badiiy matn va uning lingvopoetik tahliili asoslari

DOC 151 стр. 687,5 КБ Бесплатная загрузка

151 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 687,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 151

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 151

page 151 маъруфжон йўлдошев бадиий матн ва унинг лингвопоэтик таҳлили асослари тошкент-2007 аннотация мазкур ўқув қўлланмада матн ва унинг типлари, бадиий матн ва унинг қисмларини боғловчи воситалар, бадиий нутқ услуби ва унинг кўринишлари, бадиий матннинг фонетик-фонологик, лексик-грамматик хусусиятлари ҳамда бадиий матнни тадқиқ этиш тамойиллари ҳақида сўз юритилади. бадиий асарлардан олинган мисоллар асосида талабаларга бадиий асарни лингвопоэтик жиҳатдан қандай таҳлил қилиш кераклигини ўргатади. ушбу ўқув қўлланма олий ўқув юртларининг филология факультети талабаларига мўлжалланган. тақризчилар: ҳ.шамсиддинов филология фанлари доктори ўзбекистон миллий университети профессори м.ҳакимова филология фанлари номзоди низомий номидаги тдпу ўзбек тилшунослиги кафедраси ўқитувчиси ушбу ўқув қўлланма низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети илмий кенгашида кўриб чиқилган ва нашрга тавсия қилинган. 1.бадиий асар тилини ўрганиш муаммолари адабиётнинг сўз санъати эканлиги ҳақидаги ҳақиқат жуда қадим замонлардан бери такрорланиб келинади. демакки, адабиётнинг бош унсури сўз, умуман, тилдир. адабий асарнинг санъат даражасига кўтарила олиши унинг лисоний таркиби ва асар муаллифининг бадиий ифода балоғатига боғлиқ эканлиги …

2 / 151

г ҳозирги ҳолати билан умумий ва фарқли жиҳатларини илмий тадқиқ этиш мақсадида ўша даврга оид адабий-бадиий асарларнинг тили ўрганилиши мумкин. бунда бадиий асарлар, ёзма ёдгорликлар тили айни мақсаддаги тадқиқот учун фақат материал бўлиб хизмат қилади. тил тарихини тасвирлаш ва тадқиқ этишда бу йўл энг қадимги ва мустаҳкам лингвистик анъана сифатида яшаб келмоқда. ўзбек тилшунослигида бу йўналишда жуда кўп тадқиқотлар яратилган. ана шундай бир қатор ишлар орасида таниқли тилшунос олимлар а.рустамов, ғ.абдураҳмонов, ф.абдуллаев, х.дониёров, б.бафоев, ф.исҳоқов, б.турдиалиев, т.жумаев ва бошқаларнинг кўплаб ишларини кўрсатиш мумкин. бадиий асар тилини «стилистик аспект»да ўрганишнинг асосий мақсади эса бундан фарқ қилади, албатта. бу ўринда масала тилнинг турли вазифаларга эгалигига бориб тақалади. ўз илмий ижодининг асосий қисмини бадиий асар тилини ўрганишга бағишлаган г.о.винокур тилшуносликда анча эскидан тилнинг коммуникатив ва экспрессив вазифалари фарқлана бошлаганини таъкидлар экан, фикрининг далили сифатида олмон тилшуноси фон дер габеленцнинг 1891 йилда нашр этилган китобидаги қуйидаги қарашини келтиради: «тил фикрнинг бўлакларга бўлинган ҳолдаги ифодаси, …

3 / 151

г поэтик вазифаси», «тилнинг бадиий вазифаси», «тилнинг эстетик вазифаси» каби атамалар ҳам қўлланади. аммо шуни ҳам айтиш керакки, «тилнинг эстетик вазифаси» атамаси филологик адабиётларда нисбатан кўп ишлатилади. бундай бўлиши ҳам табиий, чунки эстетик вазифа тушунчаси экспрессивлик, бадиийлик, поэтиклик каби бир қатор тушунчаларни ҳам ўз ичига олган ҳолда уларни умумлаштира олади. бошқача қилиб айтганда, мазкур тушунчаларга қараганда эстетик вазифа тушунчасининг қамрови анчайин кенг. бу ўринда шуни ҳам айтиб ўтиш керакки, дунё тилшунослиги тарихида айрим олимлар тилнинг эстетик вазифасини керагидан ортиқ абсолютлаштириб талқин этган ҳолатлар ҳам йўқ эмас. масалан, итальян файласуфи ва сиёсат арбоби бенедетто кроче 1902 йилда нашр эттирган, 1920 йилда рус тилида босилиб чиққан «эстетика как наука о выражении и как общая лингвистика» номли китобида тилшуносликни эстетика билан айнан тенглаштирган. б. кроче ғояларини давом эттирган немис филологи карл фосслер эса сўз ва гапнинг эстетик бўёғи бетакрорлигига ва айни шу бўёқнинг тилда етакчи вазифани бажаришига ишонган. албатта, тил вазифалари орасида эстетик …

4 / 151

да сохта бўлиб қолаверади». бу фикр шу жойда яна қуйидагича давом эттирилган: «нутқий фаолият ижтимоий роль бажарар экан, у ғайрилисоний борлиқ билан алоқасига кўра фарқланади. бунда нутқий фаолият ё алоқа-аралашув вазифасига эга бўлади, яъни ифодаланмишга йўналтирилган бўлади, ёки поэтик вазифага эга бўлади, яъни белгининг ўзига йўналтирилган бўлади». табиийки, тил ўзининг ҳар бир вазифасини ўзига ўзига хос шаклларда ифода этади, шунинг учун ҳам, «тезислар» муаллифлари таъкидлаганларидек, тил тавсифида ана шу реаллашиш, ифодаланиш шаклларини ҳисобга олиш шарт. аммо тилнинг у ёки бу вазифаси бир-биридан мутлақо ажратилган, тамомила мустақил ҳолда реаллашади дейиш унчалик ҳам тўғри бўлмайди. зотан, коммуникатив (алоқа-аралашув) вазифа тилнинг вазифалари орасида энг марказий, етакчи вазифа эканлигини исботлаб ўтиришнинг ҳожати йўқ. албатта, ҳар қандай бадиий асарда тилнинг коммуникатив вазифаси ҳам реаллашади, аммо эстетик вазифа биринчи планда туради, етакчилик қилади. шунинг учун ҳам лингвистик адабиётларда бу ҳолатга мана бу тарзда алоҳида урғу берилади: «бадиий матн ҳар қандай нобадиий матндан фарқли ўлароқ алоҳида вазифани …

5 / 151

тетик вазифаси ўзининг бошланғич кўринишида намоён бўлади, яъни сўзловчи нимани ифодалашнигина эмас, балки айни шу «нима»ни қандай ифодалашни ҳам муҳим деб ҳисоблашидан бошлабоқ тилнинг бу вазифаси ишга тушади. жонли сўзлашув, кундалик мулоқот жараёнидаги кўпдан-кўп ўткир ҳазиллар, латифанамо кулгилар, чуқур маъноли сўз ўйинлари, кимларгадир тақлид қилишлар ва ҳоказо ҳолатларда ҳам тил белгиси, унинг бадиий-ифода имкониятларига ўз-ўзидан диққат қилинадики, бунда тилнинг эстетик вазифаси яққол намоён бўлади. бу муносабат билан д. н. шмелев қуйидагиларни ёзади: «тилнинг эстетик вазифаси, албатта, сўзлашув нутқида ҳам доимий равишда намоён бўлади. лекин барибир бу вазифани сўзлашув нутқида етакчи деб бўлмайди, бадиий матнларда эса тил ҳамиша айни шу алоҳида вазифаси билан иштирок этади (бу вазифа, албатта, тилга, унинг барча кўринишларига ҳамиша хос бўлган коммуникатив вазифасини чекламайди, балки уни ўзига хос бир шаклда трансформация қилади)». демак, тилнинг эстетик вазифаси бутун ўзига хослиги ва мураккаблиги билан, албатта, коммуникатив вазифани ҳам трансформация қилган, бадиият манфаатларига тўласича хизмат қилдирган ҳолда бевосита бадиий нутқда …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 151 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy matn va uning lingvopoetik tahliili asoslari"

page 151 маъруфжон йўлдошев бадиий матн ва унинг лингвопоэтик таҳлили асослари тошкент-2007 аннотация мазкур ўқув қўлланмада матн ва унинг типлари, бадиий матн ва унинг қисмларини боғловчи воситалар, бадиий нутқ услуби ва унинг кўринишлари, бадиий матннинг фонетик-фонологик, лексик-грамматик хусусиятлари ҳамда бадиий матнни тадқиқ этиш тамойиллари ҳақида сўз юритилади. бадиий асарлардан олинган мисоллар асосида талабаларга бадиий асарни лингвопоэтик жиҳатдан қандай таҳлил қилиш кераклигини ўргатади. ушбу ўқув қўлланма олий ўқув юртларининг филология факультети талабаларига мўлжалланган. тақризчилар: ҳ.шамсиддинов филология фанлари доктори ўзбекистон миллий университети профессори м.ҳакимова филология фанлари номзоди низомий номидаги тдпу ўзбек тилшунослиги кафедраси ўқитувчиси ушбу ўқув қў...

Этот файл содержит 151 стр. в формате DOC (687,5 КБ). Чтобы скачать "badiiy matn va uning lingvopoetik tahliili asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy matn va uning lingvopoet… DOC 151 стр. Бесплатная загрузка Telegram