маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва ижоди (1875-1919 йил)(махмудхужа бехбудий хаёти)

DOC 73,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662747229.doc маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва ижоди (1875-1919 йил) режа: 1. маҳмудхўжа беҳбудийнинг ҳаёт йўли: ёшлиги; маориф соҳасидаги хизматлари; театр ва санъатдаги фаолияти; матбуотдаги фаолияти. 2. беҳбудийнинг ижоди: ижтимоий қарашлари; илмий-сиёсий, адабий-танқидий қарашлари. маҳмудхўжа беҳбудий xx асрнинг 1-чорагидаги туркистоннинг энг машҳур кишиларидан бири эди. беҳбудий 1875 йил 19 январда самарқандда бехиштепа қишлоғида руҳоний оиласида дунёга келади. отаси беҳбудхўжа солихҳўжа ўғли туркистонлик бўлиб, амир шоҳмурод замонида самарқандга келиб қолган эди. 1894 йил отаси (имом хатиблик билан шуғулланган) беҳбудҳўжа вафот этади. ёш маҳмуд етим бўлиб қолади. араб ёзувини кичик тоғаси одил қоридан ўрганади. эски мактаб мадрасасида ўқиди. 18 ёшидан қозихоналарда мирзалик, сўнг муфтийлик қилади. ҳатто тошкентдаги «туркистон вилоят газетаси», оренбургдаги «вақт» кабиларда босилган бир қатор мақолаларга «муфтий маҳмудхўжа беҳбудий» деб имзо чеккан ўринлар ҳам учрайди. у дастлаб самарқанд, сўнг бухоро мадрасаларида пухта илм олган. беҳбудий дунёқарашининг шаклланишида русия жадидчилик ҳаракатининг асосчиларидан бири исмоилбек гаспиринскийнинг таъсири катта бўлган. у 1892 йилда туркистондаги мактабларни ислоҳ …

удий 1914 йилда. беҳбудий гаспиринскийнинг ҳар жиҳатдан ўзига хос устоз деб билди. у устозининг ақлу ғайратини, миллат йўлидаги фидоийлигини жуда юксак баҳолади. унинг вафоти муносабати билан ёзган мақоласида «руссия мусулмонлари ичида бундай бир зот келган йўқдур», - деб таъкидлайдилар. дарҳақиқат, беҳбудий унга ўз асарларида, фаолиятида тез-тез мурожаат қилган. жумладан, 1905 йил жўғрофия бўйича илк мактаб тузганда исмоилбекнинг «туркистон уламоси» китобидаги маълумотлардан кенг фойдаланган. 1899-1900 йилларда беҳбудий ҳаж сафарига боради. 1903-1904 йилларда москва, петербург шаҳарларига, 1907 йилда қозон, уфа, нижний новгород шаҳарларида бўлади. бу шунчаки саёҳат сафарлари эмас, маълум мақсаддаги хизмат сафарлари эди. масалан, 1907 йилда нижний новгород шаҳрида руссия мусулмонларининг турмуш ва маданияти муаммоларига боғланган қурултой чақирилди. беҳбудий туркистонликлар гуруҳини бошқарди ва катта нутқ сўзлади. беҳбудий гаспиринский йўлга қўйган «усули жадид» мактабларини туркистонда қарор топтиришда, уларни дарслик ва қўлланмалар билан таъминлашга оид кўп мақолалар яратди. ражабаминдаги абдулқодир шакурий мактабини ҳовлисига кўчириб келди. «мунтаҳаби жўғрофия умумий» (қисқача умумий география) «китобат-ул атфол» …

икки сўзни фарқ қилатурғон аломат - аломати муфрадо, яъни иккиси бир маънода ; озгина турмоқ учун , баён ва тафсил учун : нотамом сўзлар, киноялар учун … сўзнинг охири ва вақти ом аломати . 1913 йиллардан беҳбудий матбуот ишлари билан ҳам шуғулланди. шу йил апрелидан «самарқанд» газетаси чиқа бошлади. газета туркий ва форсийда ҳафтада 2 марта 2 саҳифада, кейинроқ 4 саҳифада чиқа бошлади. 45 та сони чиқди, бироқ моддий танқидчилик туфайли тўхтаб қолди. кейинчалик «ойна» журналини чиқарди. ҳафталик бу мажалла асосан ўзбек тилида бўлиб ихчам форсий шеър, мақолалар, русча эълонлар бериларди. 1914 йил 29 майда иккинчи бор араб мамлакатларига саёҳатга отланди. поездда ўтириб, байрамали орқали ашхобод, кросноводск, боку, кисловодск, одесса ва истамбулга, сўнг, қуддусга, байрут, ёфа, порт саид, шом шаҳарларини тамошо қилди. саёҳат хотираларини беҳбудий «ойна»нинг 1914 йил сонларида пешма-пеш бериб борарди. у адабиётдаги тарихий-мемуар жанрининг xx аср бошидаги хос намунасидир. «ойна» журнали маориф ва маданият тарқатишда жуда катта хизмат …

онларининг фавқулодда қурултойи иш бошлади. 27 ноябрга ўтар кечаси «туркистон мухторияти» эълон қилинади. бу мустамлакадан мустақиллик томон йўл қўйилган жиддий қадам эди. бу маънавий йўл йўлбошчиси беҳбудий эди. аммо бу жуда тез бостирилади. 180 қишлоққа ўт қўйилди. 10000 дан ортиқ туркистонлик ўлдирилди. беҳбудий 1919 йил баҳорида 25 мартда паришон йўлга чиқади, шаҳрисабзда қўлга олиниб, қаршида зиндонга ташланади. қарши беги тоғайбекнинг буйруғи билан пинҳона қатл этилди. унинг қатли ҳақида хабар роса 1 йилдан сўнг самарқандга маълум бўлади. 1920 йил апрелда бутун самарқанд аҳли мотам тутди. с.айнийнинг 1923 йил бухорода чоп этилган «инқилоб учқунлари» шеърий тўпламида беҳбудийга бағишланган (ёзилиш санаси 1920 йил апрел) уч шеъри бор. биринчиси,«беҳбудий учун» деб номланган шеъри «сен туроннинг қуёши эдинг» деб бошланади. иккинчиси, «беҳбудий руҳига атаб» (бағишлов) деб аталиб, «сани бундин буён турон кўра олурму, кўролмасму, санинг мислингни туркистон топа олурми, тополмасму?» байти билан бошланади. учинчиси, «беҳбудий афандини эсга тушуриб, қатл ва қатлгоҳига хитоб» деб номланган шеър …

улуғ маърифатчи тилларнинг бир-биридан ўринли луғат олишини табиий жараён деб қарайди. энг бой тиллардан бўлган инглизчани ҳам ўн минг ила бегона луғатларни мажбуран олганлигини дадил қилиб кўрсатади ва масаланинг бошқа жиҳатига ягона адабий тил бирлигига диққатни қаратади. бу асарда араб ва форс тилларини таъсир даражасига қараб гуруҳларга бўлади. форсий ва арабийни энг кўп қабул қилган тил «усмонли тил» саналади. «туркийларни баъзи тоифаси форсий ва арабийни шу қадар кўп олдиларки, тилларида туркий, форсий, арабий аралашиб, «усмонали тил» усмонали шевасида ёзмоқ мумкин эмас», - дейди. беҳбудий шунинг учун ҳум усмонали тилнинг жонли турк тилидан узилиб қолганлигига, оддий халқ бу тилда ёзилган асарларни тушунмаслигини баён қилади. беҳбудий араб, форсий тилларнинг қўлланиши шеваларга ҳам бориб тақалишини айтади, яъни самарқанд, бухоро, қашқадарё томонларда араб ва форсий тилларнинг таъсири кучлироқ бўлса ва унинг атрофидаги шаҳар зиёлиларининг тилида бу тилларнинг таъсири бор эканлиги, тошкент ва сирдарё музофотида араб ва форс тилларининг ҳукми озайиб бориши ва форс тилларидан …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва ижоди (1875-1919 йил)(махмудхужа бехбудий хаёти)"

1662747229.doc маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва ижоди (1875-1919 йил) режа: 1. маҳмудхўжа беҳбудийнинг ҳаёт йўли: ёшлиги; маориф соҳасидаги хизматлари; театр ва санъатдаги фаолияти; матбуотдаги фаолияти. 2. беҳбудийнинг ижоди: ижтимоий қарашлари; илмий-сиёсий, адабий-танқидий қарашлари. маҳмудхўжа беҳбудий xx асрнинг 1-чорагидаги туркистоннинг энг машҳур кишиларидан бири эди. беҳбудий 1875 йил 19 январда самарқандда бехиштепа қишлоғида руҳоний оиласида дунёга келади. отаси беҳбудхўжа солихҳўжа ўғли туркистонлик бўлиб, амир шоҳмурод замонида самарқандга келиб қолган эди. 1894 йил отаси (имом хатиблик билан шуғулланган) беҳбудҳўжа вафот этади. ёш маҳмуд етим бўлиб қолади. араб ёзувини кичик тоғаси одил қоридан ўрганади. эски мактаб мадрасасида ўқиди. 18 ёшидан қозихоналарда мирзалик, сўнг муфтий...

Формат DOC, 73,0 КБ. Чтобы скачать "маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва ижоди (1875-1919 йил)(махмудхужа бехбудий хаёти)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: маҳмудхўжа беҳбудий ҳаёти ва иж… DOC Бесплатная загрузка Telegram