falsafiy antropologiya (inson falsafasi)

DOCX 14 pages 49,4 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 49,4 KB

Fayl turi DOCX

Pages 14

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

8-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. sharq va g‘arb falsafasida inson muammosi. 2. falsafiy antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va vazifalari. 3. insonga introvertiv va ekstrovertiv yondashuvlar, biologizatorlik va sotsiologizatorlik konsepsiyalari. 4. hayotning mazmuni va unda insonning vazifasi. 5. inson borlig‘ida o‘zlikni anglashning namoyon bo‘lishi. tayanch tushunchalar: inson, shaxs, individ, antropologiya, inson — biologik mavjudot, inson — ijtimoiy mavjudot, inson faolligi, inson qadri, introvertiv, ekstrovertiv, inson ehtiyojlari, manfaatlari,maqsadi, ideallari, inson huquqi, barkamol inson, praksiologiya, faoliyatning atributlari. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borlig‘ining turli tomonlarini bevosita yoki bilvosita tahlil qilmagan faylasuf yoki falsafiy yo‘nalishni topish deyarli mumkin emas. aksariyat falsafiy va diniy tizimlar, katta olam yoki makrokosmga zid o‘laroq, insonga mikrokosm yoki kichik koinot sifatida qarab, uni butun olamni tushunish kaliti, deb hisoblaganlar. faylasuflar inson sirining tagiga etish borliq jumbog‘ining tagiga etish bilan barobar ekanligini qayta-qayta anglab etganlar. zero, forobiy aytganidek, …

2 / 14

i apollon ibodatxonasiga kiraverishda ustunga o‘yib yozilgan, rivoyatlarga qaraganda, suqrot takrorlashni yaxshi ko‘rgan «o‘z-o‘zingni angla», degan ibora, ayniqsa, mashhur bo‘lgan. ajablanarlisi shundaki, oradan ikki yarim ming yil vaqt o‘tgach, hozir ham bu fikr o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. u nafaqat narsalar dunyosini, balki inson borlig‘ining mohiyatini, inson va ijtimoiy munosabatlarning asl tabiatini tushunishga harakat qilayotgan har bir odam uchun o‘zo‘zini anglashga chorlovchi fikr bo‘lib qolmoqda. buni faqat shu bilan izohlash mumkinki, ayni holda har bir yangi avlod o‘z davri hamda tabiiy-ilmiy va falsafiy tasavvurlarning tegishli darajasi nuqtai nazaridan echishga harakat qiladigan o‘ta murakkab, «boqiy» falsafiy masala lardan biri to‘g‘risida so‘z yuritiladi. tarixga boshqa ko‘p sonli iboralar ham ma’lum bo‘lib, ular vaqt, madaniyat va diniy e’tiqoddan qat’i nazar, inson barcha zamonlarda butun dunyo mutafakkirlarining diqqat markazida bo‘lgani va hozir ham shunday ekanligi, tayanch nuqtasi va hatto bilish mezoni bo‘lib xizmat qilishidan dalolat beradi. xususan, qadimgi xitoy faylasufi lao szi fikriga ko‘ra, «boshqalarni …

3 / 14

, lekin hech qachon yo‘qolmagan. «inson nima», degan savol bugungi kunda ham avvalgidek jahon falsafasidagi o‘ta muhim masalalardan biri bo‘lib qolmoqda, insoniyatning eng o‘tkir aql-zakovat sohiblari e’tiboridan tushmay va ayni vaqtda, o‘zining uzil-kesil, umumiy e’tirof etilgan echimini topmay kelmoqda. inson har safar mutafakkirlar diqqat markazidan o‘rin olar ekan, uning mohiyatini yangi tarixiy sharoitda va yangicha nuqtai nazardan anglab etishga harakat qilib, uni qayta va qayta yangidan kashf etganlar. pirovardida, falsafa fanida insondan murakkabroq va ziddiyatliroq predmet yo‘q, desak, hech mubolag‘a bo‘lmaydi. inson barcha yaxshi fazilatlarni o‘zida mujassamlashtirgan o‘ziga xos, betakror va barkamol mavjudot – cheksiz mikrokosm sifatida ham, inson tabiatining norasoligi va buzuqligi tufayli halokatga mahkum bo‘lgan tabiat xatosi sifatida ham, xudo yaratgan banda sifatida ham, boshqa odamlar faoliyatining mahsuli sifatida ham talqin qilinadi. xususan, sharq mutafakkiri beruniy jahon fanida birinchi marta inson va tabiat, odam va olam o‘rtasidagi munosabatlarni dunyoviy fan nuqtai nazaridan o‘rganadi. u, «odamlar tuzilishining rang, surat, …

4 / 14

ga qarama-qarshi qismlardan iborat bo‘lib, bu qismlar tobelik kuchi asosida birlashgan». beruniy fikricha, hamma odamlarda o‘zaro bir-biriga o‘xshash va ayni paytda farq qilib turadigan jihatlar mavjud. ibn sino, «inson boshqa barcha hayvonot olamidan so‘zi, tili va aqli, tafakkur qilishi bilan farq qiladi. inson aqli turli fanlarni o‘rganish yordamida boyiydi»32, deb hisoblaydi. forobiy fikricha, inson o‘z tabiatiga ko‘ra hayotini tartibga keltirish, mustahkamlash va takomillashtirish uchun boshqa insonlarga muhtoj bo‘ladi. yakka holda hech kim buning uddasidan chiqa olmaydi. «inson shunday maxluqotki, u faqat jamiyatda o‘z ehtiyojlarini qondirishi va oliy ma’naviy darajaga ko‘tarilishi mumkin»33. inson o‘z hayotining me’mori, ijodkori bo‘lmog‘i, o‘zida fozila xislatlar, iste’dodlarni tarbiyalashi lozim. bunga esa, u jamiyatda yashab faoliyat ko‘rsatgandagina erishadi. inson ijtimoiy mavjudot. yolg‘izlik, uzlat uni qashshoqlashtiradi, insoniy qiyofasini va baxtga olib boradigan iste’dodini yo‘qotadi. ibn xaldun insonga ijtimoiy voqelik sifatida qaraydi. undan ijtimoiy mohiyat izlaydi. inson jonzot sifatida ezgulik va yovuzlik olamidir. shunga ko‘ra, u umrining har daqiqasida …

5 / 14

en (1881–1955). unga zid o‘laroq, a.shopengauer (1788–1860) 31 beruniy abu rayhon. tanlangan asarlar. 1-jild. –т.: «фан», 1968 y. 16–17-b. 32 ибн сина. данишнамэ. душанбе. 1957 г. с. 59. 33 forobiy. fozil odamlar shahri. –т.: abdulla qodiriy nomidagi nashriyot, 2016 y. 69-b inson nuqsonli mavjudot ekanligini ta’kidlaydi, uni «tabiat xalturasi», deb ataydi. fransuz yozuvchisi va faylasufi j.p.sartr (1905–1980) bu fikrni butunlay rad etadi. uning fikricha, inson kelajakka qarab intiladi va shu tariqa o‘zini o‘zi yaratadi. u «inson – odamzod kelajagidir», deb ta’kidlaydi. shunday qilib, falsafaning ikki yarim ming yillik tarixi mobaynida insonga juda ko‘p ta’riflar va tavsiflar berildi, u ko‘p sonli sinonimlar orttirdiki, falsafiy tahlilning boshqa biron-bir ob’ektida bunday holga duch kelish mushkul. zero, falsafa tarixida inson: – «aqlli mavjudot»; – «siyosiy hayvon»; – «tabiat gultoji»; – «hayotning boshi berk ko‘chasi»; – «hayotning soxta qadami»; – «mehnat qurollari yasovchi hayvon»; – «o‘zlikni anglash qobiliyatiga ega mavjudot»; – «ma’naviy va erkin mavjudot» …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)"

8-mavzu. falsafiy antropologiya (inson falsafasi) reja: 1. sharq va g‘arb falsafasida inson muammosi. 2. falsafiy antropologiyaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi, predmeti va vazifalari. 3. insonga introvertiv va ekstrovertiv yondashuvlar, biologizatorlik va sotsiologizatorlik konsepsiyalari. 4. hayotning mazmuni va unda insonning vazifasi. 5. inson borlig‘ida o‘zlikni anglashning namoyon bo‘lishi. tayanch tushunchalar: inson, shaxs, individ, antropologiya, inson — biologik mavjudot, inson — ijtimoiy mavjudot, inson faolligi, inson qadri, introvertiv, ekstrovertiv, inson ehtiyojlari, manfaatlari,maqsadi, ideallari, inson huquqi, barkamol inson, praksiologiya, faoliyatning atributlari. inson falsafiy muammo sifatida. falsafa tarixida insonga murojaat etmagan, inson moddiy va ma’naviy borli...

This file contains 14 pages in DOCX format (49,4 KB). To download "falsafiy antropologiya (inson falsafasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafiy antropologiya (inson f… DOCX 14 pages Free download Telegram