табиий танланиш – эволюциянинг бош харакатлантирувчи ва йуналтирувчи кучи

DOC 58.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1404286054_52461.doc табиий танланиш – эволюциянинг бош харакатлантирувчи ва йуналтирувчи кучи режа: 1. табиий танланиш мохиятига оид мумтоз (классик) мисол. 2. табиий танланишнинг асосий мазмуни. 3. табиий танланиш шакллари. бу мавзуни профессор парамоновнинг хозирги кунда мумтоз (классик) булиб колган мисоли билан бошламокчимиз. маълум бир кадим ва калин урмонда узок вактлардан, утмиш замонлардан бери кийикларнинг бир тури яшаб келган. уларнинг авлодлари урмон шароитларига мос келганлигидан, популяциялардаги индивидларда кескин узгарувчанлик белгилари деярли намоён булмас эди. мазкур урмонда бошка жониворлар каторида буриларнинг хам бир тури мавжуд булиб, унинг популяциялари азалдан, узок утмишдан яшаб келган. табиийки, буриларнинг асосий улжаси кайд этилган кийиклар булиб, бу йирткич хайвонлар биринчи галда шу жониворларга хужум килиб улар хисобига кун куришган. шу аснода 2 хил хайвонлар – кийиклар ва бурилар узок муддатларлан бери бир жойда яшаб келишган. кийиклар популяциялари купайиб борганда, бурилар хам ортикча овкат таъсирида микдорини оширишар эди, кийикларнинг микдори камайганда буриларнинг зичлиги хам пасая борарди. кутилмаганда, кийиклар популяциясида …
2
а шу вазиятда бурилар популяциясида уларни “куткарувчи” мутация руй бера бошлади. тугилаётган бури кучуклари орасида оёклари бироз узайган кучукчалар пайдо булади, уларнинг сони кейинги авлодларда купаяборади ва бу холат популяцияда урнашиб боради. бу ута фойдали белги буриларга “кул келиб”, узайган оёклар воситасида улардан кочиб кетаётган кийикларга етиб бориш имкониятини берди. (гарчи тугилаётган буричаларда оёкларнинг узунлигида ортикча фарк булмаса хам, катта ёшдаги буриларда узунликдаги “ортикчалик” нормал оёкларга нисбатан тезда билинар эди). шундай килиб, эволюцион жараён давомида бурилар оёкларнинг узунлиги буйича кийикларга “тенглашиб олдилар”. бу уларни сакланиб колишига имконият берди. кайд этилган мисолда, дастлабки мутация кийикларнинг оёкларини узайишига олиб келди; кейинги боскичда, мазкур биоценознинг вакили булган буриларнинг оёклари мутацияланиш таъсирида узайди. кийик оёкларининг узайиши хам, бури оёкларининг узайиши хам хар икки популяцияда янги формани хосил булишига олиб келди. бу табиий танланишнинг ёркин куринишидир. хакикатда хам, кийиклар популяциясида хам, бурилар популяциясида хам танлаш жараёни содир булди. дастлаб оёклари узаймаган, нормал узунликда булган кийиклар …
3
лашлар булмайди. турлар жойлашган (таксимланган) мухит уларнинг индивидларини сараламайди, бир-биридан ажратиб, сакланадиганларни (яшашга колдирилганларни) ва йукотиладиганларни сайламайди. мухит, унинг таркибида организмлар буладими-булмайдими, бунга бефарк, чунки унинг асоси – жонсиз табиатдир. унинг ичида тирик индивидларнинг айнан кайси хиллари сакланиб колиб яшайди, кайсилари сакланиб колаолмасдан кирилади – бунга мухитнинг хеч кандай манфаатдор томони булмайди. табиий танланиш деб аталувчи жараёнда, турларни хамиша узгариб бораётган мухитга нисбатан мувофик булиб сакланиши диккатга сазовор, у хам булса турларни (ёки тугрироги алохида олинган турни) таркибидаги барча индивидларни ёппасига яшаб колиши эмас, балки айнан уша мухит узгаришларини “сезувчи”, уша узгаришларга мос келувчи индивидларни сакланиши руй беради. албатта, конкрет мухит узгаришларига тур таркибидаги барча индивидлар жавоб бераолмайди, чунки уша тур индивидлари дастлаб кандайдир узига хос мухит шароитларида шаклланган, узининг узгарувчанлик белгилари билан айнан уларга жавоб берган ва шу пайтгача уша шароитларга илгаридек жавоб бермайдиган холатга келади ва кирила бошлайди. турни йуколиши барча индивидлар хисобига, деярли ёппасига бошланади. лекин, бунга …
4
илари деб бахоланиши керак. табиатда янги турларни хосил булиш жараёни шунчалик оддий бир эволюция эмас. табиат янги турларни хосил килиб туриши билан ундаги тирикликнинг давом этишини таъминлайди. тирикликнинг ер юзида сакланиши уни тухтовсиз, доимий ва абадий янгиланиши билан боглик; бошкача килиб айтганда, мазкур янгиланиш янги турларни пайдо булиши билан боглик, тирикликнинг янгиланиши янги турларни хосил килишининг гарови ва шартидир. шунинг учун хам табиий танланиш кандайдир тасаввур этилувчи “галвир” эмас. бизга маълумки, оддий галвир донни факат кераксиз чикиндилардан, ёки майда кисмлардан тозалашга хизмат килади; бу галвирдан утган донлар сифат жихатидан узгариб колмайди. табиий танланиш “галвири” эса, агарда у хаёлан тасаввур этиладиган булса, узига хос “сирли” галвир. ундан “утган” индивидлар сифат жихатидан фаркланувчи, янги пайдо булаётган мухит шароитига мос ва мувофик организмлардир. бу галвирдан “утказилмаган”лар эса (аксарият элиминацияга учровчи, йукотилишга мавкум индивидлар) бундан буён хаётий булмайди, чунки узгарган шароитларга жавоб бераолмайди. улар оммавий тусда кирилувчи индивидлардир. юкоридагиларга асосланган холда, шундай хулосага келиш …
5
и сифатида бахоланиши мумкин. ъаракатлантирувчи танлаш давомида узгариб бораётган мухит шароитларига нисбатан мос белгиларни сакланиши окибатида турнинг таркибида илгариги “урта” шаклларни (аввалги шароитларга мувофик булган индивидларни) камайиши ва йуколиб бориши содир булади (чунки улар янги пайдо булаётган шароитларга жавоб бераолмайдиган холатга тушиб колади). уларни урнига, белгилари “урта миёна” шаклдан кескин фаркланувчи, ундан узоклашган формалар (йириклашиш томонга хам, майдалашиш томонга хам) сакланабошлайди, чунки худди шу белгилар узгариб бораётган шароитга мос келади. масалан, океандаги оролларда учровчи кушларнинг турида “урта миёна” индивидларнинг канотлари 9-10 см узунликда, у нисбатан аввалги тинч об-хаво шароитида (кучли шамоллар ва буронлар булмаганда) узини нормал хис этиб учар эди. оби-хаво узгаргандан кейин эса, канотларнинг бу хилдаги узунлиги кучли шамол ва буронларга жавоб бермай куяди. янги узгарган шароитга канотлари узайган (11-12 см узунликда), ёки аксинча кискарган (7-8 см узунликда) формалар жавоб беради. натижада, табиий танланиш давомида “урта миёна” шаклдан 2 карама-карши йириклашиш ва кичиклашиш томонларга узгарувчанлик белгилари бир-биридан узоклаша бошлайди …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "табиий танланиш – эволюциянинг бош харакатлантирувчи ва йуналтирувчи кучи"

1404286054_52461.doc табиий танланиш – эволюциянинг бош харакатлантирувчи ва йуналтирувчи кучи режа: 1. табиий танланиш мохиятига оид мумтоз (классик) мисол. 2. табиий танланишнинг асосий мазмуни. 3. табиий танланиш шакллари. бу мавзуни профессор парамоновнинг хозирги кунда мумтоз (классик) булиб колган мисоли билан бошламокчимиз. маълум бир кадим ва калин урмонда узок вактлардан, утмиш замонлардан бери кийикларнинг бир тури яшаб келган. уларнинг авлодлари урмон шароитларига мос келганлигидан, популяциялардаги индивидларда кескин узгарувчанлик белгилари деярли намоён булмас эди. мазкур урмонда бошка жониворлар каторида буриларнинг хам бир тури мавжуд булиб, унинг популяциялари азалдан, узок утмишдан яшаб келган. табиийки, буриларнинг асосий улжаси кайд этилган кийиклар булиб, бу йирткич ха...

DOC format, 58.0 KB. To download "табиий танланиш – эволюциянинг бош харакатлантирувчи ва йуналтирувчи кучи", click the Telegram button on the left.