абу райхон беруний ва умар хайём ¡рта асрнинг буюк астрономлари

DOC 94.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403789249_47369.doc абу райхон беруний ва умар хайём ¡рта асрнинг буюк астрономлари режа: 1. берунийнинг ёшлик йиллари, унинг устозлари. 2. берунийнинг гургондалик даври ва ижоди. 3. унинг "¡тган авлодлардан šолган ёдгорликлар" асари ва šадимий таšвимлар. 4. берунийнинг ђазнадаги илмий фаолияти. 5. "šонуни масъудий" берунийнинг шоќ асари. 6. умар хайём – астроном. 7. умар хайёмнинг исфаќондаги расадхонаси. 8. умар хайём – šуёш-ќижрий календарининг асосчиси. абу райќон беруний – šомусий олим ¡рта аср шарš олимлари ичида абу райќон берунийнинг илмий мероси алоќида ¢рин тутади. у тарихчи, лингвист, астроном файласуф сифатида талай илмий мерос šолдирган алломадир. унинг география, минералогия ва фармакалогия б¢йича šолдирган мероси бу фанлар таркибидан ажиб бир дурдона сифатида ¢рин олди. олимларнинг математика ва астрономия соќасидаги ишлари эса жаќон табиатшунослигининг ривожига улкан ќисса б¢либ š¢шилади. берунийнинг ¢нлаб асарлари бизгача етиб келмаган, бироš унинг бизгача етиб келган бир šисм асарларининг ¢зи ќам к¢з ¢нгимизда уни буюк šомусчи сифатида гавдалантиради. аллома т¢ђулганига минг йил …
2
аркази сифатида танилган эди. беруний бу шаќарда ёшлигида кенг ва чуšур билим олди. бироš, бахтга карши, олимнинг ешлик йиларидаги ќаёти ва унинг устозлари ќаšида фанга деярли ќеч нарса маълум эмас. у кейинчалик ¢з асарларидан бирида ёшлик йиллари ќаšида ёзиб, 990 йиллардаёš хабаш ал-хосибнинг астрономик жадваларидан фойдаланганлигини ва шу асосда астрономик кузатишлар олиб борганлигини баён šилади. берунийнинг устозларидан бири абу наср мансур ибн ироš б¢либ, у математика ва астрономиядан бир неча фундаментал асарларининг муалифи эди. 21-22 ёшларида беруний бир неча астрономик асбобларни ясаб, улар ёрдамида хоразм воќасига тегишли бир šанча аќоли истиšомат šиладиган шаќарлар, пунктларнинг географик координаталарини аниšлаш билан шуђуланади. бу йилларда у šуёш ва ой тутилишларини кузатиб ¢рганди, шуниндек, эклиптика (куёшнинг йиллик к¢ринма й¢ли)нинг осмон экваторига ођишини аниšлашга доир šатор кузатишларни бажаради. 995 йили гурганж (кухна урганч) амири маъмун ибн муќаммад šиётга юриш šилиб, уни тормор šилди. šиёт ќокими абу абдуллоќ муќаммад ибн аќмад ибн ироš ќибсга олиниб šатл šилинди. …
3
ли ибн маъмун таклиф этади. шундай šилиб, фан ва маданиятга ќомийлик šилган али ибн маъмун саройида машќур файласуф ва буюк ќаким абу али ибн сино, берунийнинг устози абу наср ибн ироš, табиб абу сахл масихий беруний каби алломалар йиђилиб кейинчалик «маъмун академияси» номини олган олимларнинг тугараги иш бошлайди. бу даврда беруний металлар ва šиматбаќо минераллар билан боглик талай šизиšарли илмий тажрибаларни амалга оширади. унинг бу тажрибалари натижалари олимнинг солиштирма огирликлар ќаšидаги "металлар ва šимматбаќо маъданларнинг ќажмлари б¢йича нисбатлар ќаšида китоб" рисоласидан ¢рин олган. шунингдек, бу даврда беруний šатор астрономик кузатишларни, жумладан, урганчда эклиптиканинг осмон экваторига огмалигини улчашга доир талай кузатиш ишларини бажаради. 1016 йили бизгача етиб келмаган «куёш харакатини аниклаш усулига доир курсатма» деган рисоласини ёзиб тугалади. 1017 йили хуросон ва афгонистон султони махмуд газнавий хоразмга юриш килиб, уни ишгол килди ва «академия» нинг купчилик олимларини асир олди.асирга олинган беруний ва унинг устози ибн ирок махмуд билан пойтахт–газнага кучишга мажбур …
4
олимлари ва файласуфларнинг асарлари билан танишиб, бир šанчаларини араб тилига таржима килди. шунингдек хинд ларга совга сифатида уклидис (эвклид) нинг «бошланиш» ва птолемейнинг «ал-мажистий» хамда узининг» астролябия» асарларини араб тилидан санскритга (кадим хинд тилига) таржима килди. махмуд газнавий вафотидан (1030) сунг тахтга унинг катта ¢ђли масъуд ¢тирди. масъуд отасидан фарšли ¢лароš, олимларни, жумладан берунийни š¢ллаб šувватлади. масъуднинг ќимматларига миннатдорчилик белгиси сифатида беруний 1036-1037 йилларда ёзиб тугаллаган машхур астрономик асарини унга багишлаб, «конуни масьудий» деб атади. берунийнинг бу машхур асари 11 китобдан иборат булиб, уларнинг хар бири бир канча бобдан ташкил топган. биринчи китобда птолемейнинг геоцентрик системаси асосида олам тузилишининг асослари баён килинади. бу китобда олим, шунингдек сферик астрономиянинг талай масалалари устида тухталади. «конуни масьудий»нинг иккинчи китоби таквимлар, яьни хронология масалаларига багишланган булиб, унинг «утган авлодлардан эсдаликлар» асарида курилган масаларни тулдириб, давом эттиради. учинчи китоб, бутун мазмуни билан математик асар хисобланади. туртинчи китобнинг бобларида сферик астрономиянинг баьзи масалалари каралади. бешинчи китоб …
5
н бешта сайёра - уторуд (меркурий), зухро (венера), миррих (марс), муштарий (юпитер) ва(зухал (сатура) ларнинг харакатлари устида тухталади. ва ниќоят, асарнинг энг с¢нги 11-китоби астрономия масалаларига бађишланган. "šонуни масъудий" нинг астрономия тарихида тутган ¢рни буюклигини ибн синонинг «китоб аш-шифо» сининг медицина тарихида тутган урнига таššослаш мумкин. бу асар урта аср астрономиясининг комуси булиб, унда беруний узидан олдин утган барча олимларнинг астрономик šарашларини танšидий нуšтаи назар билан таќлил šилиш билангина чекланмай, жуда к¢п актуал масалалар б¢йича ¢зининг янги ва илгор фикрларини баён килган. 1040 йилда данданакда туркманлар билан булган жангда маъсуд ђазнавий енгилди ва асир олиниб улдирилди. тахтга унинг укаси мухаммад утиради. бир неча ойга хам колмай, 1041 йилнинг апрель ойида армия мухаммадни тахтдан олиб, унинг урнига маъсуднинг угли маъдудни куйди. тарихчи и.ю. крачковский ва а.м. беленицкийларнинг маълум килишича, маъсуднинг етти йиллик подшолик даврида берунийнинг хаёти нисбатан осойишталикда утган. 70 ёшга яšинлашган беруний сођлиђи анча ёмонлашганини, к¢зи хира тортиб, режалаштирган илмий …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "абу райхон беруний ва умар хайём ¡рта асрнинг буюк астрономлари"

1403789249_47369.doc абу райхон беруний ва умар хайём ¡рта асрнинг буюк астрономлари режа: 1. берунийнинг ёшлик йиллари, унинг устозлари. 2. берунийнинг гургондалик даври ва ижоди. 3. унинг "¡тган авлодлардан šолган ёдгорликлар" асари ва šадимий таšвимлар. 4. берунийнинг ђазнадаги илмий фаолияти. 5. "šонуни масъудий" берунийнинг шоќ асари. 6. умар хайём – астроном. 7. умар хайёмнинг исфаќондаги расадхонаси. 8. умар хайём – šуёш-ќижрий календарининг асосчиси. абу райќон беруний – šомусий олим ¡рта аср шарš олимлари ичида абу райќон берунийнинг илмий мероси алоќида ¢рин тутади. у тарихчи, лингвист, астроном файласуф сифатида талай илмий мерос šолдирган алломадир. унинг география, минералогия ва фармакалогия б¢йича šолдирган мероси бу фанлар таркибидан ажиб бир дурдона сифатида ¢рин олди. оли...

DOC format, 94.5 KB. To download "абу райхон беруний ва умар хайём ¡рта асрнинг буюк астрономлари", click the Telegram button on the left.