ундош фонемалар тавсифи

DOC 129,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1402927168_43159.doc ундош фонемалар тавсифи www.arxiv.uz ундош фонемалар тавсифи режа: 1. лабиал ундошлар тавсифи. 2. тил урта ундоши тавсифи. 3 .саёз тил орка ундошлари тавсифи. 4 .фонетик ходисалар лабиал ундошлар тавсифи. 1. "б" фонемаси - лаб-лаб, портловчи, жарангли, шовкинли ундош. суз бошида (бодом), унли ёки жарангли ундош билан ёнма-ён кулланганда (табрик) жарангли булади, демак, бундай урин "б" ундоши учун кучли позиция хисобланади. бу фонема суз уртасида жарангсиз ундошлар билан ёнма-ён кулланганда ассимиляцияга учраб, жарангсиз "n" тарзида талаффуз этилади: ибтидоий> иптидоий, обкаш>опкаш, жабха>жапха каби. бундай урин "б" фонемаси учун кучсиз позиция хисобланади, жарангсиз "n" эса жарангли "б"нинг комбинатор оттенкаси (вариацияси) саналади, чунки жарангсизланиш комбинатор омил таъсирида – ёнма-ён келган товушлар ассимиляцияси туфайли содир булмокда. жарангли "б" ундоши суз охирида хам жарангсизлашади: мактаб>мактап, газаб>газап, асаб>асап, кассоб>кассоп каби. демак, суз охири хам "б" фонемаси учун кучсиз позициядир. бундай уринда жарангсиз "п" жарангли "б"нинг позицион оттенкаси (вариацияси) саналади, чунки жарангсизланиш ёндош жойлашган товушлар таъсирида эмас, …
2
ундош. бу фонема узбек тилига араб ва рус тилларидан узлашган сузларда купрок кулланади, суз бошида (вакт,ваъда, вагон), уртасида (овкат,авиация) ва охирида (афв,устав) учрайди. русча узлашмаларда лаб-тиш "в" ундоши жарангсиз ундош таъсирида ёки суз охирида жарангсиз "ф" тарзида талаффуз этилади: автомат>афтомат, устав>устаф каби. демак, русча лаб-тиш "в"нинг комбинатор (автомат сузида) ва позицион (устав сузида) оттенкалари булиши мумкин; 5. "ф" фонемаси - лаб-тиш, сиргалувчи, жарангсиз ундош. бу ундош соф туркий сузларда кулланмайди, форс, араб, рус тилларидан узлашган сузлардагина учрайди: фарзанд (тож), фарк (араб.), фабрика (рус.) каби. лаблашган унлилар билан ёнма-ён кулланганда лаб-тиш "ф" нинг лаб-лаб оттенкаси юзага келади: фазл-фозил-фузало; факир-фукаро каби. бундай холат фирма ва функция каби русча узлашмаларда хам учрайди. жонли сузлашувда лаб-тиш "ф"нинг лаб-лаб, портловчи, жарангсиз "п" тарзида талаффуз килиниш холатлари учраб туради: факат>пакат, кафас>капас, улфат>улпат каби. бундаги "п" ундоши сиргалувчи "ф"нинг комбинатор ёки позицион оттенкаси эмас, услубий оттенкасидир, у туркий тил вакилларида "ф" га хос артикуляция базасининг (психо-физиологик куникманинг) …
3
позицияда "д" ундошининг асосий оттенкаси кулланади, бошка холатлар "д" учун кучсиз позиция хисобланади, бунда жарангли "д"нинг жарангсизлашган оттенкаси катнашади. масалан: кетди>кетти (д>т), тушди>тушти (д>т), асад>асат (д>т), савод>савот (д>т) каби. булар жарангли "д"нинг комбинатор ва позицион оттенкалари (аллофонлари) саналади. "д" фонемаси кадимги туркий тилда суз бошида кулланмаган; 3) "с" фонемаси - тил олди-дорсал, сиргалувчи, жарангсиз, шовкинли ундош. суз бошида (сават), уртасида (касам), охирида (олмос) кулланади. деярли барча позицияларда узининг асосий оттенкасини саклайди: асбоб, аста, осди, усди, кафас, асос каби; 4) "з" фонемаси - тил олди-дорсал, сиргалувчи, жарангли, шовкинли ундош. суз бошида (замон, зафар), уртасида (бозор,озод) ва охирида (оз,азиз,майиз) кулланади. жарангсиз ундош таъсирида "с" га утади: изтироб>истироб, мазкур>маскур каби. бундаги "с" жарангли "з" фонемасининг жарангсизлашган комбинатор оттенкаси саналади ("т" ва "к"нинг таъсирида булганлиги учун). баъзан суз охирида хам бир оз жарангсизлашади: саккиз>саккис (з>с), танноз>таннос (з>с) каби. бундаги "с" жарангли "з" фонемасининг позицион оттенкаси хисобланади (суз охирида булганлиги учун). демак, суз боши (замон), …
4
. суз бошида (нок, нарса), уртасида (она, анор) ва охирида (бурун, тутун) ишлатилади. лаб ундошидан олдин кулланганда ассимиляцияга учраб, лаб-лаб "м" тарзида талаффуз килинади: шанба>шамба ( н>м), танбур>тамбур (н>м) каби; 7) "р" фонемаси - тил олди-танглай, титрок, жарангли, сонор товуш. сузнинг бошида (ракс, румол), уртасида (дарак,гуруч) ва охирида (хабар, агар, зарар) кела олади. тошкент шевасида отнинг "-лар" билан кулланган шаклида шу кушимча охиридаги "р"нинг тушиб колиши кенг таркалган: китоблар>китобла, болалар>болала, акамлар>акамла, ойимлар>ойимла каби. талаффузнинг бу шакли адабий тил меъёри саналмайди. кадимги туркий тилда "р" фонемаси суз бошида кулланмаган. 8) "ш" фонемаси - тил олди-танглай, сиргалувчи, жарангсиз, шовкинли ундош. сузнинг бошида (шамол,шоли), уртасида (тушунча, уша) ва охирида (накш, равиш) кела олади. деярли барча позицияда асосий оттенкаси сакланади: гушт, гишт, товушлар, товушни, товушдан, тушгин, тушкинлик каби; 9) "ж" фонемаси - тил олди-танглай, сиргалувчи, жарангли, шовкинли ундош. суз бошида, уртасида ва охирида кулланиш холатлари факат русча-байналмилал узлашмаларда учрайди: жанр,жетон,жемпер,журнал (суз бошида); мажор,баржа (суз …
5
анда хам жарангсизлашади (ассимиляция килинади): ижтимоий>иштимоий (ж>ш) каби. демак, коришик "ж" ассимилятив холатда ёки суз охирида узининг асосий булмаган (нотипик) оттенкаси билан катнашади; 11) "ч" фонемаси - тил олди-танглай, коришик портловчи (аффриката), жарангсиз, шовкинли ундош. бу ундош сузнинг бошида (чой,чегара), уртасида (бечора,куча) ва охирида (омоч,тилмоч, кеч, соч) кела олади. жарангсиз ундош таъсирида баъзан "ш" га утади: учта>ушта (ч>ш) каби. тил урта ундоши тавсифи. "й" фонемаси - тил урта, сиргалувчи, жарангли, сонор ундоши (огиз сонанти). бу ундош суз бошида (йил, йук), уртасида (байрам, вайрона) ва суз охирида (бой, туй) кулланади, "и" унлисидан сунг кулланганда, шу унли билан сингишиб, фонетик дифтонг хосил килади: водий>води:, дохий>дохи: каби.1 "й" ундоши юмшок (палатал) товушдир, шунинг учун у билан ёндош кулланган унлилар аккомодацияга учрайди- орка катор унлилар олд катор (ингичка) оттенка билан талаффуз килинади. киёс килинг: кул (кол)- йул (й(л), кувмок (кувм к)- ювмок (йув- м к) каби. саёз тил орка ундошлари тавсифи. 1) "к" фонемаси …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ундош фонемалар тавсифи" haqida

1402927168_43159.doc ундош фонемалар тавсифи www.arxiv.uz ундош фонемалар тавсифи режа: 1. лабиал ундошлар тавсифи. 2. тил урта ундоши тавсифи. 3 .саёз тил орка ундошлари тавсифи. 4 .фонетик ходисалар лабиал ундошлар тавсифи. 1. "б" фонемаси - лаб-лаб, портловчи, жарангли, шовкинли ундош. суз бошида (бодом), унли ёки жарангли ундош билан ёнма-ён кулланганда (табрик) жарангли булади, демак, бундай урин "б" ундоши учун кучли позиция хисобланади. бу фонема суз уртасида жарангсиз ундошлар билан ёнма-ён кулланганда ассимиляцияга учраб, жарангсиз "n" тарзида талаффуз этилади: ибтидоий> иптидоий, обкаш>опкаш, жабха>жапха каби. бундай урин "б" фонемаси учун кучсиз позиция хисобланади, жарангсиз "n" эса жарангли "б"нинг комбинатор оттенкаси (вариацияси) саналади, чунки жарангсизланиш комбинатор оми...

DOC format, 129,5 KB. "ундош фонемалар тавсифи"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ундош фонемалар тавсифи DOC Bepul yuklash Telegram