dostonlar tlining an`anaviy lingvofolkloristik qonuniyatlarga munosabati

DOC 100,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662756154.doc dostonlar tlining an’anaviy dostonlar tlining an`anaviy lingvofolkloristik qonuniyatlarga munosabati reja: kirish mumtoz kitobiy uslubga xos ana`naviy vositalar 1. so`zlashuv nutqiga xos an`anaviy lug`aviy birliklar. 2. an`anaviy frazeologizmlar. 2.1 an`anaviy epik klishelar 2.2 an`anaviy uslubiy formulalar 2.3 an`anaviy epik aforizmlar 2.4 barqaror epitetli birikmalar 3. umumxalq tiliga xos leksik-frazeologik iboralar 3.1. so`zlashuv nutqiga xos leksik-frazeologik iboralar 3.2. kitobiy nutqqa xos leksik-frazeologik iboralar. kirish o`zbek xalq og`zaki ijodining ulkan namoyandalaridan biri bo`lgan ergash jumanbulbul o`g`li tomonidan kuylangan dostonlar o`zining badiiy mukammalligi, beqiyos jozibadorligi bilan bir qatorda, nihoyatda boy lingvistik va lingvostilistik imkoniyatlari bilan ham ajralib turadi. garchi shoir ijodida o`zi yashagan hudud lahjasiga xos unsurlar yetakchilik qilsa ham, u kuylagan dostonlarning uzoq asrlik tarixiy an`anaga egaligi og`zaki poetik ustdialektlarning eng muhim differensial belgilaridan biri bo`lgan an`anaviylik bilan aloqador qonuniyatlarni qiyosiy-tarixiy tahlil etish imkoniyatlari nihoyatda kengligidan dalolat beradi. zero, milliy adabiy tilning tarkib topish bosqichlarida turkiy elatlar jonli so`zlashuv tilining o`zaro yaqin …

ijodiy shakllanish jarayoni mahsullaridan nishonadir. shuni ham ta`kidlash joizki, dostonlar tilida an`anaviylashgan so`zlarning aksariyati o`zining emosional-ekspressiv bo`yoqdorligi, ayni paytda, badiiy ijodning og`zaki janrlari miqyosida birdek keng tarqalganligi bilan uslubiy betaraf so`z va iboralardan farqlanib turadi. shuningdek, ularning ko`pchiligi qardosh turkiy xalqlar folklor asarlarida hamda qadimgi turkiy yozma manbalarda ham keng qo`llanganki, bu dalillar turkiy xalqlar uchun umumiy bo`lgan tarixiy epik jarayon an`analarni taqozo etadi. shubhasiz, dostonlar tilidagi an`anaviylik birgina og`zaki ijod manbalarida xoslangan so`z va iboralar bilan chegaralanmaydi. chunki ularda til tarixining milliy bosqichlarida yozma badiiy ijod ta`siri asosida kirib kelgan lug`aviy birliklar, shuningdek, so`zlashuv nutqiga xos unsurlar ham o`z aksini topgan holda an`anaviylashgan. aynan ana shunday lingvostilistik qatlamlar dostonlar tilining ko`p asrlik tarixiy taraqqiyot bosqichlarini farqlash va adabiy tilning vujudga kelish jarayonida epik manbalarning ishtirokini belgilshda muhim ahamiyatga ega bo`ladi. shunday qilib, eposlarning tarixiy til sistemasida tutgan o`rnini belgilashda muhim bo`lgan an`anaviy unsurlar ular tilining leksik yoki frazeologik sathiga …

li affiksining tarixiy –gil shakli qo`llanadi: bul so`zima quloq solgil, soqijon (bt. 14). maqsad ma`nosidagi ravishdoshning –gali shakli ishlatiladi: tomosha qilgali keldim, avazjon aylamoq fe`lining quyidagi misralarda radif shaklida takrorlanishi ham mumtoz she`riyat an`analaridandir: falakning hajridan bir dod aylayin yolvorib haqqa munojot aylayin. ayo undovining qo`llanishi ham mumtoz she`riyat uslublaridan dalolat beradi: ayo to`ram, bir gapim bor anglab ol! xullas, til tarixining turli bosqichlariga xos yozma badiiy ijod ta`siridan dalolat beradigan bu singari kitobiy leksik-grammatik unsurlar miqdori dostonlarda ancha salmoqli bo`lib, ular dostonlarning ikkinchi taraqqiyot bosqichidan dalolat beradi. 1. so`zlashuv nutqiga xos an`anaviy lug`aviy birliklar. xalq dostonlari qadimdanoq og`zaki asosda yaratilgani tufayli ularda so`zlashuv nutqiga xos bo`lgan juda ko`p unsurlar kuzatiladi. ular yuqorida keltirib o`tilgan yozma va og`zaki ijod jarayoni mahsullari bo`lgan leksik-grammatik birliklarga nisbatan oddiy so`zlashuv nutqiga xoslanganligi, dialektal bo`yoqqa egaligi bilan farqlanadi. xususan, ular ergash shoir dostonlarida quyidagi so`zlar misolida yaqqol ko`zga tashlanadi: sozchi (457), o`qig`ich (54), belbug`or …

0); olishmoq-kurashmoq (440); gulzor-chaman (109); katta-ulkan (351); o`yinchi (214)-nag`machi (214); ota (10)-qiblagoh (9); chopmoq (441) - yugurmoq (456) - ilg`amoq (442) - do`nmoq (350) - yo`rtmoq (448) - do`resa qo`ymoq (448) –shamolday xezlamoq (349) anqib ketmoq (442) kabilar. ergash shoir dostonlarida turlicha harakat va holatlarning obrazli ifodasi sifatida so`zlashuv nutqida faol ishlatiladigan tasviriy so`zlardan ham unumli foydalaniladi. ular quyidagi tematik guruhlarga mansubligi bilan xarakterlanadi: a) ko`z harakatini tasvirlashda: o`qraymoq, so`qnaymoq (312), chaqchiramoq, jovduramoq (304); b) gavda harakatini tasvirlashda: sallanmoq (311), irg`almoq (300), do`lanmoq (305); v) kiyim-kechak holati va harakatini tasvirlashda: halpiramoq, shalpiramoq, yaltiramoq (304) seldiramoq (303); tana a`zolarining harakatini tasvirlashda: qayqaymoq (292), kajraymoq (267), angraymoq (228) shangraymoq (228), qadraymoq (228) kabilar. avval aytib o`tilganidek, ergash shoir ijodiga mansub dostonlar o`zining dialektal asosiga ko`ra qipchoq lahjasiga xos unsurlar yetakchiligi bilan ajralib turadi. funksional-stilistik nuqtai nazardan so`zlashuv nutqiga xos bo`lgan bunday so`zlar sirasiga qipchoq lahjasiga mansub ko`pchilik shevalarda uchraydigan quyidagi dialektizmlarni kiritish …

basiz (454), go`loh-takasaltang, beobro` (356), jong-aks-sado (291), jaynamoq-yashnamoq (291), tumsa-bepusht (81), lot-o`lja (80), susqin-xohish, istak (323), sus-salobat (443) chidar-to`shov (268), o`shak-g`iybat, ig`vo (145), taysallamoq-qo`rqmoq (54) kabilar shular jumlasidandir. shuningdek, ergash shoir ijodiga mansub dostonlarda o`g`uz lahjasiga xos bo`lgan til unsurlari ham o`z aksini topadiki, ularning ko`pchiligini mazkur guruhlarga mansub bo`lgan milliy tillarda va o`zbek shevalarida ham uchratish mumkin: cho`q-ko`p, juda. ozor, turk, qrim: chux/choq (bud. i. 495; rad. iii, 2004). dostonlarda: cho`q savdoga qoldi boshim (bt. 17). tugul-unday emas ma`nosidagi inkor so`z. turk, ozor va xorazm o`g`uz shevalarida: dдil//deil (rad. iii. 556; d.a. 40). dostonda: unday joy tugul, shunday katta shaharda do`stingning mushtday kecagi ham yo`q (bt. 261). sallanmoq - noz bilan tebranmoq. turk, qrim va xorazm shevasida: sallanmoq (rad. iv. 367. o`shl 229). dostonlarda: irg`alib oyim jo`nadi, sallanib oyim jo`nadi (bt. 307). do`lanmoq - to`lg`anmoq, har yoqqa tashlanib noz bilan yurmoq. turk, ozor tillarida dцlanmoq (rad. iii. 1714). dostonlarda: …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dostonlar tlining an`anaviy lingvofolkloristik qonuniyatlarga munosabati"

1662756154.doc dostonlar tlining an’anaviy dostonlar tlining an`anaviy lingvofolkloristik qonuniyatlarga munosabati reja: kirish mumtoz kitobiy uslubga xos ana`naviy vositalar 1. so`zlashuv nutqiga xos an`anaviy lug`aviy birliklar. 2. an`anaviy frazeologizmlar. 2.1 an`anaviy epik klishelar 2.2 an`anaviy uslubiy formulalar 2.3 an`anaviy epik aforizmlar 2.4 barqaror epitetli birikmalar 3. umumxalq tiliga xos leksik-frazeologik iboralar 3.1. so`zlashuv nutqiga xos leksik-frazeologik iboralar 3.2. kitobiy nutqqa xos leksik-frazeologik iboralar. kirish o`zbek xalq og`zaki ijodining ulkan namoyandalaridan biri bo`lgan ergash jumanbulbul o`g`li tomonidan kuylangan dostonlar o`zining badiiy mukammalligi, beqiyos jozibadorligi bilan bir qatorda, nihoyatda boy lingvistik va lingvostilistik imkoniyat...

Формат DOC, 100,5 КБ. Чтобы скачать "dostonlar tlining an`anaviy lingvofolkloristik qonuniyatlarga munosabati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dostonlar tlining an`anaviy lin… DOC Бесплатная загрузка Telegram