тупрок ва популяциянинг экологик таърифи

DOC 54,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1363952631_42770.doc www.arxiv.uz тур ва популяциянинг экологик таърифи тур мезонлари куп булиб, уларнинг асосийларига морфо-физиологик ва генетик мезонлардан ташкари, турнинг экологик мезони хам киради. экологик мезон деганда яшаш мухитида турга таъсир курсатувчи хамма экологик омиллар йигиндиси тушунилади. хар бир турда эволюция жараёнида яшаш мухитининг шароитларига мослашиш механизмлари шаклланади. масалан, калин ок тук билан копланган ок айиклар шимолнинг жуда совук иклимига, кул ранг-саргиш тусли туялар, сайгокдар, жайронлар эса кам сувли чулларда ва кумли чулларда яшашга мослашган. бундай мослашишлар, асосан уша турга кирувчи хамма индивидлар учун хосдир. х.ар бир тур уз яшаш ареалига эга. бу ареал уз навбатида яхлит ёки айрим жойлардан ташкил топишига карамай, мухитнинг хусусиятлари уша ареал учун умумийдир. турлар катта ёки кичик ареални эгаллаши ундаги популяциялар сонининг куп ёки кам булишига кара-май, бир бутун яхлит системани ташкил этади. турнинг яхлитлиги инди​видлар орасидаги панмиксия (эркин урчиш) хусусиятининг мавжудлигига богликдир. ундан ташкари, тарихий ривожланиш жараёнида бир турга кирувчи индивидларда бир-бирига нисбатан мослашишлар …
2
файли бир-бири билан чатиша олмайди. турнинг экологик мослашишининг ахамияти айрим индивидлар ва яхлит тур учун хар хил булиши мумкин. масалан, баъзи турга кирувчи кушлар экологик шароити, яъни айни мисолда уяси торлик килганда айрим болаларини уясидан ташлаб юборади. улар албатта нобуд булади, лекин колган болалари эса кенг шароитда бакувват, яшаш кобилияти кучайган булиб етилади. бундай мослашишлар айрим индивидлар учун зарарли, тур учун эса фойдалидир. катта худудларни эгалловчи турлар нотекис таксимланиб, айрим гурухпяр ёки гюпуляцияларга булинади. популяциялар турнинг ва эволюциянинг бошлангич структуравий бирлигидир. популяция — маълум жойни эгаллаган, бир-бирлари билан ирсий ахборотни алмашиш хусусиятига эга булган, бир турга кирувчи организмлар гурухидир. популяция индивидларининг зичлиги, тутилувчанлиги, улими, ёши ва жинсий таркиби, эгаллаган жойи каби статистик белгилар билан таърифланади. популяциянинг зичлиги маълум майдон ёки хажм бирлигида индивидлар сони ёки биомасса билан улчанади. масалан, 1 га да 100 дарахт, 1 га ховузда 10000 та балик ёки 1000 кг балик, 1 л сувда 1 млн. бактерия …
3
курсатади. бундай популяцияларда купинча тугилиш улимнинг урнини тулдира олмайди ва бир неча йил давомида улар кирилиб кетади. табиийки, популяция хар хил жинсли ва ёшдаги индивидлардан ташкил топади. популяциянинг ёши, таркиби ундаги индивидлар умрининг уртача узунлигига, жинсий етилиш вактига, купайиш жадаллигига боглик. популяцияларда ёш ва кари индивидлар нисбатига караб усаётган баркарор ёки камайиб бораётган популяциялар фарк килинади. кушлар, муйнали хайвонлар, баликларни овлаш мумкинлиги ёки мумкин эмаслиги ёш индивидларнинг катта ёшдаги индивидларга нисбати курсаткичига караб белгиланади. табиий популяцияларнинг ривожланиш конуниятларини билиш популяциялар сонини окилона бошкаришни урганишда катта ахамиятга эга. ноёб ва йуколиб бораётган турларни мухофаза килиш. турларнинг хосил булиши ва уларнинг йуколиб кетиши эволюциянинг табиий жараёни булиб, ерда геологик шароитларнинг узгаришига богликдир. аммо одамнинг келиб чикиши натижасида бу табиий жараён бузила бошлади, хайвон ва усимликларнинг антропоген (одам таъсирида) йуколиб бориш жараёни бошланди. одам томонидан ялпи ерларнинг, оролларнинг ва континентларнинг узлаштирилиши натижасида бутун сайёра масштабида фауна ва флоранинг тобора камайиб бориш жараёни кузатилмокда. …
4
акатлар ва бутун дунё масштабида зарур чораларни ишлаб чикиш ва амалга ошириш эхтиёжини тугдирмокда. 1948 йидда табиатни ва табиий ресурсларни мухофаза килиш халкаро иттифоки тузилди. бу ташкилот флора ва фаунани мухофаза килишга каратилган хамма ишларни бирлаштиради, ноёб ва йуколиб бораётган турларнинг халкаро «кизил китоби»ни чикаради ва йуколиб кетган ва кетаётган турларнинг хисобини олиб боради. куп мамлакатлар узининг «кизил китоби»ни чикариб, уз худудида мухофаза килиниши керак булган турларни хисобга олиб бормокда.. узбекистоннинг хам «кизил китоби» нашр этилган. «кизил китоб»ларда куйидаги хар хил турлар кайд килиб борилади: а) йуколиб бораётган, махсус чоралар курилганда саклаб колса буладиган турлар; б) ноёб турлар — сонининг камлиги, ареалнинг тобора торайиб бориши буларнинг йуколиб кетишига сабаб булиши мумкин; в) камаяётган тур​лар — буларнинг сони доим камайиб бораверади; г) ноаник турлар — уларнинг холати кам урганилган ёки бутунлай урганилмаган. узбекистонда табиий шароитлар хилма-хил (хар хил типдаги чуллар, тогли чуллар ва альп утлоклари, тогли урмонлар, тукайлар, хавзалар, маданий ландшафт) …
5
ишлок хужалик объектларини химоя килиш максадида кириб юбориш сабаб булмокда. купгина турларнинг камайиб боришига к^ишлок, хужалигида куп ишлатиладиган пестицидлар, гербицидлар ва бошка захарли кимёвий моддалар таъсири сабаб булмокда. мухитнинг нефть ва газ саноати махсулотлари билан ифлосланиши хам куп кушларнинг нефть куйилган жойларда, газ машъалларида халок булишига сабаб булмокда. ноёб ва йуколиб бораётган турларни мухофаза килишнинг энг самарали усулларидан бири курикхоналар, миллий хиёбонлар, ботаника боглари ва хайвонот богларини яратишдир. бу чоралар ахолини экологик тарбиялашда хам мухим ахамиятга эга. атроф-мухитнинг тозалигини сакдаш факат фауна ва флора учунгина эмас, балки инсон учун хам катта ахамиятга эга, чунки унинг соглиги атроф-мухитнинг холатига тугридан-тугри богликдир. шунинг учун хам ичимлик сувларининг тозалигини саклаш, захарли кимёвий моддалардан кишлок> хужалигида фойдаланишни камайтириш, шахарларда хавонинг ифлосланишини камайтириш жуда катта ахамиятга эга. атроф-мухитни мухофаза килиш ва табиий ресурслардан окилона фойдаланиш тугрисидаги конунларга риоя килиш мамлакатимизнинг хамма фукаролари учун мажбурийдир. ернинг генетик ресурслари хамма турлар генофондидан ташкил топади. лекин бу турлар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупрок ва популяциянинг экологик таърифи"

1363952631_42770.doc www.arxiv.uz тур ва популяциянинг экологик таърифи тур мезонлари куп булиб, уларнинг асосийларига морфо-физиологик ва генетик мезонлардан ташкари, турнинг экологик мезони хам киради. экологик мезон деганда яшаш мухитида турга таъсир курсатувчи хамма экологик омиллар йигиндиси тушунилади. хар бир турда эволюция жараёнида яшаш мухитининг шароитларига мослашиш механизмлари шаклланади. масалан, калин ок тук билан копланган ок айиклар шимолнинг жуда совук иклимига, кул ранг-саргиш тусли туялар, сайгокдар, жайронлар эса кам сувли чулларда ва кумли чулларда яшашга мослашган. бундай мослашишлар, асосан уша турга кирувчи хамма индивидлар учун хосдир. х.ар бир тур уз яшаш ареалига эга. бу ареал уз навбатида яхлит ёки айрим жойлардан ташкил топишига карамай, мухитнинг хусусиятлар...

Формат DOC, 54,5 КБ. Чтобы скачать "тупрок ва популяциянинг экологик таърифи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупрок ва популяциянинг экологи… DOC Бесплатная загрузка Telegram