қадимги давр ҳуқуқий қарашларнинг фалсафий илдизлари

DOC 112.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663536690.doc қадимги давр ҳуқуқий қарашларнинг фалсафий илдизлари режа: 1. қадимги шарқда ҳуқуқни тушунишга диний – мифалогик ёндашув. 2. қадимги шарқда ҳуқуқнинг аҳлоқ билан таснифланиши. 3. антик даврда ҳуқуқий фалсафий қарашларни даврлаштириш масаласи. ҳукуқ фалсафасининг ривожланиш тарихи марказий осиё мутафаккирлари таълимотида ҳуқуқ фалсафаси ўзбекистонда ҳуқук, фалсафасига оид тамшмотлар ижтимоий-иқтисодий, сиёсий иа маданий жараёнлар бшшн узвий боғлик. ҳолда ривожланган. хуқук, фалсафасшшнг илк намуналариии милоддан олдинги шингинчи йилларда саклар, массагетларнинг тўмарис, спитамен, зарин ва широқ ҳақидаги афсоналарда учратамиз. бу манбаларда яхшилик ва ёмонлик, адолат ва адолатсизлик, жасурлик ва фидойилик, шуиингдек жамиятнинг ижтимоий табақаланишига оид кўплаб муҳим фалсафий-ҳуқуқий ва ахлоқий гоялар олга сурилади. маълумкн, ҳар қандай мшшатиинг шаклланиши миллий дав-латларнинг шакллана бошланиши билан бевосита боглиқ бўлади. зардуштийлик ғояларида эса фақаггина соф флсафий, диний таълимотлар эмас, балки ижтимоий-хуқуқий муносабатларга бевосита алоқадор фикрлар ҳам ўз ифодасини топган. «авестода кишиларни маънавий согломлиги, мехнат килиш зарурияти, фаровон турмуши, адолатли бўлиши, яъни жамият ҳаётида «ёмонлик буткул йуқотилиши, адолат эса …

ап ижтимоий нормаларнинг бошқа турлари, хусусан ҳуқукий нормачар бир-бири бнлан узвий боғлиқ холда тахлил этилади. умуман зардуштишшк таълимоти, айникса уиинг ахлок.ий гоялари жамият ҳаётида!'и ижти-моий негатив ҳодисаларни қоралайди. жумладан, ўғирлик ва татон-тарсш килишни, бировларни мулкига хиснат қилиш ёки тажовўз кдлишни фақатгина ахдоқи!! жиҳатдми нотўғри деб ҳисобламай, балки, уларни ҳукуқий нормалар позициясидан хам жамият ҳаётига ёт ходисапар экаилиги таъкидпапади. зардуштийлик таълимотида ҳуқуқ фалсафасининг яна бир муҳим жиқати ўз ифодасини топган. у ҳам бўдса, жамиятда кишилар томонидан содир этиладиган ноқо-иуний ҳатти-ҳаракатларнинг жазоланиши масаласқдир. мазкур муаммони тахлил зтишда фақат ҳуқуқ нормалари билан чекланмао дан, инсоннинг ички руҳияти, унинг онги тафаккури, ахлоқий-тарбнявий томонларига эътиборни каратмок лозим. «авесто»да мана шундай ғайриинсоний ҳаракатларнинг жазолаш турларига алоҳида эътибор зтилган. ер ва сув манбаларидан ва умуман табнат инсон-ларга ииъом этган бойликлардан фойдаланиш, шунингдек, оила-никох муносабатларининг тартибга солувчи қоидалар, суд амалиёти ва бошқа ижтимоий-ҳуқуқий, диний ахлоқий муаммолар ҳам кенг ёритилган, умуман олганда «авесто»да х.укуқ фалсафаси асосан диний рухда талқин …

уқий, фалсафий, диний-ахлоқий ғояларни ватандошимиз зардушт кайта ишлаб уларни яхлит қилиб бир китоб шаклига келтирган. авестонинг энг муҳим тарки-бий қисмларидан бири бу. «гота» бўлиб, унда ҳуқуқ фалсафасига оқд бир қатор фикрлар илгари сурилган. жумладан ахлоқ ва одоб, жамиятдаги мавжуд ижтимоий нормалар, яхшилик ва ёмонлик, ёруг-лик ва зулмат, хаёт ва улим, адолат ва адолатсизлик ўртасидаги қарама-қаршиликлар курашига ва унинг натижасига боғлиқ деб ту-шунади. зардушт жамиятдаги барча яхшиликлар ахурамазда, ёмоиликлар эса анхра-мапу томонидан амалга оширилади. кизиги шундаки «авесто»да қуқуқий-фалсафий тизимида олов гояси алоҳида ўрин эгаллайди, олов инсо^шарни гунохлардан, улар-нинг мавжуд ахяоқий, ҳуқуқий нормаларига хилоф равиздда кдлган ҳатти-ҳаракатлари гунохлариии тозаловчи, сехрли бир куч экаилиги қайд эталади. ииомназаров м. миллий маънаинятимизнинг такомил боскичлари. т.,199б, 21-бег. зардуштийлик таълимотига кўра жамиятда ҳар бир инсон калбида иккита бир-бирига карама-қарши бўлган рух мавжуд булиб ва улар ўртасида доимий равишда кураш бўлади. яъни диалектиканинг қарама-кдршиликлар бирлиги ва кураши қонуни эзгулик ва ёвўзлик, адолатсизлик билан адолатлилик, яхшилик ва ёмо!шик ўртасидага …

книнг охири) ҳомернимг «илиада» ва «одиссея» достонларида (миллоддан аввалги viii аср) тасвирланган эллинлар, жумладан, дике (ҳақиқат, адолат), темис (ёки фемис - одат, одат ҳуқуқи), тиме (ор-номус, фахрий ҳуқуқ -даъво), номос (қонун)1 каби тушунчаларни ишлатишган. ўз табиатига кўра илоҳий бўлган адолат ҳуқуқий ҳолатнинг объектив асоси ва мезони сифатида намоён бўлган. геснод (милоддан аввалги vii аср) адолат ва қонуннинг идцизлари ҳамда асослари ягоналигини ўзининг «теогония» ва «меҳнатлар ва кунлар» достонларида қуйидагича тасвирлаган: адолат (дике) ва эзгу қонунчилик (эвномия) олимпия олий худоси зевс ва одилсудлов худоси фемиданинг қизлари бўлган икки опа-сингил маъбудалардир, гесиод талқинидаги адолат ҳам ҳомер асарларидаги каби кучга ва зўравонликка қарши қўйилган. дике олий худо (барча илоҳий мукаммалликнинг тимсоли) зевснинг ва (абадий, табиий тартибнинг рамзи) фемиданинг қизи сифатида илоҳий адолатни муҳофаза қилган ва ундан чекинганларни жазолаган. оламлар ахлоқининг бузилиши ва илоҳий адолатли йўл-йўриклардан чекиниш, гесиоднинг сўзлари бўйича («меҳнатлар ва кунлар», 174-193), «ҳақиқатнинг ўрнини мушт эгаллашига», «куч қаерда бўлса, ҳақиқат ўша ерда …

хши йўл» (клеобул), «ҳеч нарса меъёридан ортиқ бўлмаслиги керак» (солон), «бошқалар қилганда сен танбеҳ берадиган ишни ўзинг қилма» (фалес) каби ҳикматли сўзлар кенг ёйилган эди. солон ўзининг қонунлари билан (милоддан аввалги 594 й.) қарзли қулчиликни йўқ қилган, афинада зодагондар ва демоснинг, бойлар ва камбағалларнинг муросаси ғояси билан суғорилган мўътадил цензли демократияни жорий этган. солон ўз элегияларида «кучни ҳуқуқ билан қовуштириб, қонун ҳокимияти» билан ислоҳ қилганлигини, барчага «тўғри ҳақиқат»ни курсатганлигини ва «оддий одамга зодагон билан тенг» қонунларни берганлигини қайд этган2. пифагор ва унинг издошлари (милоддан аввалги асрлар) одамларнинг турмуши ислоҳ қилиниши ҳамда фалсафанинг ҳуқуқ ва эркинлик тўғрисидаги хулосаларига мувофиқлаштирилиши кераклиги ҳақидаги тасаввурларни ривожлантирган. улар «адолат бошқаларга тенг ажр (савоб) берилишидан иборат»дир, дейишган3. ушбу таъриф ўзида қадимги талион принципи («қонга қон, жонга жон») нинг фалсафий абстракцияси ва талқинини ифодалаган эди. пифагорча қарашларнинг теранлиги ва янгилиги шунда эдики, «зарур мезон» ва «мутаносиблик» тушунчалари ости-да улар маълум (ўз табиатига кўра рақамли) мувозанатни, яъни қандайдир …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "қадимги давр ҳуқуқий қарашларнинг фалсафий илдизлари"

1663536690.doc қадимги давр ҳуқуқий қарашларнинг фалсафий илдизлари режа: 1. қадимги шарқда ҳуқуқни тушунишга диний – мифалогик ёндашув. 2. қадимги шарқда ҳуқуқнинг аҳлоқ билан таснифланиши. 3. антик даврда ҳуқуқий фалсафий қарашларни даврлаштириш масаласи. ҳукуқ фалсафасининг ривожланиш тарихи марказий осиё мутафаккирлари таълимотида ҳуқуқ фалсафаси ўзбекистонда ҳуқук, фалсафасига оид тамшмотлар ижтимоий-иқтисодий, сиёсий иа маданий жараёнлар бшшн узвий боғлик. ҳолда ривожланган. хуқук, фалсафасшшнг илк намуналариии милоддан олдинги шингинчи йилларда саклар, массагетларнинг тўмарис, спитамен, зарин ва широқ ҳақидаги афсоналарда учратамиз. бу манбаларда яхшилик ва ёмонлик, адолат ва адолатсизлик, жасурлик ва фидойилик, шуиингдек жамиятнинг ижтимоий табақаланишига оид кўплаб муҳим фалсафий-...

DOC format, 112.0 KB. To download "қадимги давр ҳуқуқий қарашларнинг фалсафий илдизлари", click the Telegram button on the left.

Tags: қадимги давр ҳуқуқий қарашларни… DOC Free download Telegram