nutqning tovush tomonini tekshirish texnologiyasi

DOCX 13 pages 34.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.0 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

nutqning tovush tomonini tekshirish texnologiyasi mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. бола нутқининг товуш талаффузини ўрганиш нутқ фаолиятини ўрганишнинг .умумий тизимида муҳим бўғин ҳисобланади. логопедик адабиётларда товушларни талаффуз қилишни текшириш узоқ вақтдан бери амалга оширилишига қарамай, у ҳар доим ҳам логопедик муассасаларда керакли даражада ўтказилмайди. асосий услубий хусусиятга эга бўлган камчилик нутқнинг фонетик ва семантик томонларини ўрганишдаги бўшлиқдир. кўп холларда трафарет схемалари бўйича амалга оширилган товушлар талафузини текшириш натижаларини логопед бола нутқининг бошқа томонларини, унинг ривожланиш тарихи, нутқ муҳитининг хусусиятларини чуқур ўрганиш маълумотлари билан таққосламайди, у маълум бир иерархик тизимда бирламчи ва иккиламчи нутқ бузилишларини яратмайди. товуш талаффузидаги камчиликлар боланинг нутқий ривожланишидаги нуқсонларда қандай аҳамиятга эгалигини билмай туриб логопед товушлар артикуляциясини нутқга қўйиш ва бирламчи автоматизация орқали коррекцион таъсир доирасини хато чеклайди. она тилининг товуш тизимини ўзлаштириш ўзаро боғлиқ бўлган икки ёъналишда содир бўлади. бола артикулятсияни (яъни товушларни талаффуз қилиш учун зарур бўлган нутқ органларининг ҳаракатлари ва позитсияларини) ва …

2 / 13

а болаларда кузатилиши мумкин, аммо бу ҳолатларда улар вақтинча бўлиб, боланинг 4-5 ёшигача тилнинг фонетик тизимини ўзлаштириш натижасида йўқ бўлиб кетади. бундай вақтинчали камчиликлар "физиологик дислалия" атамаси билан белгиланади ва логопедик таъсирга мухтож эмас. айрим товуш талаффузидаги орфоэпик нуқсонлар, нотўғри урғу бериш, ноаниқ дикция каби индивидуал ҳусусиятлар болада шеъва ёки чет тиллари нормалари, нутқида нуқсони бўлган яқинлари билан доимий алоқада бўлиш натижасида ривожланиши мумкин. товуш талаффузида нуқсонлар артикуляцион аппарат тузилишидаги анатомик аномалликларга (лаблар, тишлар, жағлар, танглай, тил) боғлиқ бўлиши мумкин. агар лабларнинг тузилишида нуқсонлар кузатилса, улар этарлича ёпилмайди, шунинг учун лаб товушларининг талаффузига биринчи навбатда таъсир қилади. тишлар қаторидаги нуқсонлар олдтиш товушларининг талаффузига таъсир кўрсатади. жағ тузилишидаги нуқсонлар нотўғри товушлар талаффузига олиб келади. танглай нуқсонларида (қаттиқ ва юмшоқ танглай, юмшоқ танглай ва тилчанинг туғма ёриқликлари, юмшоқ танглайнинг калталашгани, танглайнинг баландлашгани) танглай-томоқ клапани бузилади ва нутқда бурунли товушлардан ташқари барча товушлар нуқсонли талаффуз қилинади. бу ҳолатда товушлар, айниқса унлилар тембри ўзгаради, …

3 / 13

лардан гиперкинезлар кўп учрайди, гиперкинезлар нутқнинг узуқ-узуқлигига ва овоз модуляциясининг бузилишига олиб келади. миячали дизартрияда нутқ дона-дона талаффуз қилинади. бошқа шаклларда (булбар, псевдобулбар дизартия) артикуляр мушакларнинг спастик парези аниқланади, бу эса нутқнинг овозли томонининг ўзига хос жиддий бузилишларига олиб келади. алалия нутқ нуқсони бўлган болаларда одатдаги товуш талаффузидаги нуқсонлар ҳам қайд этилган. нутқнинг товуш томонининг умумий ривожланмаганлиги билан унинг камчиликлари турли хил хусусиятларга эга. нутқ ривожланмаганлигининг биринчи даражасида болалар фразали нутқ билан фойдалана бошлайди, аммо унинг овозли дизайни жуда ноаниқ ва беқарор, товушлар сўзнинг позитсиясига, бўғин тузилишининг мураккаблигига ва бошқаларга қараб бузилади. болалар энг оддий товушларнинг артикуляциясини амалга ошира оладилар ва уларни нутқида йўқ товушларни ўрнига қўллашади. бундай ҳолда, нафақат товушларнинг номутаносиб табиати, балки икки ва уч мураккаб тузилишга эга сўзларнинг ёъқлиги кузатилади (жуда таниш ёки одатий бўлган сўзлар бундан мустасно). болалар сўзларнинг бўғинли тузилишини қайтара олмайдилар. фонемик ривожланиш даражаси ҳам паст. нутқ ривожланмаганлигининг иккинчи даражасида нутқнинг товуш томонидаги нуқсонлар …

4 / 13

аражасида, болалардаги товушларни алоҳида талаффуз қилиш нормага яқинлашади, аммо кўпинча артикулятсия ва акустик хусусиятлар бўйича товушлар аралашиши мумкин. мураккаб бўғимли тизулишга эга бўлган сўзлардан фойдаланиш кўникмаси ҳам ривожлана бошлайди, аммо бу жараён қийин кечади, буни болалар бўғинларни бир бири билан ўрнини алмаштириб қўйишида кўришимиз мумкин. болаларда нутқ нуқсонларининг турли шаклларида товуш талаффузининг бузилиши ўхшаш бўлади. шунинг учун, фақат артикуляцион аппаратларнинг тузилиши ва функтсиясини, фонематик идрок этиш даражаси ва товушни талаффузидаги нуқсонларнинг сифат хусусиятларини синчковлик билан таққослаш орқали аниқ бир патологияни аниқлаш ва тегишли коррекцион усулларини қўллаш мумкин. тилнинг лекцик, синтактик, морфологик мазмуни товуш бирликлари орқали оғзаки шаклда ва ёзма равишда график бирликлар ёрдамида этказилади. тил мазмуни шаклланишида товуш бирликларининг роли қуйидагича тавсифланади: · функтсионал ёндашув нуқтаи назаридан, яъни уларнинг артикулятсияси ва идроки; · фонетик ёндашув нуқтаи назаридан, яъни уларнинг жаранглаши; болаларда умумий қабул қилинган меъёрдан фарқ қилувчи нутқ нуқсонларини логопедик таҳлил қилиш учун иккала ёндашувни ҳам ҳисобга олиш керак. маълумки, …

5 / 13

ўзни топа олмагани учун пауза қилади, ва сўзловчи ўз нутқида хатони пайқаганида иккиланиб тўхташ. хезитациялардаги паузалар кўпинча сўзлар чегарасида, бўғин ва морфемалар чегарасида кам учрайди, кўпинча отлардан олдин. 3 сониядан кўп пауза давомий ҳисобланади. иккиланишнинг кўп сонли паузалари мавжудлиги гапириш қийинлигини англатади ва нутқнинг просодик томонини салбий тавсифлайди. шундай қилиб, товушни талаффузини текширишда икки жиҳат мавжуд, улардан бири артикулятсия, боланинг нутқ товушларини шакллантириш хусусиятларини ва нутқ пайтида талаффуз органларининг ишлашини аниқлашни ўз ичига олади. фонологик иккинчи жиҳатнинг мақсади - ҳар хил фонетик шароитларда боланинг нутқий товушлар (фонемалар) тизимини қандай фарқлашини аниқлаш. бу икки жиҳат бир-бири билан чамбарчас боғлиқ. текширувни бошлаб, логопед боланинг ривожланиши тарихи билан, неврологик ва отоларингологик текширувлар маълумотлари билан танишади, қисқа суҳбат давомида у билан алоқа ўрнатади ва шу билан товуш талаффузи хусусиятлари ҳақида умумий тасаввурга эга бўлади. товушлар талаффузини текшириш болаларда нутқий товушларни текшириш синчиковлик билан аввал ҳар бир товуш алоҳида текширилади. кейинчалик товушлар сўзларда ва жумлаларда …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqning tovush tomonini tekshirish texnologiyasi"

nutqning tovush tomonini tekshirish texnologiyasi mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. бола нутқининг товуш талаффузини ўрганиш нутқ фаолиятини ўрганишнинг .умумий тизимида муҳим бўғин ҳисобланади. логопедик адабиётларда товушларни талаффуз қилишни текшириш узоқ вақтдан бери амалга оширилишига қарамай, у ҳар доим ҳам логопедик муассасаларда керакли даражада ўтказилмайди. асосий услубий хусусиятга эга бўлган камчилик нутқнинг фонетик ва семантик томонларини ўрганишдаги бўшлиқдир. кўп холларда трафарет схемалари бўйича амалга оширилган товушлар талафузини текшириш натижаларини логопед бола нутқининг бошқа томонларини, унинг ривожланиш тарихи, нутқ муҳитининг хусусиятларини чуқур ўрганиш маълумотлари билан таққосламайди, у маълум бир иерархик тизимда...

This file contains 13 pages in DOCX format (34.0 KB). To download "nutqning tovush tomonini tekshirish texnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning tovush tomonini tekshi… DOCX 13 pages Free download Telegram