nutqning tovush madaniyati

DOCX 43 pages 51,0 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 51,0 KB

Fayl turi DOCX

Pages 43

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

bolalar nutqining tovush madaniyatini tarbiyalash uslubiyoti referat bolalarda uchraydigan nutq kamchiliklarni bartaraf etishda didaktik o`yinlarni turkumlash va ulardan foydalanish bo`yicha tavsiyalar reja: 1. nutqning tovush madaniyati to’g’risida tushuncha 2. nutqning tovush madaniyatiga doir ishlarning vazifalari 3. nutqning tovush madaniyati bo’yicha ishlarni tashkil etish 4. nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash bo’yicha mashg’ulotlarning tuzilishi 5. nutqning tovush madaniyati bo’yicha ishlarni rejalashtirish 1. nutqning tovush madaniyati to’g’risida tushuncha nutq madaniyati — bu bayon etiladigan fikr mazmuniga mos tarzda til vositalarining barchasidan (tovush, intonatsiya, grammatik shakllar, leksik urg’ulardan) to’g’ri foydalana olishdir. nutqning tovush madaniyati nutq madaniyatining ajralmas bir qismidir. maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalar nutqning tovush madaniyatini atrofdagi kishilar bilan muloqotda bo’lishlari natijasida egallaydilar. o. i. solovyova nutqning tovush madaniyati asosiy yo’na- lishlarini belgilab, shunday deydi: ‘tarbiyachi oldida quyidagi vazifalar turadi: bolalarda so’zlardagi tovushlarni aniq, to’g’ri talaffuz etishni tarbiyalash, ona tili, orfoepiya qoidalari asosida so’zlarni to’g’ri talaffuz etishni, aniq talaffuzini (yaxshi dik- siyani), bola nutqining ifodaliligini …

2 / 43

h, ravshan gapirish, so’zlarda urg’uni to’g’ri ishlatish, nutqning mazmundorligiga qarab uning ifodaliligi, ovoz kuchi va nutq sur’atini tartibga solish tushuniladi. bolalarga ona tilini o’rgatish bo’yicha ishlar tizimida nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash muhim o’rin egallaydi. bu jarayonda bola o’zbek tilidagi hamma tovushlarni to’g’ri talaffuz etishga, mashg’ulotlarda. kundalik muomalada yetarli ovoz kuchida javob berishga, shoshilmasdan, ifodali gapirishga o’rganadi, bu ishlar qancha erta boshlansa, shuncha katta muvaffaqiyatlarga erishish mumkin. nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash nutqning boshqa tomonlarini, ya’ni lug’atini, bog’langan nutqni, nutqning grammatik jihatdan to’g’ri shakllanishini rivojlantiradi. nutqi yaxshi rivojlangan bola atrofdagilar bilan tez muloqotga kirishib ketadi, o’z fikrini va istagini tushunarli tarzda bayon etadi, o’rtoqlari bilan birgalikda o’ynaydigan o’yinlari haqida darrov kelishib oladi. aksincha, tushunarsiz nutq o’zaro munosabatni qiyinlashtiradi, bola xarakterida salbiy xususiyatlarning (odamovi, indamas, qo’rqoq va hokazo) vujudga kelishiga sabab bo’ladi. bolalar o’zbek tilidagi tovushlarni asta-sekin o’zlashtiradilar. maktabgacha tarbiya yoshining boshida bolaning nutq apparati shakllanib bo’ladi (kattalarning nutq a’zolaridan biroz farq qiladi), …

3 / 43

ffuz etmay- dilar yoki yengil talaffuz etiladigan tovushlar bilan almashtiradilar: r tovushini u (yidiska) tovushi bilan; sh tovushini s (sapka) tovushi bilan, j tovushini z, d bilan (zucla, ciuda). olti-yetti yoshli bola nutqi har tomonlama to’liq takomillashib bo’ladi. ammo ayrim bolalar nutqi yctarli darajada ravon bo’lmay- di. masalan, sh, j, r tovushlarini buzib talaffuz etadilar; s tovushini yumshoq sh tovushi bilan {soat — shocif), z tovushini yumshoq j tovushi bilan {zanjir — janjir) almashtiradilar. 2. nutqning tovush madaniyatiga doir ishlarning vazifalari nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash ona tilidagi tovushlarning aniq artikulatsiyasini, ularni to’g’ri talaffuz etishni, so’z va jumlalarni to’g’ri va aniq talaffuzini, to’g’ri nafas olish va chiqarishni, shuningdek, yetarli balandlikdagi ovozni, odatdagi nutq sur’atini, ifodalilikni, intonatsiya vositalarini (mantiqiy pauzalar, urg’u, nutqning ritmi va tempi, xushohanglik) shakl- lantirishni o’zida mujassamlantiradi. nutqning tovush madaniyati yaxshi rivojlangan nutqni eshitish qobiliyati asosida shakllanadi va rivojlanadi. bolalarda to’g’ri, jarangdor nutqni rivojlantirish bilan bir qatorda, tarbiyachi quyidagi …

4 / 43

ek adabiy tilining orfoepiya qoidalari (talabiari) asosida so’zlar talaffuzini rivojlantirish. 8. nutqning odatdagi (normal) tempini shakllantirish, ya’ni so’z va jumlalarni o’rtacha tempda (nutqni tezlatmay ham, sekinlashtirmay ham) tinglovchilarga uni aniq idrok qilishlari uchun imkoniyat yaratgan holda gapirishga o’rgatish. 9. nutqning intonatsion ifodaliligini tarbiyalash, ya’ni mantiqiy pauza, urg’u, xushohanglik, temp, ritm va tembr yordamida his-tuyg’ularini va kayfiyatini, fikrlarini aniq ifodalash qobiliyatini tarbiyalash. tarbiyachi nutqning asosiy buzilishlari to’g’risida tasavvurga ega bo’lishi kerak. masalan, duduqlanish, ming’irlab (manqalanib) gapirish. bu tarbiyachilarga nutq buzilishini ogohlantirish va uning oldini olish, bolani mutaxas- sis — logopedga yuborishlari uchun zarurdir. ‘bolalar bog’chasida ta’lim-tarbiya dasturi“da yuqorida bayon etilgan vazifalar har bir yosh guruhida ularning yoshi va ruhiy holatlarini hisobga olgan holda bayon etilgan. (‘bolalar bog’cha- lari uchun dasturlar". tevarak-atrof, badiiy adabiyot bilan tanishtirish, nutq o’stirish. t.,1992-y., 4 - 5 , 1 2 , 2 3 - betlar.) nutq shakllanishining boshlang’ich davrida nutqni esliitish qobiliyati asosiy komponentlarining rivojlanishi bir me’yorda …

5 / 43

tta rol o’ynaydi. bu bolalarni ayrim so’zlarni bilib olishga va tushunishga o’rgatadi. yaxshi rivojlangan eshituv diqqati ona tilidagi hamma tovushlarni aniq, ravshan va to’g’ri talaftuz etilishini ta’minlaydi, so’zning aytilish balandligini to’g’ri boshqarish o’rtacha sur’atda, ifodali va mazmunli gapirish imkonini beradi. nutqni eshitishni rivojlantirish artikulatsiya apparati a’zolarining harakati jarayonida vujudga kcladigan sezgining rivojlanishi bilan mustahkam bog’- liqdir. tarbiyachi bolalarda eshituv idrokini rivojlantirish uchun jarangdorligi jihatdan yaqin va uzoq bo’lgan tovushlarni va tovush birikmalarini eshitish orqali farq qilishga o’rgatadi. masalan, tarbiyachi turli tovush birikmalarini talaftuz etadi, bolalar esa nimaning (kimning) ovozini eshitayotganliklarini aytadilar. eshituv idrokini rivojlantirish jarayonida tarbiyachi bolalar diqqatini bir xil tovushlar, tovush birikmalari, so’z va jumlalar baland va past, tez va sekin talaftuz etilishi mumkinligiga qaratadi. tovushlarni, tovush birikmalarini, so’z va jumlalarning talaffuzini, balandligini va tezligini ajratishga o’rgatish uchun tarbiyachi bolalarga turli topishmoqlar beradi. bolalar bolg’acha bilan baland va past (tarbiyachi to’siq orqasidan turib bolg’acha bilan turli balandlikda taqillatadi), qattiq …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "nutqning tovush madaniyati"

bolalar nutqining tovush madaniyatini tarbiyalash uslubiyoti referat bolalarda uchraydigan nutq kamchiliklarni bartaraf etishda didaktik o`yinlarni turkumlash va ulardan foydalanish bo`yicha tavsiyalar reja: 1. nutqning tovush madaniyati to’g’risida tushuncha 2. nutqning tovush madaniyatiga doir ishlarning vazifalari 3. nutqning tovush madaniyati bo’yicha ishlarni tashkil etish 4. nutqning tovush madaniyatini tarbiyalash bo’yicha mashg’ulotlarning tuzilishi 5. nutqning tovush madaniyati bo’yicha ishlarni rejalashtirish 1. nutqning tovush madaniyati to’g’risida tushuncha nutq madaniyati — bu bayon etiladigan fikr mazmuniga mos tarzda til vositalarining barchasidan (tovush, intonatsiya, grammatik shakllar, leksik urg’ulardan) to’g’ri foydalana olishdir. nutqning tovush madaniyati nutq madani...

This file contains 43 pages in DOCX format (51,0 KB). To download "nutqning tovush madaniyati", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqning tovush madaniyati DOCX 43 pages Free download Telegram