тупрок xавоси

DOC 70,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363690800_42415.doc тупрок ќавоси www.arxiv.uz режа: 1. тупрок хавоси ва унинг холатлари. 2. тупрок хавосининг таркиби. 3. о2 ва со2 нинг тупрок жараёнлари ва ўсимликлар хаётидаги роли. 4. тупрокнинг нафас олиши. 1.тупрокнинг нам бўлмаган бўшликларини эгаллаб турувчи турли газлар ва учувчи органик бирикмалар аралашмасига тупрок хавоси дейилади. тупрок хавоси ёки газ фазаси тупрокнинг мухим таркибий кисми бўлиб, унинг каттик, суюк ва тирик организмлардан иборат кисмлари билан бевосита боглик хамда ўсимликларнинг хаётий омилларидан биридир. тупрок хавоси ва унинг таркиби тупрокда кечадиган турли жараёнларда актив иштирок этади. тупрок хавосидаги кислород оксидланиш реакцияси ва органик моддаларнинг парчаланишида фаол катнашади. кислород таъсирида айрим кимёвий элементлар (fe, mn) оксидланиб, кийин эрийдиган шаклга, айримлари эса (олтингугурт, ванадий, хром) тез эрийдиган холга ўтади. демак, кислород баъзи элементларнинг харакати (миграцияси) ни тезлаштириб, бошкаларни секинлаштиради. органик моддаларнинг оксидланиши натижасида тупрокдаги углерод, азот, фосфор, олтингугурт каби биологик мухим кимёвий элементларнинг айланиши юзага келади. тупрок хавоси фотосинтез жараёнида ўсимликлар фойдаланадиган карбонат ангидрид …
2
дейилади ва бу хавонинг аэрация учун ахамияти жуда кам. а д с о р б и р л а н г а н т у п р о к х а в о с и - тупрок каттик кисми юзасида ютилган газлардан иборат. огир механик таркибли ва гумусга бой тупрокларда газлар адсорбцияси юкори бўлади. газлар, молекулаларининг тузилишига кўра тупрокда куйидаги тартибда адсорбирланади: n2 < o2 < co2 < nh3 э р и г а н ш а к л д а г и т у п р о к х а в о с и - тупрок сувида эриган газлар хисобланади. аммиак, водород сульфиди ва карбонат ангидриди сувда яхши эрийди. кислороднинг эрувчанлиги унча юкори эмас. сувда эриган газлар юкори активликка эга. тупрок эритмаси со2 билан тўйинганда карбонатлар, гипс ва бошка минерал бирикмаларнинг эрувчанлиги ошади. эриган кислород хисобига тупрок эритмасининг оксидлаш хусусияти сакланиб туради. тупрокнинг харорати ва ундаги кимёвий жараёнларнинг фаоллигига …
3
тезлигига кўра, унинг микдори кескин ўзгаради. тупрок хавосида атмосферадагига нисбатан со2 микдори ўнлаб ва юзлаб марта кўп бўлиши, кислороднинг концентрацияси эса 20,9 дан 15-10 фоизгача пасайиши мумкин. физик хоссалари кулай бўлган ва хаво яхши кириб турадиган шароитда тупрок хавосидаги со2 микдори ўсимликларнинг вегетация даврида 1-2 фоиздан ошмайди, о2 эса 18 фоиздан оз бўлмайди. турли тупрокларда хаво таркибининг ўзгариши 32-жадвалда келтирилган. 32-жадвал тупрок хавосининг таркиби асосан микроорганизмларнинг хаёт фаолияти жараёнлари, ўсимликлар илдизларининг нафас олиши ва тупрок жониворлари хамда тупрокдаги органик моддаларнинг оксидланиши натижасида ўзгаради. тупрок хавосидаги азот микдори атмосферадагидан кам фаркланади. аммо тупрокдаги туганак бактерияларининг азотни бириктириб олиш ва денитрификация жараёнлари натижасида азот микдори бироз ўзгариши мумкин. тупрок хавосида, шунингдек, денитрификация жараёнларининг махсулоти бўлган азот закиси (n2о) нинг иштирок этиши характерли. бундан ташкари, тупрок хавоси таркибида доим унча кўп бўлмаган микдорда (1·10-9 - 1·10-12фоиз) турли табиатли учувчи органик моддалар (этилен, метан ва бошка)нинг бирикмалари бўлиши мумкин. тупрок аэрацияси ёмонлашганда ўсимликлар илдизлари …
4
ди. аэрация яхши бўлганда сингдирилган кислородга тенг ёки бироз камрок микдорда со2 ажралади ва нафас олиш коэффициенти яъни ажраладиган со2 нинг сингдирилган о2 га нисбати бирга якин бўлади. ќаво алмашинуви кийин бўлган шароитда нафас олиш коэффициенти бирдан юкори бўлади, чунки бундай тупрокларда кўп микдорда анаэроб зоначалар хосил бўлиб, сингдирилган кислородсиз хам со2 юзага келади. кислород тупрокка атмосферадан диффузия натижасида, ёгинлар ва сугориш сувлари билан, шунингдек ўсимликларнинг хаво ўтказувчи хужайралари оркали ўтади. кислород бевосита ўсимликларнинг нафас олиши учун сарфланади. маданий ўсимликларнинг 1 г курук модда хосил килиш учун, уларнинг илдизлари оркали ўртача 1 мг кислород сарфланади. тупрокда эркин холдаги кислород бўлмаганда ўсимликларнинг ривожланиши тўхтайди. тупрок хавосидаги о2 нинг микдори 20 фоизга якин бўлганда ўсимликлар учун энг макбул шароит яратилади. ўсимликлар тупрок хавосининг таркибига жуда сезувчан бўлади. гўза тупрок хавосида со2 10 фоизгача, лекин кислород микдори 10-12 фоиздан кам бўлмаган шароитда нормал ўсади. умуман тупрок хавосидаги кислород 5 фоиздан кам бўлганда хам, …
5
ланганда, унинг таркибидаги бикарбонатларнинг карбонатларга айланиши (са (нсо3)2 = са со3 + н2о + со2) ва шунингдек, тупрок карбонатларига турли кислоталарнинг таъсири хамда органик моддаларнинг кимёвий оксидланиши натижасида хосил бўлади. тупрок хавосидаги со2 нинг концентрацияси 2-3 фоиздан ошганда, ўсимликларнинг ўсиб ривожланиши сусаяди. тупрок хавосидаги со2 микдори 30 фоиз бўлганда ўсимликлар ёмон ўсиб, 60 фоизга етганда нобуд бўлади. 4. тупрок юзасидан атмосферанинг куйи кисмларига со2 нинг ажралиб чикишига ва кислороднинг тупрокка кириш жараёнига тупрокнинг нафас олиши дейилади. тупрокдан ажраладиган со2 ўсимликларнинг фотосинтез жараёни учун фойдаланилади. тупрокнинг нафас олиш жадаллиги тупрокнинг хоссаларига, гидротермик шароитларига, ўсимликлар копламига ва олиб бориладиган агротехника тадбирларига боглик. маданийлашган тупрокларда биологик жараёнларнинг актив кечиши натижасида ва унда аэрация шароити яхши бўлганлигидан со2 ажралиши кучли бўлади. демак, тупрокнинг нафас олиш интенсивлиги тупрокдаги хаво алмашинуви ва биологик жараёнларнинг активлигини характерловчи мухим кўрсаткичдир. со2 нинг ажраладиган микдори турли тупрок-иклим шароитларида хар хил бўлади. масалан, тундранинг торфли-глей тупрокларида бир йилда 0,3 т\га …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупрок xавоси"

1363690800_42415.doc тупрок ќавоси www.arxiv.uz режа: 1. тупрок хавоси ва унинг холатлари. 2. тупрок хавосининг таркиби. 3. о2 ва со2 нинг тупрок жараёнлари ва ўсимликлар хаётидаги роли. 4. тупрокнинг нафас олиши. 1.тупрокнинг нам бўлмаган бўшликларини эгаллаб турувчи турли газлар ва учувчи органик бирикмалар аралашмасига тупрок хавоси дейилади. тупрок хавоси ёки газ фазаси тупрокнинг мухим таркибий кисми бўлиб, унинг каттик, суюк ва тирик организмлардан иборат кисмлари билан бевосита боглик хамда ўсимликларнинг хаётий омилларидан биридир. тупрок хавоси ва унинг таркиби тупрокда кечадиган турли жараёнларда актив иштирок этади. тупрок хавосидаги кислород оксидланиш реакцияси ва органик моддаларнинг парчаланишида фаол катнашади. кислород таъсирида айрим кимёвий элементлар (fe, mn) оксидланиб...

Формат DOC, 70,0 КБ. Чтобы скачать "тупрок xавоси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупрок xавоси DOC Бесплатная загрузка Telegram