дислалия нутқ бузилиши ва уни коррекциялаш

DOC 83.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1359718238_41554.doc дислалия нутқ бузилиши ва уни коррекциялаш www.arxiv.uz режа: 1. дислалия хақида тушунча. 2. механик дислалия. 3. функционал дислалия. 4. дислалия турлари. таянч сўзлар: (механик дислалия, функционал дислалия, прогения,очиқ прикус, прогнатия, сигматизм, ротацизм, ламбдацизм, мономорф дислалия) овоз ва шовқиннинг иштирок этиш даражасига кўра тилдаги фонемалар иккига бўлинади: унли фонемалар ва ундош фонемалар. унли фонемалар ун найчаларининг тебраниши билан пайдо бўлади. унли товушларни талаффуз қилганимизда ўпкадан чиқадиган хаво оқими оғиз бўшлиғида бирор дуч келмасдан чиқади. ундош товушлар унли товушлардан қуйидагича фарқ қилади: ундошлар оғиз бўшлиғида пайдо бўлади ва шовқиндан иборат бўлади ёки уларда қисман шовқин қатнашади: ундошларнинг талаффуз ўзида ўпкадан чиқадиган хаво оқими бўғиздаги ун найчаларини баъзан титратиб, баъзан титратмай ўтади: оғиз бўшлиғидаги аъзоларнинг тўсиғига дуч келади. бунинг натижасида хаво оқими портлаб ёки сирғалиб чиқади. кишилар ўртасида муомаланинг асосий воситаси нутқ хисобланади. инсон нутқ ёрдамида ўз фикрини, хис-туйғуларини изхор қилади ҳамда бошқаларнинг хиссиётларини билиб олади. демак, нутқ фаолияти алоқа ўрнатиш воситасидир. …

к ва функционал дислалия. механик дислалия переферик нутқ аппаратининг органик бузилиши натижасидир. тил тагидаги этнинг калталиги механик дислалияга сабаб бўлади. бу камчилик тил ҳаракатини қийинлаштиради, тил тагидаги этнинг хаддан ташқари калта бўлиши тилнинг юқори томон кўтарилишига им қон бермайди. бундан ташқари тилнинг хаддан ташқари кичик ва тор бўлиши ҳам дислалияга олиб келади. бундай холларда тўғри артикуляция қийинлашади. жағ тузилишидаги камчиликлар прикус нонормалликларга олиб келади. нонормал прикуслар бир неча хил кўринишда бўлади. прогнатия-юқори жағ олдинги томони чиққан бўлади. бунинг натижасида пастки олдинги тишлар юқоридаги олдинги тишлар билан бирлашмайди. прогения-пастки жағ олдинга чиккан бўлади. очиқ прикус- юқори ва пастки жағлар бирлашганда улар орасида оралик масофа колади. ёки очиқ прикус ўнг томонли, чап томонли ва икки томнли бўлиши мумкин. тишларнинг нотўғри тузилиши ҳам дислалияга сабаб бўлади. танглайнинг нотўғри тузилиши ҳам товушларнинг тўғри талаффузузига халақит беради. тор, баланд, паст, ясси танглай кўпчилик товушларнинг тўғри артикуляциясига имкон бермайди. лабларинг калинлиги, ингичка ва кам ҳаракатчанлиги ҳам …

агогик каровсизлик ҳам функционал дислалияга сабаб бўлади. бунда товушлар талаффузига эътибор бермаслик, боладаги камчиликларни тўғриламаслик, тўғри ва аниқ талаффуз ўз намуналарини бермаслик холлари кўзда тутилади. дислалия яна артикуляцион аппарат аъзоларининг ҳаракатчанлигидаги камчиликлар натижасида ҳам содир бўлади. бу хол боланинг тилни керакли холатда ушлаб тура олмаслиги ёки бир ҳаракатдан иккинчи ҳаракатга тез ўта олмаслигида намоён бўлади. дислалия функционал эшитувнинг пасайиши натижасида ҳам пайдо бўлиши мумкин. талаффузузидаги камчиликлар ўз ҳарактерига, маълум товушлар гурухига тегишли бўлишига кўра дислалия қуйидаги турларга ажратилади: 1. сигматизм. бунда сирғалувчи (с, з, ц) ва шовқиндан иборат (ш, ж, ч) товушлар талаффузузидаги камчиликлар кузатилади. сирғалувчи ва шовқинли товушларни бошқа товушларга алмашиниши парасигматизм деб юритилади. масалан, соат-тоат, жужа- дуда. 2. ротацизм -р товушининг талаффузузидаги камчиликлардир. р товушини бошқа товушлар билан алмаштирилиши параротацизм дейилади. масалан, ракета-якета, ром-лом, ручка-цучка. 3. ламбдацизм -л товушининг талаффуз ўзидаги камчиликдан иборат. л товушининг бошқа товушларга алмаштирилиши параламбдацизм деб юритилади. масалан, лола-йойа, гал-гуй. 4. тил орқа товушларидаги …

юқорида қайд этилганидек, болада бу товушларни эшитиб, уларни бир-биридан фарқлаш малакаларини ривожлантиришдан бошланади, сўнгра артикуляцион машқлар ўтказилади. кейин эса шу товушларнинг тўғри артикуляцияси ўргатилади. сигматизмларни бартараф этиш учун камчилик ҳарактерига қараб турли методларни қўллаш мумкин. 1.тишлараро сигматизмни баратараф этишда логопед болага юқори ва пастки тишларни бир-бирига яқинлаштирилиб, тилнинг учини пастки тишлар орқасига қўйиб с товушини талаффуз этишни буюради ва с товуши аниқ эшитилмаса унга ёрдам беради. бунда логопед зонд ёки шпатель билан тилнинг учини пастки тишлар орқасига босиб туриб, с товушини айттириб кўради. шунда с товуши аниқ хосил бўлади. с товуши аниқ, тўғри хосил бўлганидан сўнг з товушинин талаффуз этишга ўтилади. бунда с товушига овоз қўшиб айтилса з товуши хосил бўлади. 1. лаб ва тиш сигматизмини бартараф этиш учун логопед болага лабларни юқори ва пастки томонга йўналтиришни ташкил этади. бунинг учун у боланинг пастки лабини бармоғи билан пастга тортади ва илжайишни буюриб туриб, с товушини талаффуз қилдиради. 2. тил олди …

оқимини тил ўртасидаги ариқчадан чиқаришга уриниб кўрилади, шунда товуш хосил бўлади. 6. бурун сигматизмини бартараф қилишда хаво оқими оғиз бўшлиғидан ўтказилади. бунинг учун турли уйин машқларидан фойдаланилади. масалан, бурундан нафас олиб, оғиздан чиқариш, оғиз билан нафас олиб, нафас чиқаришда ёниб турган шамни пуфлаб ўчириш кабилар. сирғалувчи товушларда бўлган камчиликлар шовқинли товушларда ҳам учрайди. бундан ташқари, шовқинли товушлар сирғалувчи товушлар билан алмаштирилади. масалан, ш товуши с товуши билан, ж товуши з тоуши билан алмаштирилиши мумкин. бундай алмаштириш сирғалувчи сигматизм дейилади. бундай камчиликларни бартараф қилиш учун қуйидаги усуллардан фойдаланиш мумкин. ш товушини хосил қилиш учун тақлид усулидан фойдаланиш мумкин. бунда болага тақлид натижа бермаса, механик усулдан фойдаланиш мумкин. бунда болага с товушини айттириб, шу вақтнинг ўзида махсус зонд ёрдамида тил бир оз юқорига кўтарилиб, орқага бир оз итарилади. шу вақтда с товуши ўрнига ш товуши, з товуши ўрнига ж товуши хосил бўлади. қоришиқ ч товушини хосил қилиш учун логопед болага ж товушини …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "дислалия нутқ бузилиши ва уни коррекциялаш"

1359718238_41554.doc дислалия нутқ бузилиши ва уни коррекциялаш www.arxiv.uz режа: 1. дислалия хақида тушунча. 2. механик дислалия. 3. функционал дислалия. 4. дислалия турлари. таянч сўзлар: (механик дислалия, функционал дислалия, прогения,очиқ прикус, прогнатия, сигматизм, ротацизм, ламбдацизм, мономорф дислалия) овоз ва шовқиннинг иштирок этиш даражасига кўра тилдаги фонемалар иккига бўлинади: унли фонемалар ва ундош фонемалар. унли фонемалар ун найчаларининг тебраниши билан пайдо бўлади. унли товушларни талаффуз қилганимизда ўпкадан чиқадиган хаво оқими оғиз бўшлиғида бирор дуч келмасдан чиқади. ундош товушлар унли товушлардан қуйидагича фарқ қилади: ундошлар оғиз бўшлиғида пайдо бўлади ва шовқиндан иборат бўлади ёки уларда қисман шовқин қатнашади: ундошларнинг талаффуз ўзида ўпкадан чи...

DOC format, 83.0 KB. To download "дислалия нутқ бузилиши ва уни коррекциялаш", click the Telegram button on the left.

Tags: дислалия нутқ бузилиши ва уни к… DOC Free download Telegram