талаффуздаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш йўллари

DOC 141.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403945871_48893.doc талаффуздаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш йўллари режа 1 . ўзбек тили фонемалари 2. дислалия 3. товушлар талаффузидаги камчиликларни бартараф этиш йўллари нутқ товушлари – талаффуз этиладиган сузнинг кичик, айрим бир қисмидир. товушни фонемадан фарқ қилмоқ керак. фонема суз маъноларини ифодалаш ва фарқлаш учун хизмат қиладиган нутқ товушидир. фонемалар сони ягона умумҳалқ тили ва унинг шеваларига кура ҳар хил бўлиши ҳам мумкин. масалан, узбек тилида 6 та унли товуш бўлишига қарамай, шу тилнинг баъзи шеваларида унли фонемалар сони 6-7 дан тортиб, 18 гача бўлади. шунингдек , ҳар бир тилнинг фонемалар системаси сифат ва миқдор жиҳатидан бир хил эмас: бир тилда фонемалар сони купроқ, бошқасида эса озроқ бўлиши мумкин. масалан, рус тилида 42, узбек тилида 29 фонема бор. мустақил фонема билан унинг вариантлари орасида моҳият эътибори билан олганда фарқ бор. фонема вариантлари унга ёндош товушлар таъсирида пайдо бўлади.масалан, “и” фонемаси (билди, ичди) турли вариантларда бўлади. товушларнинг ана шундай турлича талаффуз …

из бўшлиғида турли тусга кирадиган соф овоздангина иборат бўлган товуш ёки фонемалардир. унли товушлар тил ҳаракатига нисбатан олинганда уч тоифага бўлинади: 1.тилнинг горизонтал ҳаракатига алоқадор товушлар; 2.тилнинг вертикал ҳаракатига алоқадор товушлар; 3. лаблар иштирокига алоқадор товушлар. тилнинг горизонтал ҳаракатига алоқадор унлилар 2 гуруҳга бўлинади: тил олди ёки олд қатор унлилар – и, э, а; тил орқа ёки орқа қатор унлилар – а, у, ў. тилнинг вертикал ҳаракатига ва оғиз очилиш даражасига алоқадор унлилар 3 гуруҳга бўлинади: а) юқори(тор) унлилар – и, у; б) ўрта (кенг) унлилар – э,ў; в) қуйи (кенг) унлилар – о, а. лаблар иштирокига алоқадор унлилар 2 гуруҳга бўлинади: лабланган – ў, у, о ва лабланмаган – и, э, а унлилар. айрим унлилар характеристикаси “и” ва “у” товушларни талаффуз қилганимизда, тил танглайга томон баланд кутарилади ва танглай билан тил орасида торгина бўшлиқ қолади, шунинг учун ҳам “и” ва “у” товушлари тор унлилар дейилади. “и” ва “у” унлилар …

каби сузларда олд қатор очиқ “э” товушини билдирса, қанд, қарс каби сузларда чуқур тил орқа ундошлари – “к”, “ўђ”, “х” дан кейин тил орқа унлисидай талаффуз қилинади. “о ” унлиси кенг, тил орқа, лабланган товушдир. бу унли ўғил, бўри, тўғри каби содда сузларнинг биринчи бўғинида келади. “у” унлиси “к”, “ўђ”, “х” ундошлардан кейин келганда қаттиқ, аксинча “к”, “г”, “с” ундошлардан кейинги ҳолатда эса нисбатан юмшоқроқ талаффуз этилади. масалан, қўл-кул, хўп-чўп. ўзбек адабий тилининг ундош фонемалари унлилар нутқ органларида тўсиққа учрамай, чузилиб чиқиши, ундошлар эса нутқ органларининг бирор ерда тўсиққа учраб чиқиши билан характерланади. ундош фонемалар товуш бойламларининг ҳаракати ҳолатига ва оғиз бўшлиғининг қаерда тўсиққа учрашига, фақат шовқиндан иборат бўлишига ёки аксинча овознинг шовқиндан устун бўлишига ҳамда талаффуз этилиш йўлларига қараб бир-биридан фарқланади. ўозирги узбек адабий тилида ундош фонемалар 23 та: б, в, г,д, й, ж, з, к, л, м, н, п, р, с, т, ф, х, ч, ш, қ, ғ, …

ундоши битта – “ҳ”. бу ундош бўғиз, яъни ҳиқилдоқ бўшлиғида ҳосил бўлади. ўосил бўлиш усулига кура ундош фонемалар учга бўлинади: а) портловчи; б) сирғалувчи; в) портловчи-сирғалувчи. портловчи ундошлар икки артикуляция органининг узаро жипслашуви ва ўпкадан чиқадиган ҳавонинг маълум зарб билан портлаб ўтишдан ҳосил бўлади. булар б, п, д, т, к, ч, қ товушларидир. ундошлардан ч, ж товушлари ҳам портловчилар группасига киради, аммо булар қоришиқ (аффрикатив) портловчилар дейилади. узбекча қоришиқ ч ва ж ундош фонемалари мана бундай хосил бўлади: тилнинг олдинги қисми милкка тақалади, лекин одатдаги портлаш юз бермай, оғиз бўшлиғига келган ҳаво асосан сирғалиш натижасида қоришиқ (яъни икки хил усул иштирокида) т-ш-ч, д-ж-(дж) товушлари ҳосил бўлади. сирғалувчилар икки артикуляция органининг узаро жипслашмай, фақат бир қадар яқинлашиши ва ҳаво оқимининг икки орган орасида ишқаланиб – сирғалиб чиқиши натижасида ҳосил бўлади. булар: в, ф, с, з, ш, ж, х, ҳ, ғ товушларидир. портловчи-сирғалувчиларни талаффуз қилишда ҳам портловчиларга хос бўлган очиқлик (бурун йўли …

айчалар титраб, овоз ҳосил қилади. шунинг учун ҳам сонорларда овоз миқдори шовқинли ундошлардагидан купроқдир. “сонор” сузи лотинча бўлиб, овоздор деган маънони билдиради. демак сонорлар унли товушларга яқин туради, лекин оғиз бўшлиғида қисман шовқин иштирокида пайдо бўлгандан сонорлар ундош ҳисобланади. шовқинли ундошлар товуш бойламларининг қанчалик иштироки билан ҳосил бўлишига кура жарангли ва жарангсиз ундошларга бўлинади. жарангли ундошларни ҳосил қилишда товуш бойламлари таранглашади ва улар ўртасидаги тор оралиқдан чиқаётган ҳаво оқими пайчаларни бир оз титратиб ўтади. масалан: б, в, з, д, ж, г, ғ, й. жарангсиз ундош товушларни ҳосил қилишда эса товуш бойламлари таранглашмайди ва улар ўртасидаги кенг оралиқдан чиқаётган ҳаво оқими ҳеч қандай тўсиққа учрамай, пайчаларни титратмай ўтади. масалан: п, ф, с, т, ш, ч, к, қ, х, ҳ.бу товушлар фақат шовқиндан иборат. дислалия (дис – издан чиқиш, айниш, бузилиш; лалия - нутқ) товушларни нотўғри талаффуз этиш билан ифодаланадиган нутқ нуқсонидир. дислалияда болалар бир фонетик гуруҳдаги товушларни (мономорф дислалия)ёки ҳар хил …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "талаффуздаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш йўллари"

1403945871_48893.doc талаффуздаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш йўллари режа 1 . ўзбек тили фонемалари 2. дислалия 3. товушлар талаффузидаги камчиликларни бартараф этиш йўллари нутқ товушлари – талаффуз этиладиган сузнинг кичик, айрим бир қисмидир. товушни фонемадан фарқ қилмоқ керак. фонема суз маъноларини ифодалаш ва фарқлаш учун хизмат қиладиган нутқ товушидир. фонемалар сони ягона умумҳалқ тили ва унинг шеваларига кура ҳар хил бўлиши ҳам мумкин. масалан, узбек тилида 6 та унли товуш бўлишига қарамай, шу тилнинг баъзи шеваларида унли фонемалар сони 6-7 дан тортиб, 18 гача бўлади. шунингдек , ҳар бир тилнинг фонемалар системаси сифат ва миқдор жиҳатидан бир хил эмас: бир тилда фонемалар сони купроқ, бошқасида эса озроқ бўлиши мумкин. масалан, рус тилида 42, узбек тилида 29 фонема б...

DOC format, 141.0 KB. To download "талаффуздаги камчиликлар ва уларни бартараф этиш йўллари", click the Telegram button on the left.

Tags: талаффуздаги камчиликлар ва ула… DOC Free download Telegram