tok, kuchlanish va quvvat o’lchash usullari

DOCX 8 pages 23.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

tok, kuchlanish va quvvat o’lchash usullari. reja: 1. elektr tushunchasi tabiatni kuzatish 2. yarim oʻtkazgichlar oʻtkazgich xususiyatlari 3. yarim oʻtkazgichlar dielektrik xususiyatlari kuchlanish va tok kuchi elektr fizikasining eng muhim tushunchalari sanaladi. ushbu darsda biz elektr fizikasining muhim qismlaridan boʻlgan mana shu ikkita kattalik haqida dastlabki bilimlarga ega boʻlamiz. keyinchalik kuchlanish va tok kuchi natijasida hosil boʻladigan quvvat tushunchasiga ham toʻxtalib oʻtamiz. zaryad elektr tushunchasi tabiatni kuzatishdan kelib chiqqan. biz jismlar orasidagi taʼsirni kuzatganimizda gravitatsiyaga oʻxshash masofalar aro taʼsir qiladigan kuchga duch keldik. bu kuchning manbai zaryad deb ataladi. elektr kuchlarining eʼtiborli jihati shuki, ular gravitatsiya kuchlariga nisbatan ancha katta boʻladi. gravitatsiyadan farqli oʻlaroq, zaryad ikki turga boʻlinadi. turli ishorali zaryadlar oʻzaro tortishadi, bir xil ishorali zaryadlar esa oʻzaro itarishadi. gravitatsiyaning faqatgina bitta turi bor: tortishish kuchi, itarish kuchi mavjud emas. oʻtkazgichlar va dielektriklar oʻtkazgichlar odatda tashqi qobigʻidagi elektronlari yoki valent elektronlari yadrosi bilan nisbatan kuchsiz bogʻ hosil qilgan atomlardan …

2 / 8

kam bogʻlangan moddalar. oʻrtacha elektr kuchlari ularning elektronlarini erkin holatga chiqara olmaydi. elektr kuchi taʼsir qilgan paytda elektronlar buluti kuchga javoban choʻziladi va deformatsiyalanadi, ammo elektronlar harakatlanmaydi. shisha, plastik, tosh va havo izolyatorlarga misol boʻladi. ammo hatto izolyatorlarga ham juda katta elektr kuch bilan taʼsir qilib, ularning elektronlarini harakatlantirish mumkin va bu holat dielektrik teshilish deyiladi. siz uchqunni koʻrgan paytingizda havo molekulalari bilan aynan shu hodisa roʻy beradi. yarim oʻtkazgichlar dielektrik va oʻtkazgich xususiyatlariga ega materiallardir. ular odatda izolyatorlar kabi ishlatiladi, ammo biz muayyan sharoitlarda ularni oʻtkazgichlar sifatida ishlatishimiz mumkin. eng mashhur yarim oʻtkazgich material – kremniy (tartib raqami 141414). kremniyning dielektrik va oʻtkazuvchanlik xossalarining oʻta noziklik bilan ishlatilishi bir qator zamonaviy moʻjizalarning (kompyuterlar, uyali telefonlar) yaratilishiga sabab boʻldi. yarim oʻtkazgichli uskunalarning atomlari tuzilishi kvant mexanikasi nazariyalari bilan boshqariladi. elektr toki zaryadli zarralarning tartibli oqimi elektr toki deyiladi. tok – bu zaryadli zarralar oqimi. tok kuchi deb oʻtkazgichning koʻndalang kesim …

3 / 8

k kuchini nima tashiydi? modomiki, elektronlar metallarda erkin harakatlanar ekan, harakatlanayotgan elektronlar metallarda tok kuchi hosil qiladi. metall atomlardagi musbat yadrolar bir nuqtada turadi va ular tok kuchi hosil qilmaydi. elektronlar manfiy zaryadga ega boʻlishi va koʻplab elektr zanjirlarda deyarli barcha ishni qilishiga qaramasdan, biz hali ham musbat zaryadlar harakatlanadigan yoʻnalishda oqayotgan tok kuchini musbat deb olamiz. musbat zaryadlar ham tok kuchini tashiydimi? ha. bunga juda ham koʻp misollar bor. masalan, shoʻr suvda tok ham musbat, ham manfiy zaryadlar yordamida hosil qilinadi. agar biz odatiy osh tuzini suvga solsak, u juda ham yaxshi oʻtkazgichga aylanadi. osh tuzi – bu natriy xlorid, nacl. tuz suvda parchalanadi va na^++start superscript, plus, end superscript va cl^-−start superscript, minus, end superscript ionlariga ajraladi. ikkala ionga ham elektr maydon taʼsir qiladi va ular eritma boʻylab qarama-qarshi yoʻnalishda harakatlanadi. bunday holatda tok kuchi erkin elektronlar bilan emas, harakatlanayotgan atomlar, yaʼni musbat va manfiy ionlar yordamida hosil …

4 / 8

$li va boʻylab soʻzlari koʻp narsani hal qiladi. tok qarshilik orqali oqmoqda; tok sim boʻylab oqmoqda. agar siz “tok ichida...” degan gʻalati gapni eshitsangiz, bilingki, bu absurd tushunchadir. kuchlanish kuchlanish tushunchasini bilishimiz uchun oldin quyidagi oʻxshashlikka qaraylik: kuchlanish ogʻirlik kuchini eslatadi mmm massali jism uchun hhh balandlikning oʻzgarishi potensial energiyaning oʻzgarishiga olib keladi, \delta u = mg\delta hδu=mgδhdelta, u, equals, m, g, delta, h. qqq zaryadga ega zarra uchun vvv kuchlanish potensial energiyaning oʻzgarishiga olib keladi, \delta u = qvδu=qvdelta, u, equals, q, v. elektr zanjirdagi kuchlanish g\cdot \delta hg⋅δhg, dot, delta, h koʻpaytmaga oʻxshaydi. bu yerda ggg – erkin tushish tezlanishi, \delta hδhdelta, h esa balandlikning oʻzgarishidir. qirning tepasida turgan toʻp pastga qarab harakatlanmoqda. yoʻlning yarmida u potensial energiyasining yarmini sarflagan boʻladi. kuchlanish “tepaligi”ning yuqorisidagi elektron simlar va zanjir elementlari orqali pastga “harakatlanadi”. u yoʻl boʻylab ish bajarib, potensial energiyasini yoʻqotib boradi. elektron tepalikning oʻrtasiga kelganda potensial energiyasining yarmini …$

5 / 8

$klar sistemasida vatt (uatt) deb ataladi. (1 \,\text{vatt} = 1\,\text{joul}/\text{sekund}1vatt=1joul/sekund1, start text, v, a, t, t, end text, equals, 1, start text, j, o, u, l, end text, slash, start text, s, e, k, u, n, d, end text) \text{quvvat} = \dfrac{\text du}{\text dt}quvvat=dtdustart text, q, u, v, v, a, t, end text, equals, start fraction, start text, d, end text, u, divided by, start text, d, end text, t, end fraction elektr zanjiri quvvatni uzata oladi. tok kuchi – vaqt birligida oqayotgan zaryad miqdori, kuchlanish esa birlik zaryadni koʻchirishda bajarilgan ish. biz ushbu taʼriflarni quyidagi quvvat formulasiga qoʻllaymiz: \text{quvvat} = \dfrac{\text du}{\text dt} = \dfrac{\text du}{\text dq} \cdot \dfrac{\text dq}{\text dt} = v \,iquvvat=dtdu=dqdu⋅dtdq=vistart text, q, u, v, v, a, t, end text, equals, start fraction, start text, d, end text, u, divided by, start text, d, end text, t, end fraction, equals, start fraction, start text, d, end …$

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tok, kuchlanish va quvvat o’lchash usullari"

tok, kuchlanish va quvvat o’lchash usullari. reja: 1. elektr tushunchasi tabiatni kuzatish 2. yarim oʻtkazgichlar oʻtkazgich xususiyatlari 3. yarim oʻtkazgichlar dielektrik xususiyatlari kuchlanish va tok kuchi elektr fizikasining eng muhim tushunchalari sanaladi. ushbu darsda biz elektr fizikasining muhim qismlaridan boʻlgan mana shu ikkita kattalik haqida dastlabki bilimlarga ega boʻlamiz. keyinchalik kuchlanish va tok kuchi natijasida hosil boʻladigan quvvat tushunchasiga ham toʻxtalib oʻtamiz. zaryad elektr tushunchasi tabiatni kuzatishdan kelib chiqqan. biz jismlar orasidagi taʼsirni kuzatganimizda gravitatsiyaga oʻxshash masofalar aro taʼsir qiladigan kuchga duch keldik. bu kuchning manbai zaryad deb ataladi. elektr kuchlarining eʼtiborli jihati shuki, ular gravitatsiya kuchlariga ni...

This file contains 8 pages in DOCX format (23.8 KB). To download "tok, kuchlanish va quvvat o’lchash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: tok, kuchlanish va quvvat o’lch… DOCX 8 pages Free download Telegram