эстетиканинг асосий категориялари

DOC 86,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1502524373_68780.doc эстетиканинг асосий категориялари гўзаллик – эстетиканинг асосий категорияси; а) эстетика тарихида гўзаллик муаммоси; б) табиатда, жамиятда ва инсон фаолиятида гўзаллик; в) санъатда гўзаллик. улуғворлик категорияси. улуғворлик ва фожиалилик. фожиалилик ва кулгилилик категориялари. санъатда кулгилилик турлари. эстетика фалсафий фанлардан бири сифатида ўз категорияларини ишлаб чиққан бўлиб, улардан асосийлари – гўзаллик, улуғворлик, фожиалилик, кулгилиликдир. эстетика фанининг барча муаммолари аслида гўзаллик муаммоси билан муайян даражада боғлиқдир. гўзаллик нафосат оламининг мағзи, асосий белгиси, бош хоссаси, асосий моҳиятини ташкил қилади. ҳар қандай эстетик муаммонинг ечимини топганимиз сари гўзаллик янада ѐрқин намоѐн бўлиб боради. эстетик муносабатларни эстетик объект ва эстетик субъект табиатини инъикос этиш билан бирга гўзалликнинг у ѐки бу томонлари ҳам мушоҳада этилади. гўзаллик – бу асосий эстетик қадрият бўлиб, уни идрок этиш қобилияти эса эстетик субъектнинг асосий хоссасидир. бу хусусият эстетик онг ва унинг асосий қисмларига ҳам тааллуқлидир. эстетик ҳис-туйғу, энг аввало гўзалликни ҳис этиш жараѐнини англатади. эстетик орзу эса гўзалликни инсон хоҳлаган …

мони илк бор «нима гўзал?» ва «гўзаллик нима?» деган саволларга ажратиш билан тарихга гўзаллик ҳақидаги фалсафий таълимотнинг асосчиси бўлиб кирган эди. гўзалликни у жонли, ҳиссиѐтли, ўзгарувчан нарсалар оламидан ажралиб қолган абадий руҳ - ғоя сифатида таърифлайди. гўзаллик туйғудан юқорироқ табиатга эга бўлгани учун уни фақат ақл воситасида англаш мумкин. гўзаллик ҳақидаги бу «платон йўналиши» ф.аквинский, гегель ижодида давом эттирилди. гегель фикрича, мутлақ руҳ– ғоя гўзалликнинг намоѐн бўлишидир, санъат гўзалликнинг асл маконидир, гўзаллик бу аниқ турдаги ҳодисалар камолотининг намунасидир, яъни гўзаллик мукаммаллик ва камолот билан боғлиқдир. ―шундай нарса гўзалки, агар ундаги туғма белгилар тўла тарзда намоѐн бўлса, шундай инсон гўзалки, агар унда яхши инсоний фазилатлар ва сифатлар мужассамлашган тарзда кўринса‖. инглиз файласуфи д. юм фикрича, гўзаллик нарсалар сифатини билдирмайди, балки нарсаларни мушоҳада қилаѐтган инсон руҳи даражасида амал қилади; яъни ҳар бир инсон руҳи ўзи белгилаган, таниган, англаган гўзалликни кўради. бу таълимотларда гўзалликнинг маънавий мазмундорлиги масалалари акс этади. иккинчи йўналиш: қадимги юнон …

ш ва маърифатпарварлик даври эстетик қарашларида гўзалликнинг табиий қонунларини ишлаб чиқиш, уларни санъат соҳасига ҳам тадбиқ этишга уринишлар бўлган. масалан, дидро гўзалликнинг ички мазмундорлиги, санъат асарларига нисбатан ифода кучи ҳақида фикр юритиб, гўзаллик билан гўзалликни баҳолаш ўртасида субъектив омил муҳим ўрин тутишини таъкидлайди. гўзаллик – бу табиат, жамият, санъат ҳодисаси бўлиб, бирор нарсага ҳистуйғу орқали таъсир ўтказиш билан инсонда жисмоний ва маънавий кучлар оқимининг кўпайишига, шодлик, завқланиш, маъна-вий қониқиш ҳолати вужудга келишига имкон яратилади. гўзаллик ижтимоий аҳамиятга молик ҳодисадир. гўзаллик ҳамиша фойдали, лекин у алоҳида турдаги фойдали – у аввало, инсонга, жамиятга, тараққиѐтга маънавий фойда келтиради. б) гўзаллик хилма-хил даражада намоѐн бўлади. табиатдаги гўзаллик ижтимоий ҳаѐт гўзаллигидан, фойдали-амалий фаолиятдаги гўзаллик бадиий ижоддаги гўзалликдан фарқ қилади. лекин барчаси қандайдир умумий белгига эгадир. мана шу умумий белги туфайли ҳодисаларни гўзаллик тушунчаси билан ифодалаймиз. гўзал нарсалар инсон амалий фаолиятига, манфаатларига мос бўлиб, уларни идрок этиш ҳайрат ва қувонч бағишлайди, шахснинг уйғун ҳамоҳанг ривож-ланишига, …

лар. кейинчалик, овчилик ўрнига (ѐки у билан ѐнма-ѐн) деҳқончилик кириб келиши, инсоннинг ишлаб чиқариш фаолияти атрофидаги табиатни ўзлаштира бошлаши билан, табиатнинг ўзи ижтимоий орзу мезонлари билан баҳоланади, инсон учун табиатнинг хунук ва гўзал томонлари аѐн бўла бошлайди. гўзалликни юксак даражадаги фойдалилик тарзида инъикос этиш гўзаллик кўринишларидан фақат биттасини ўз ичига олади. ҳозирги даврда инсоният улкан вайрон қилиш қудратига эга бўлган ишлаб чиқариш кучларига ҳам эга бўлиб қолди. табиатга «ўзлаштириш» нуқтаи назаридан муносабатда бўлиш ѐвузликдан бошқа нарса эмасдир. инсон табиат ҳақида қайғуриб, ундан оқилона фойдаланиб, айни вақтда табиий ҳамоҳанглик сирлари ичига янада чуқур кириб бормоқда. в) санъатда гўзаллик ифодасининг таҳлили табиатдаги, ижтимоий ҳаѐтдаги, турмушдаги гўзалликни тушуниш учун ўзига хос калит вазифасини ўтайди. санъат гўзалликнинг мужассамлашган ифо-даси бўлиб, худди шу маънода уни «нафосат қонунларига кўра ижод қилиш соҳаси» деб аташ ўринли бўлади. инсон фаолиятининг бошқа соҳаларида гўзаллик қонунларига риоя қилганда гўзаллик «ѐрдамчи вазифа»ни бажаради. санъат соҳасида эса унга риоя қилмаслик санъатнинг ўзини …

зу томон йўналтириш унинг кўламини чеклаб қўйди. натижада воқеликдаги мавжуд бўлган гўзалликнинг кичик бир бўлаги қироллар ва саркардалар сиймолари орқали ҳаѐт гўзаллиги бир томонлама тасвирланди. оддий одамлар ҳаѐтининг бадиий ифодаси эса юксак санъатга лойиқ топилмади. санъатда гўзал қиѐфани акс эттириш бошқа, қиѐфани нафис тасвирлаш бошқа нарса. чернишевский воқелик гўзаллиги санъатдаги гўзалликдан юқори туришини уқтиради. у ҳаѐтдаги гўзаллик бирламчи, санъатдаги гўзаллик иккиламчи дейди. чунки ҳаѐтда гўзаллик бўлмаса, санъатда ҳам у ифода топа олмайди. лекин у жиддий хатога йўл қўяди. чунки ҳақиқий санъат дунѐ гўзаллигини фақат сурат аксинигина эмас, балки ундаги гўзаллик моҳиятини ҳам намоѐн этади. санъат ҳаѐтнинг бойлиги ва хилма-хиллигини, гўзаллик ва хунукликни, яхши ва ѐмон хислатларни акс эттиради ҳамда унда эстетик орзу муҳим аҳамият касб этади. санъат гўзал ва хунук нарсаларни акс эттириш мумкин. лекин санъатнинг ўзи ҳамма вақт ҳам гўзалдир! чунки у ўз таркибига эстетик орзу, яъни гўзалликнинг зарурий хоссасини сингдиргандир. кўп асрлар давомида санъат эстетик орзуни рўѐбга чиқаришнинг …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "эстетиканинг асосий категориялари"

1502524373_68780.doc эстетиканинг асосий категориялари гўзаллик – эстетиканинг асосий категорияси; а) эстетика тарихида гўзаллик муаммоси; б) табиатда, жамиятда ва инсон фаолиятида гўзаллик; в) санъатда гўзаллик. улуғворлик категорияси. улуғворлик ва фожиалилик. фожиалилик ва кулгилилик категориялари. санъатда кулгилилик турлари. эстетика фалсафий фанлардан бири сифатида ўз категорияларини ишлаб чиққан бўлиб, улардан асосийлари – гўзаллик, улуғворлик, фожиалилик, кулгилиликдир. эстетика фанининг барча муаммолари аслида гўзаллик муаммоси билан муайян даражада боғлиқдир. гўзаллик нафосат оламининг мағзи, асосий белгиси, бош хоссаси, асосий моҳиятини ташкил қилади. ҳар қандай эстетик муаммонинг ечимини топганимиз сари гўзаллик янада ѐрқин намоѐн бўлиб боради. эстетик муносабатларни эстетик об...

Формат DOC, 86,0 КБ. Чтобы скачать "эстетиканинг асосий категориялари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: эстетиканинг асосий категорияла… DOC Бесплатная загрузка Telegram