нутқнинг бойлиги

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1527397113_71861.doc нутқнинг бойлиги режа: 1. бошқарув ва нотиқлик. 2. нутқнинг ифодалиги 3. нутқнинг образлилиги дарс бошланишидан олдин синф парталари кичик гуруҳларда ишлаш услуби учун мослаб жойлаштирилади. гуруҳлар номи: нутқ, нотиқ, воиз, тингловчи, мимика мантиқ, дарс аввалида ўқитувчи бошқарув тушунчаси, нотиқлик санъати, бошқарувда нотиқлик санъатининг ўрни ва раҳбарнинг мулоқот ўрнатиш маҳорати, сўзлаш санъати, ҳамда тинглаш қобилияти хақида гапириб, берилган саволларга аниқ ва лўнда жавоб беради, сўнгра, гуруҳларга саволлар ёзилган карточкаларни тарқатади. ўзбек тили нутқнинг ранг – баранглигини таъминловчи лисоний ҳодисаларга бойлиги билан ажралиб туради. ана шундай лисоний ҳодисалардан энг муҳими сўзлардаги кўп маънолиликдир. сўз маъносига кўра иккига бўлинади: бир маъноли сўзлар: кўп маъноли сўзлар. бир маънони англатган сўзлар бир маъноли сўзлар, бир нечта маънони англатган сўзлар эса кўп маънолидир. масалан чумчуқ – бир маъноли сўз хисобланади. кўз сўзи эса кўпмаъноли сўздир: одамнинг кўзи, ҳайвонинг кўзи, ёғичининг кўзи, ёқа: кўйлакнинг ёқаси, сувнинг ёқаси, ўлнинг ёқаси.нутқнинг бойлигини таъминлашда кўп маъноли сўзларнинг ҳар бир …

таоммул қилди, овқатланди, овқат еди. тилмиз шакли бир хил, маъноси ҳар хил сўзларга бой. бундай сўзларни омоним сўзлар деймиз. от (атама), от (ҳайвон), от (ҳаракат, отмоқ феълининг ўзаги): ўт (майса, олов, ҳаракат – ўтмоқ феълининг ўзаги, тана аъзоси – ўт пуфаги). омоним сўзлар адабий жанр сифатида ҳам фаолият ўзаги, тана аъзоси – ўт пуфаги). омоним сўзлар адабий жанр сифатида ҳам фаолият кўрсатади. туюқ жанрида омоним сўзлардан фойдаланилади ва у тажнис санъати, (яъни жинсдош) деб аталади. мен беҳол айлаган ёр ойдурур. ким анинг васли менга ёройдурур. гар висоли бўлмаса кетмоқ ерим, ё хуросон, ё хитой, ё ройдурур. нутқнинг ранг – баранглигини таъминлашда антоним сўзларнинг аҳамияти ҳам катта. чунки нутқда зид маъноли сўзларни қўллаш орқали нутқнинг таъсир кучи оширилади. антоним сўзлар ҳам омоним сўзларга ўхшаб мумтоз адабиётда шеърий санъат яратишда иштирок этади. тазод санъати “қаршилантириш” маъноларини ифодалайди. байтларда зид маъноли сўзларни қўллаш орқали таъсирчан бадиий тимсоллар яратиш кўзда тутилади. раҳм қилғин бандаға, …

ўшимчаларга, сифатдош, равишдош, ҳаракат номи, сўз бирикмалари, гап турлари қўшма гапнинг турлари). улардан нутқда ўз ўрнида фойдаланиш нутқнинг бойлиги ва ранг – баранглигини таъминлайди. нутқий бойлик ва ранг – барангликни ифодалашда юқоридаги лисоний ҳодисалардан ташқари лисоний ҳодисалар устига қуриладиган интонация ҳам муҳим ўрин тутади. интонация муҳим просодик ҳодиса бўлиб у узунлик, тон, куч, тембр, пауза ва уларнинг ўзаро ҳамкорлиги ҳамда ўзаро компенсациясидан ташкил топади. интонация нафақат лисоний ҳодиса, балки инсониятнинг ниҳоятда бой ички кечинмалари билан боғлиқ физиологик омиллар билан ҳам боғлиқ бўлган мураккаб ҳодисадир. мазмунни тингловчига етказишда лексик ва грамматик қурилиш билан бирга интонациянинг ҳам роли каттадир. чунки ҳар қандай сўз ва гапнинг реал маъноси интонация ёрдамида ойдинлашади. а. и. симирницкий таъкидлашича, “интонациясиз гап интонация олган гапдан мурда жонли танадан қандай фарқ қилса, шундай фарқ қилади”. демак интонация нутқнинг руҳидир. улуғ рус қўшиқчиси ф. и. шаляпин интонацияга баҳо берар экан, “темир йўл поездни олиб юргандек, интонация фикрни олиб юради” – …

шбу тилларнинг ўзига хос интонациясини вужудга келтиради. инонация унверсал ҳодиса. бу унинг табиатидан келиб чиқади, яъни узунлик, тон, интенсивлик, пауза, урғу сигари чекланган воситалар ёрдамида чексиз имкониятларни юзага чиқаради. демак, нутқий бойлик дейилганда тил бойликларидан унумли ва ўз ўрнида фойдаланиш кўзда тутилади. нутқнинг ифодалиги дарс бошланишидан олдин синф парталари кичик гуруҳларда ишлаш услуби учун мослаб жойлаштирилади. гуруҳлар номи: нутқ, нотиқ, воиз, тингловчи, мимика мантиқ, дарс аввалида ўқитувчи бошқарув тушунчаси, нотиқлик санъати, бошқарувда нотиқлик санъатининг ўрни ва раҳбарнинг мулоқот ўрнатиш маҳорати, сўзлаш санъати, ҳамда тинглаш қобилияти хақида гапириб, берилган саволларга аниқ ва лўнда жавоб беради, сўнгра, гуруҳларга саволлар ёзилган карточкаларни тарқатади. нутқ маданиятиниг энг муҳим беогиларидан яна бири – нутқнинг ифодалилигидир. нутқнинг ифодалилиги сўзловчининг сўз қўллаш маҳоратига боғлиқдир. нутқнинг ифодалилиги дейилганда нималар тушунилади? 1. энг аввало, сўзловчи матнга қарамай, мустақил ҳолатда сўзлай билиши фикрни аниқ, лўнда ифодвлвй олиши лозим. такрорлай нутқнинг ифодалилигини сусайтиради. 2. тингловчига номаълум бўлган, бугунги кун учун муҳим …

узига ҳам алоҳида эътибор бермоқ керак. ғализ талаффуз қилинган сўз тингловчига аниқ етиб бормайди. бундай ҳолат кўпроқ фонетик жараёнларда номаён бўлади. доира (мусиқа асбоби, айлана), амр – амир, аср – асир, феъл (туркум, характер). 5. нутқнинг ифодалилигини таъминловчи воситалардан яна бири сўзлардаги урғуни ўз ўрнида ишлатишдир. айниқса, сўз ва мантиқ урғуларига амал қилишнинг аҳамияти каттадир. 6. нутқнинг ифодалилигини таъминловчи муҳим восита сифатида интонациянинг ўрни беқиёсдир. оҳанг ва кучнинг кўтарилиши, тушиши ва тўғри ҳаракат қилиши, темпнинг секинлашуви ва тезлашуви, психологик, физиологик, хезитацион паузалар қилиш, урғули бўғинлар талаффузига алоҳида эътибор бериш нутқнинг ифодалилигини оширади. баъзан бир жумлани турли интонация билан айтиш мумкин: келсинлар жумласини “келинг”, “менда нима ишингиз бор”, “мен сизни кутиб ўтирибман”, “бизда қандай ишларибор?”, “сиз кимсиз?” тарзда ифодалаш мумкин. 7. нутқда халқ мақолларидан, ҳикматли сўзлардан ҳам нутқнинг ифодалилигини таъминлайди. 8. нутқда услубий мутаносибликни таъминлаш ҳам нутқнинг ифодалилигини оширади. масалан: она замин узра толеинг кулсин. замин, узра, толе сўзлари бадиий услубга …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "нутқнинг бойлиги"

1527397113_71861.doc нутқнинг бойлиги режа: 1. бошқарув ва нотиқлик. 2. нутқнинг ифодалиги 3. нутқнинг образлилиги дарс бошланишидан олдин синф парталари кичик гуруҳларда ишлаш услуби учун мослаб жойлаштирилади. гуруҳлар номи: нутқ, нотиқ, воиз, тингловчи, мимика мантиқ, дарс аввалида ўқитувчи бошқарув тушунчаси, нотиқлик санъати, бошқарувда нотиқлик санъатининг ўрни ва раҳбарнинг мулоқот ўрнатиш маҳорати, сўзлаш санъати, ҳамда тинглаш қобилияти хақида гапириб, берилган саволларга аниқ ва лўнда жавоб беради, сўнгра, гуруҳларга саволлар ёзилган карточкаларни тарқатади. ўзбек тили нутқнинг ранг – баранглигини таъминловчи лисоний ҳодисаларга бойлиги билан ажралиб туради. ана шундай лисоний ҳодисалардан энг муҳими сўзлардаги кўп маънолиликдир. сўз маъносига кўра иккига бўлинади: бир маъноли сў...

DOC format, 74.0 KB. To download "нутқнинг бойлиги", click the Telegram button on the left.

Tags: нутқнинг бойлиги DOC Free download Telegram