xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni

DOC 78,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405844288_56791.doc xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni xalq eposlari ilmiy tadqiqot manbasi sifatida. milliy tilning vujudga kelishi millatning shakllanishi bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan murakkab jarayondir. uning tarkib topishi va taraqqiy etishida millat tarkibiga kirgan har bir etnik guruhning jonli tili hamda ular tomonidan yaratilgan turli manbalar muhim ahamiyatga egadir. til manbalari o‘rtasida, ayniqsa, xalqning madaniy turmushida juda katta o‘rin egallagan badiiy ijodning xilma-xil janrlari alohida qimmat kasb etadi. zero, aynan badiiy ijod manbalari asrlar mobaynida qabila va urug‘lar tilining elat tiliga, elat tilining umumxalq tiliga hamda adabiy tilning vujudga kelishi bilan bog‘liq murakkab jarayonning yangi-yangi bosqichlarga o‘tishida asosiy vositalardan biri bo‘lib xizmat qiladi. bu ijodiy jarayonning xalqimiz o‘tmishida ko‘p asrlik tarixga egaligi, avvalo, bizgacha yetib kelgan qadimgi turkiy yozma obidalar, qolaversa, xilma-xil janrlarda yaratilgan mumtoz adabiyot namunalari misolida ko‘zga tashlanadi. badiiy ijod bilan bog‘liq tarixga nazar tashlar ekanmiz, milliy tilning yuzaga kelishida …

yozma shakli bilan bir qatorda, og‘zaki ijod janrlarining ham tilimiz taraqqiyotida o‘ziga xos o‘rni bo‘lganligi qiyosiy-tarixiy tadqiqotlar asosida atroflicha yoritilmog‘i lozim. zero, «faqat qiyosiy-tarixiy tahlilgina tilning eng qadimgi taraqqiyoti va holatini tasavvur qilish imkonini bera oladi». hozirga qadar o‘zbek xalqining bu boy xazinalari tilshunoslikning turli sohalarini ilmiy o‘rganishda monografik tadqiqotlarga keng miqyosda jalb etilmoqda. xususan, bu tadqiqotlarda folklor asarlarining ijodiy shakllanish tarixi, o‘ziga xos taraqqiyot qonuniyatlari, shuningdek, tilning leksik, grammatik, fonetik va uslubiy imkoniyatlarining og‘zaki ijod manbalarida joriylanishi bilan bog‘liq ko‘pgina masalalar qamrab olingan. folklor asarlari tilining tarixiy taraqqiyotiga daxldor qator masalalarni ham qamrab olgan bu tadqiqotlar, mazkur manbalar tilining diaxron va sinxron nuqtai nazardan tadqiq etish me’yorlarini belgilash va yangi-yangi yo‘nalishlarda ilmiy izlanishlar olib borishda muhim ahamiyat kasb etadi. biroq so‘z san’atining ibtidosi bilan bevosita aloqador bo‘lgan folklor manbalari hozirgacha tilshunoslar oldida o‘zining barcha lingvistik imkoniyatlarini oshkor etgan deb bo‘lmaydi. xususan, milliy tilning shakllanishida og‘zaki ijod manbalarining roli, ularning …

folklor manbalarida o‘z aksini topgan tarixiy ma’lumotlardan tadqiqotlarda tayanch dalil sifatida foydalanish tajribasi uzoq o‘tmishga tegishli bo‘lib, markaziy osiyo xalqlari tarixi, madaniyati, urf-odatlari, diniy e’tiqodi, tili xususidagi qimmatli ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan antik davr tarixchilari hyerodot, kteziy, polien singari olimlarning asarlarida, shuningdek, sharqning hamza isfahoniy, tabariy, mas’udiy, beruniy, saolibiy, bal’amiy hamda abulg‘ozi bahodirxon singari yetuk mutafakkirlari tomonidan yaratilgan asarlarda tarixiy ma’lumotlar bilan bir qatorda, xalq og‘zaki ijodi namunalari tahliliga ham keng o‘rin berilishi buning yaqqol misolidir . . qolaversa, turkiy xalqlar uchun umumiy bo‘lgan «urxun-enasoy» va uyg‘ur bitiglarida, yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig», ahmad yugnakiyning «hibat ul-haqoyiq» singari yozma manbalarda «tarixiy qo‘shiq, hikmatli so‘zlar, hatto qadimiy dostonlarning xarakterini aks ettiruvchi parchalarni uchratish mumkinligi», og‘zaki ijod manbalarining qadimda badiiy ijod jarayoniga ham kuchli ta’sir o‘tkazish qudratiga ega bo‘lganligidan dalolat beradi. tilshunoslik tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, folklor namunalaridan o‘rin olgan xalq tiliga doir boy lingvistik dalillardan qiyosiy manba sifatida foydalanish tajribasi xi …

da mahmud koshg‘ariyning o‘zi ham guvohlik bergan holda, «men bu kitobni maxsus alifbe tartibida hikmatli so‘zlar, saj’lar, maqollar, rajaz va nasr deb atalgan adabiy parchalar bilan bezadim», - deb yozgan edi. xalq og‘zaki ijodi namunalarining muhim amaliy ahamiyati shundaki, bu manbalar adabiy tilning yozma va og‘zaki shakllari o‘rtasida tarixan mavjud bo‘lgan tafovutlarning kamayishida muhim rol o‘ynaydi. chunki og‘zaki ijod o‘zining kuchli ta’sirini sintezlanish yo‘li bilan ham o‘tkazib boradi. folklor asarlarining sintezlanishi esa, badiiy ijoddagi eng qadimiy usullardan bo‘lib, “ijodkorlar o‘z davrining aktual muammolarini tasvirlashda ko‘p hollarda ana shu an’anaviy usulga jumladan, alisher navoiyning eski o‘zbek tilining amaliy ahamiyatini ko‘rsatish maqsadida yaratgan “xamsa”sida xalq afsona va rivoyatlaridan, “mahbub ul-qulub” asarida esa xalq maqollaridan unumli foydalanishi buning yaqqol dalilidir. qadimdan mavjud bo‘lgan bu tajribaning navoiy izdoshlari tomonidan izchil davom ettirilishi yozma tilga jonli so‘zlashuv va folklor tiliga xos ko‘pgina unsurlarning kirib borishi uchun qulay imkoniyatlar vujudga keltirdi. natijada, og‘zaki va yozma til …

lan bog‘lanadi. o‘zbek xalq og‘zaki ijodining, xususan, xalq dostonlarining keng miqyosda yozib olinishi va tadqiq etila boshlanishi esa, xx asrning 20-yillariga to‘g‘ri keldi. jumladan, 20-yillarga kelib g‘ozi olim yunusov, g‘ulom zafariy, elbek, bekijon rahmonov, hodi zarifovlarning rahbarligi va bevosita ishtirokida uyushtirilgan folklor ekspedisiyalarida o‘zbek xalq og‘zaki ijodining nihoyatda katta hajmdagi namunalari to‘plandi. aynan ana shu ekspedisiyalarda ergash shoir, fozil yo‘ldosh va po‘lkan shoir singari talantli xalq san’atkorlarining nomlari ham keng jamoatchilik o‘rtasida ma’lum va mashhur bo‘ldi. keyingi yillar davomida esa bunday ekspedisiyalar f.m.karomatov, m.k.qodirov, m.s.saidov, t.mirzayev, b.sarimsoqov singari olimlar rahbarligida uyushtirilib kelinmoqdao‘хzbek xalq og‘zaki ijod namunalarini to‘plash va nashr etish jarayonida ular nafaqat folklorshunoslik nuqtai nazaridan, balki lingvo- poetik jihatdan ham tadqiq etila boshlandi. jumladan, xalq dostonlarini nashrga tayorlash va nashr etish tamoyillarini ishlab chiqish hamda ularni umumlashtirgan holda filologik qiyoslash, tadqiqot metodini yaratish borasida tinimsiz mehnat qilgan h.zarifovning serqirra faoliyati buning yaqqol dalilidir. xususan, uning v.m.jirmunskiy bilan hamkorlikda yaratgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni"

1405844288_56791.doc xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni xalq eposlari ilmiy tadqiqot manbasi sifatida. milliy tilning vujudga kelishi millatning shakllanishi bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan murakkab jarayondir. uning tarkib topishi va taraqqiy etishida millat tarkibiga kirgan har bir etnik guruhning jonli tili hamda ular tomonidan yaratilgan turli manbalar muhim ahamiyatga egadir. til manbalari o‘rtasida, ayniqsa, xalqning madaniy turmushida juda katta o‘rin egallagan badiiy ijodning xilma-xil janrlari alohida qimmat kasb etadi. zero, aynan badiiy ijod manbalari asrlar mobaynida qabila va urug‘lar tilining elat tiliga, elat tilining umumxalq tiliga hamda adabiy tilning vujudga kelishi bilan bog‘liq murakkab jarayo...

Формат DOC, 78,5 КБ. Чтобы скачать "xalq eposlari tilining umumlisoniy sistemada tutgan o‘rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xalq eposlari tilining umumliso… DOC Бесплатная загрузка Telegram