ўрта аср урта осиёлик алломалар ҳаёти ва ижодидан намуналар

DOC 91,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1662882940.doc ўрта аср ўрта осиёлик алломалар ҳаёти ва ижодидан намуналар режа: 1) беруний ҳаёти ва ижоди; 2) ҳайём ҳаёти ва ижоди; 3) тусий ҳаёти ва ижоди. ўрта асрда яшаб ижод этган машҳур олимлардан яна бири хоразмлик буюк энциклиопедист абу райхон муҳаммад ибн аҳмад беруний (973-1048) дир. у 973 йил 4 – сентябрда хоразмнинг кадимий кот (кейинги шаббоз, ҳозирги беруний) шаҳрида туғилди. бу даврда кот хоразмнинг пойтахти булиб, сомонийлар давлатига карашли эди. беруний ҳаёти ва ижодини куйидаги боскичларга булиш мумкин: болалик ва усмирлик йиллари, райга кетиши (ҳозирги) ва журжонга келиши (ҳозирги), 1010 – 1017 йилларда хоразмда яшаган даври, казанда яшаган даври ва ҳаётининг сунгги йиллари. отадан ёш колган берунийни астроном ва математик абу наср ибн ирок уз тарбиясига олади ва унга алоҳидаихлос билан уз билимларини ургатади. х асрнинг биринчи ярмида хоразмда икки мустакил хукмдор мавжуд эди: жанубий хоразмшохи абу абдулла муҳаммад (пойтахти код) ва шимолий хоразм амири маъмун ибн муҳаммад (пойтахти …
2
ичик уғли) хоразм тахтига утиради. у уз саройига ибн сино, абу сахл масиҳий, абу наср мансур ибн ирок, яабу ҳаммор каби алломаларни туплайди. шулар билан бирга беруний ҳам 7 йил хизмат килади. 1017 йили ғазнавий хоразмни босиб олади ва беруний ҳам бошка олимлар катори казанга асир сифатида жунатилинади. оғир шароитга карамасдан у илмий ишларини давом эттиради ва 1025 йили «геодезия» асарини ёзади. ғазнавий ҳиндистонни босиб олгандан сунг беруний ҳиндистонга сафар килади. у ерда ҳинд фани ва адабий меросини урганади, натижада «ҳиндистон» номли машҳур асарини ёзади (1030 йил). ораликда бир неча асарлар ёзган булиб, булардан математикага доири «доирага ички чизилган синик чизикнинг хоссаси ёрдамида унинг ватарини аниклаш» дир (1027 йил). 1030 йили «юлдузшунослик санати негизларини тушунтириш китоби» («китоб ат-тафҳим ли санъат ат-танжим»), 1036 йили эса «астрономия ва юлдаузлар буйича масъуд конуни» (конуни маъсудий фи хайат ва нужум) асарини маҳмуднинг уғли маъсудга бағишлайди. 1040 йили «минерология» ва ҳаётининг сунги йилларида «фармакогнозия» асарини …
3
аш ва бошкаларни аниклайди. 5. доирага ички чизилган мантазам купбурчакларнинг томонларини ҳисоблайди: 5<2 – 10<; 7< ва 9 < ни томонларини ҳисоблашни учунчи даражали тенгламага келтиради ва бу тенгламани такрибий ечиш усулларини келтиради. бунда п сонининг 7 та унли ракамигача булган сондан фойдаланган. бурчакни тенг учта булиш масаласини ечишнинг 12 ҳил усулини беради. 6. стереометрия: купёклар, айланма жисмлар, конус кесмалари, мунтазам купёкликларга таъриф беради ва стереометриянинг асосий тушунчаларни баён этади. 7. ўлчов учта эканлигини ва планеталарнинг харакатини курсатиш билан бирга биринчи булиб фазовий координаталар ғоясини беради. астрономиянинг турлича конструкцияларини ва у ёрдамида ечиладиган амалий масалаларни курсатади. ер ва осмон сферасини картографик ироекциялашнинг энг яхши усулини курсатади. 8. текис ва сферик тригонометриядаги асосий масалалар асосида мустакил систематик тригонометрияни тузади. тригонометрик чизиклар орасидаги муносабатларини исботлайди. сферик косинуслар теоремасига тенг кучли теоремани исботлайди. 9. физика соҳасида: турли физик ҳодисаларга туғри баҳо берган; 9 ҳил металл, 18 ҳил суюклик, 15 ҳил минералга – жами …
4
ан ғоят тула равишда куролланган, эҳтиёжлар ва иссик танкид руҳи билан суғорилгандир... ундан чин маънодаги кулам, бир суз билан айтганда, ҳозирги замон маъносидаги ҳакикий фан руҳи сезилиб туради». ii. 1048 йилда хуросондаги нишопур шаҳрида буюк олим энциклопедиет абу фатх умар ибн иброҳим хайём туғилади. унинг ёшлиги сомонийлар давлатининг инкирози ва корахонийлар, ғазнавийлар ва салжукийлар сулолаларининг салтанатларини вужудга келиш даврига туғри келади. салжукийлар давлатида ҳизмат килган улуғ вазир низом ал-мулк боғдодда «низомия» номли академик ташкил этади. 1047 йилда эса исфахонда обсерватория курилишини ташкил этган улуғ вазир бу ерга купгина олимларни таклиф этади. буларга умар ҳайём бошчилик килади. уларнинг кузатишлари натижасида «зижи маликшоҳ» (маликших астрономик жадвали) бунёд этилади. бу асарда хайём эрон куёш календарини реформасини утказган. бунга мувофик календарь 5000 йилда бир кунга ҳато килган (григорян календари 3330 йилда бир кун ҳато килади.) 1079 йили реформа амлга оширилган. 1069-1071 йилларда «ал-жабр ва алмукобола масалаларининг исботи ҳакида» асарида кубик тенгламаларни ечишни системали равишда …
5
21) х3+вх+а=сх2, 22) х3+сх2+вх+а, 23) х3+вх+сх2+а, 24) х3+а=сх2+вх, 25) х3=сх2+вх+а. шундан сунг ҳар бир синфга кирган масалаларни геометрик усулда конус кесмалар ёрдамида ясаш йули билан ҳал килади. «ҳисобдаги мушкуллик» (мушкулот-ал-ҳисоб) номли асарида кв-т юзи берилса, уни томонини топишни, куб ҳажми берилса, унинг киррасини топишни яъни квт ва куб илдиз чикариш олдин утган олимларга ҳам эканлигини такидлайди ва буларни ривожлантириб 4-,5-,6-, ва ... илдиз чикаришни (нат. курсаткичли) келтирилганлигини ёзади. афсуски, бу асар ҳозиргача топилмаган. 1077 йилда «евклид китобининг кириш кисмидаги кийинчиликларга шарҳ» китобида v постулотни теорема деб исботлаган. бу теорема кейинчалик «соккери теоремаси» номи билан ноевклид геометриясига киритилади. геометрияга доир асарининг 2-ва 3- китобларида нисбатлар назарияси ва сон тушунчасини ривожлантириб, бутун ва каср сонлар каторида мусбат иррационалликни ҳам сон деб тушунади ва ҳакикий сон тушунчасига якинлашади. iii хiii асрнинг энг йирик олими мароға обсерваториясининг асосчиси абу жаъфар муҳаммад ибн муҳаммад насриддин ат-тусий 1201-1277 йилларда яшаб ижод этган. ҳозирги давргача тусийнинг 76 …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ўрта аср урта осиёлик алломалар ҳаёти ва ижодидан намуналар" haqida

1662882940.doc ўрта аср ўрта осиёлик алломалар ҳаёти ва ижодидан намуналар режа: 1) беруний ҳаёти ва ижоди; 2) ҳайём ҳаёти ва ижоди; 3) тусий ҳаёти ва ижоди. ўрта асрда яшаб ижод этган машҳур олимлардан яна бири хоразмлик буюк энциклиопедист абу райхон муҳаммад ибн аҳмад беруний (973-1048) дир. у 973 йил 4 – сентябрда хоразмнинг кадимий кот (кейинги шаббоз, ҳозирги беруний) шаҳрида туғилди. бу даврда кот хоразмнинг пойтахти булиб, сомонийлар давлатига карашли эди. беруний ҳаёти ва ижодини куйидаги боскичларга булиш мумкин: болалик ва усмирлик йиллари, райга кетиши (ҳозирги) ва журжонга келиши (ҳозирги), 1010 – 1017 йилларда хоразмда яшаган даври, казанда яшаган даври ва ҳаётининг сунгги йиллари. отадан ёш колган берунийни астроном ва математик абу наср ибн ирок уз тарбиясига олади ва унга …

DOC format, 91,5 KB. "ўрта аср урта осиёлик алломалар ҳаёти ва ижодидан намуналар"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.