir butunlik sifatida inson, shaxs, individ, individuallik tushunchalari orqali ifodalanadi. bu tushunchalar bir-biriga yaqin va ma`nodosh bo`lsa ham, bir-biridan farqlanadi. inson - o`zida biologik, ijtimoiy va …

5 / 14

i. insonga xos bo`lgan biologik xususiyatlarni ijtimoiy xususiyatlardan ustun qo`yish yoki psixologik xususiyatlarni bo`rttirish uning mohiyatini buzib talqin etishga, bir yoqlamalikka olib keladi. falsafa tarixida inson to`g`risidagi ta`limotlarda biologizm, sotsiologizm, psixologizm kabi yo`nalishlar vujudga kelgan. biologizm insonning tabiiy-biologik xususiyatlariga, sotsiologizm insonning ijtimoiy xususiyatlariga, psixologizm esa, ma`naviy, ruhiy, psixologik xususiyatlariga bir yoqlama yondashishga asoslangan edi. inson mohiyatini falsafiy jihatdan chuqurroq tahlil qilishda shaxs, individ, individuallik tushunchalarining mohiyatini bilish va ularni bir-biridan farqlash muhimdir. shaxs - o`zida sotsial sifatlarni mujassamlashtirgan insonni ifoda etadi. kishilar shaxs bo`lib tug`ilmaydi, balki jamiyatdagina shaxs bo`lib shakllanadi va rivojlanadi. chunki insonga xos ijtimoiy sifatlar, fazilatlar avloddan- avlodga irsiy yo`l bilan o`tmaydi. inson dunyoga kelgan vaqtida jamiyat, siyosiy tuzum, madaniyat, ishlab chiqarish, oila, ommaviy axborot vositalari, mafkura kabi ijtimoiy tuzilmalar mavjud bo`ladi. inson ta`lim-tarbiya, mehnat, muloqot jarayonida ijtimoiy tajriba, bilim, turli munosabatlar, axloqiy me`yorlar, siyosiy g`oya, milliy mafkura kabi omillar ta`sirida yashaydi, ularni o`zlashtiradi va shu jarayonda ijtimoiylashadi, …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "inson falsafasi (falsafiy antropologiya)"

8-mavzu. inson falsafasi (falsafiy antropologiya) va qadriyatlar falsafasi. reja 1. inson, individ, shaxs tushunchalarining mohiyati va o„zaro aloqadorligi. 2. ongning mohiyati, strukturasi va funksiyalari. 3. qadriyatlarning shakllanishi, turlari va tavsifi. 4. jamiyatda qadrlanish va qadrsizlanish jarayonlari. tayanch tushunchalar: antropologiya, antropogenez, individ, individuallik, shaxs, inson, odam, ong, ongsizlik, ong osti, psixika, miya, in`ikos, sezgi, idrok, tasavvur, emotsiya, iroda, xotira, intuitsiya, qadriyat, qadrsizlanish. 1. inson, individ, shaxs tushunchalarining mohiyati va o‘zaro aloqadorligi. insonning kelib chiqishi eng murakkab va jumboqli fenomenlardan biri hisoblanadi. qadim zamonlardan boshlab ushbu fenomenni tushuntirishda bir-biriga qarama-qarshi bo`lgan ikki pa...

This file contains 14 pages in PDF format (281,9 KB). To download "inson falsafasi (falsafiy antropologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: inson falsafasi (falsafiy antro… PDF 14 pages Free download Telegram