бугин

DOC 120,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1405918733_56966.doc бугин бугин режа: 1. ургу 2. интонация бугин бир хаво зарби билан айтиладиган товуш ёки товушлар бирикмасидир. масалан: она(о-на), ота(о-та), бола(бо-ла) каби. бугин нутк окимининг товушдан катта, суздан кичик (баъзан бир сузга тенг) сегмент бирлигидир. фонологик нуктаи назардан бугин силлабема дейилади, уни урганадиган соха эса силлабика деб номланади. бугин унлисиз тузилмайди, шунинг учун унли товуш бугиннинг маркази хисобланади- у ундошларни узига тортиб, бир хаво зарби билан айтиладиган фонетик булакни (бугинни) хосил килади. ундошлар узича бугин ясамайди (сонорлар бундан мустасно). улар унлидан олдин келганда кучсиз бошланиб, кучли тугайди; китоб сузидаги "ки-" бугини бошида келган "к" ундоши шундай. ундош товуш унлидан кейин келганда, кучли бошланади, сунг кучсизланиб тугайди: китоб сузидаги "-тоб" бугини охирида келган "б" ундоши шундай. баъзан икки бугин орасида иккита бир хил ундош ёнма-ён келиб колади: муддат (муд-дат) каби. бу ходиса геминация саналади. бунда иккала "дд" бир товушдек талаффуз этилади, бинобарин, кучли бошланиб, кучли тугайди, оралигида эса бир оз …
2
факат арабча ва русча лексик узлашмаларда учрайди: ма-о-риф (арабча), а-ор-та (русча-байналмилал) каби; в) охири нулга тенг (cv типидаги) бугин сузнинг барча кисмларида кулланиши мумкин: бо+ла, да+ла каби; г) бугин бошида ундошларнинг каторлашиб келиши факат русча-байналмилал сузларда учрайди: трактор (биринчи бугин схемаси- ccvc) каби. бугин типлари: 1)беркитилган бугин. у ундош билан бошланади: олти сузининг иккинчи бугини (-ти); 2)беркитилмаган бугин. у унли товуш билан бошланади: олти сузининг биринчи бугини (ол-); 3)ёпик бугин. у ундош билан тугайди: олти сузининг биринчи бугини (ол-); 4)очик бугин. у унли билан тугайди: олти сузининг охирги бугини (-ти). таснифнинг бу турида о-та, о-на сузларидаги бир унлидан иборат бугин, шунингдек, тартиб, мактаб сузларидаги "ун-дош+унли+ундош" (cvc) типидаги бугинлар назардан четда колган. шунинг учун мавжуд адабиётларда бугин типлари таснифининг бошка куринишлари хам учрайди. масалан, м.м. миртожиев бугин типларини шундай тасниф килади: 1)очик бошланувчи очик бугин: а+на, о+на, и+лик каби сузларнинг биринчи бугини; 2)очик бошланувчи ёпик бугин: ол+тин, ил+гак, ас+лий, арс+лон каби …
3
; 2)кучаювчи бугин (ёпик бошланувчи очик бугин типлари эътиборда тутилади). масалан, ма, де, шу, бу сузларини таркиб топтирган бугин шундай; 3)пасаювчи бугин (очик бошланувчи ёпик бугин типлари эътиборда тутилади). масалан, от, ол, ит, эт каби; 4)кучаювчи-пасаювчи бугин (тула, яъни ёпик бошланувчи ёпик бугин типлари эътиборда тутилади). масалан, куз, нон, бир, тур каби. шуни хам айтиб утиш керакки, бри+га+дир сузининг биринчи бугини хам кучаювчи бугин деб каралади. аммо унинг бугин боши икки ундошдан иборат. шунга карамай улар балл шкаласига кура хар хил, яъни 2-3-4 деб олинади. унда товушлар кучайиб борганлиги кузатилади..."(14,43-44). илмий адабиётларда бугин типлари таснифининг яна бошка турлари хам бор. хусусан, таникли фонетист а. махмудов бугинларни куйидагича тасниф килади: 1)тула очик бугин. у факат унлидан иборат булади: а+на, а+ка, о+па сузларининг биринчи бугини; 2)тула ёпик бугин. бундай бугин ундош билан бошланиб, ундош билан тугайди: тар-тиб, тар-вуз сузларидаги барча бугинлар; 3)боши ёпик бугин. бундай бугин ундош билан бошланиб, унли билан тугайди: …
4
йрим тилларда бугиннинг дистинктив (тафовутлаш, фарклаш) функцияси хам бор. масалан, корейс, вьетнам, хитой тилларида бугин оханг турига караб суз маъносини фарклайди, айни шу хусусияти булган тилларда у силлабема хисобланади. узбек тилида бугиннинг бу функцияси нихоятда кучсиздир. 2.бугиннинг педагогик-методик ахамияти хам бор: биринчи синф укувчиларини тугри укиш ва тугри ёзишга ургатишда, уларда тугри талаффуз ва имло куникмаларини шакллантиришда бугинлаб укитиш ва бугинлаб ёздириш яхши натижа беради. 3.орфография коидаларининг бир кисми бугин кучирилишига асосланади. 4.бугиннинг шеъриятдаги турокларни, охангдошлик ва мусикийликни таъминловчи восита сифатидаги роли хам катта. у шеърий мисралардаги ритмни юзага келтирувчи асосий унсурлардан бири, айни пайтда вазн улчови булиб хизмат килади. куйидаги шеърий парчаларни киёслаб курайлик: 1.куй авжида узилмасин тор, шеър ярмида синмасин калам. яшаб булмай умрини зинхор, бу дунёдан кетмасин одам. (э.вохидов. "куй авжида узилмасин тор"). 2.шеърларим- чечагим, хаётим, шеърларим бойликдир, бисотим, ёмгирдан намланмас канотим, ошаман булутлар тогидан! (а. умарий. "ёмгирда"). келтирилган бу икки шеърий парчани бир-бирига оханг жихатдан солиштирсак, …
5
икларга алокадор булишига кура ургунинг куйидаги типлари узаро фаркланади: 1) суз ургуси; 2) синтагма ургуси; 3) айирув (таъкидлов) ургуси. суз ургуси бевосита сузга алокадор булган, суз таркибидаги бугинлардан бирига тушадиган ургудир. фонетик табиатига, тушадиган урнига ва харакат килиш белгисига кура суз ургуси хар хил булади. 1.фонетик табиатига кура суз ургуси динамик, квантитатив, типик оттенкали ва тоник (мусикий) характерларда булиши мумкин: а)динамик ургу (зарб ургуси). ургунинг бу тури суз таркибидаги бугинлардан бирининг, айникса, ундаги унли товушнинг кучли зарб билан талаффуз килинишига асосланади. кучли зарб ва баланд овоз динамик ургунинг акустик белгиси булса, шу овозни юзага келтирувчи нутк аъзолари мускулларининг кучланиши (тортилиши, таранглашиши) бундай ургунинг физиологик белгиси саналади. динамик ургули бугинда кучли зарбнинг булиши унинг шу суз таркибидаги бошка бугинлардан ажралиб туришини таъминлайди; б) квантитатив ургу. ургунинг бу тури ургули бугиндаги унли товушнинг чузик (давомли) талаффуз этилиши билан характерланади; в)типик оттенкали ургу (сифат ургуси). ургунинг бу тури бугиндаги унлининг узига хос типик …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "бугин"

1405918733_56966.doc бугин бугин режа: 1. ургу 2. интонация бугин бир хаво зарби билан айтиладиган товуш ёки товушлар бирикмасидир. масалан: она(о-на), ота(о-та), бола(бо-ла) каби. бугин нутк окимининг товушдан катта, суздан кичик (баъзан бир сузга тенг) сегмент бирлигидир. фонологик нуктаи назардан бугин силлабема дейилади, уни урганадиган соха эса силлабика деб номланади. бугин унлисиз тузилмайди, шунинг учун унли товуш бугиннинг маркази хисобланади- у ундошларни узига тортиб, бир хаво зарби билан айтиладиган фонетик булакни (бугинни) хосил килади. ундошлар узича бугин ясамайди (сонорлар бундан мустасно). улар унлидан олдин келганда кучсиз бошланиб, кучли тугайди; китоб сузидаги "ки-" бугини бошида келган "к" ундоши шундай. ундош товуш унлидан кейин келганда, кучли бошланади, сунг кучсиз...

Формат DOC, 120,0 КБ. Чтобы скачать "бугин", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: бугин DOC Бесплатная загрузка Telegram