diniy va an`anaviy huquqiy oilalar

DOC 80.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

diniy va an`ana.doc o’zbekiston respublikasi adliya vazirligi diniy va an’anaviy huquqiy oilalar reja: 1. islom huquqiy oilasi. 2. eron islom respublikasining zamonaviy huquqiy tizimi. diniy va an’anaviy huquqiy oilalar ma’lumki, islom dini arablarning katta ijtimoiy taraqqiyot yo‘lidan ilgarilab borishda muayyan bir tarixiy zaruriyat sifatida vujudga kelgan. al-islom yoki islom degani “ollohga o‘zini baxshida etgan”, “xudojo‘y”, “itoatkor” degan ma’nolarni anglatadi. islom o‘zidan avval shakllangan dunyo dinlari-zardushtiylik, xristianlik va iudizm dinlarining bevosita ta’sirida shakllangani, shubhasiz. uning qonun-qoidalarida, asosan arablarning avvaldan mavjud bo‘lib kelgan urf-odatlari, qoidalari va qonunlari o‘z aksini topgan. islom haqida gap borganda, biz eng avvalo uning tag ildizlariga yetib borishimiz, yolg‘on ta’limotlarning butun soxtakorligini fosh etishimiz kerak bo‘ladi. xususan “islom va hokimiyat”, “islom va huquq” singari hozirgi zamon siyosiy-iqtisodiy va harakatlar haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishimiz lozim bo‘ladi. hozirgi zamon “islom davlati” konsepsiyasi mazmun-mohiyatiga to‘xtaladigan bo‘lsak, u bugungi murakkab bir xalqaro vaziyatda islom mafkurachilari tomonidan turlicha sharxlanmoqda. masalan, saudiya arabistoni …

unyoviylikni tan olgan holda davlatni idora qilishda demokratik institutlarga e’tibor qaratish bilan birga, o‘z konstitutsiyalarida davlat vakillik organlariga islomni tan olmaydiganlar saylanmasligi belgilab qo‘yilgan. xuddi shuningdek, bu davlatlarning siyosiy faoliyatida islomni asosiy manba va mafkura deb tan olmaydigan partiyalarga ham ruxsat berilmagan. ayrimlarida musulmon ulamolarining kengashi bo‘lib, ular davlat qabul qiladigan qonunlar va ularga tenglashtirilgan aktlarni islom manbalariga to‘g‘ri kelishligini kuzatib boradi. biz musulmon huquqiy oilalari mavzusini tanlashimizdan maqsad, aynan shu mavzu orqali islom huquqiy tizimi haqida, hozirgi globallashayotgan dunyoda jadallashib borayotgan islomning ba’zi bir davlatlardagi roli va o‘rni haqida ma’lumot bermoqchimiz va ushbu davlatlarning xarakterli xususiyatlarini ochib bermoqchimiz. islom huquqiy oilasi. arab xalifaligining o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan huquqiy tizimi–musulmon huquqi 7-10 asrlar mobaynida paydo bo‘lib, islom dinining manbalari bo‘lmish qur’oni karim, sunna, ijmo hamda qiyos asosida shakllangan. musulmon huquqi – shariat o‘rta asrlardagi sharq sivilizatsiyasining katta xodisasi hisoblanadi. uning rivojlanish jarayoni arab davlatchiligining 7 asr boshida, ya’ni muhammad …

oyillarga asoslanadi. g‘arb davlatlari amal qilmaydigan tamoyillar ikkiga bo‘linadi: 1.huquqning katta qimmati tan olinadi, lekin huquq g‘arbdagidan ko‘ra boshqacha tushuniladi, ya’ni huquq va din qo‘shilishi ro‘y beradi. 2.huquq fikrining o‘zi olib tashlanadi va ijtimoiy munosabatlar boshqa yo‘l bilan hal qilinishi lozim deb ta’kidlanadi.2 birinchi guruhga musulmon va hindu huquqi davlatlari, ikkinchi guruhga esa uzoq sharq, afrika va madagaskar davlatlari kiradi. musulmon huquqi-bu diniy shaklda ifodalangan va musulmon dini–islomga asoslangan qoidalar tizimi. islomga asosan, mavjud bo‘lgan huquq olloh tomonidan berilgan bo‘lib, tarixning bir bosqichida muhammad payg‘ambar orqali odamlarga yetkazilgan. bu huquq ijtimoiy hayotning barcha sohalarini o‘z ichiga qamrab oladi. islom ta’limoti bo‘yicha diniy qoidalar yagona olloh tomonidan o‘rnatilgan tartib va qonunlarning bir qismi bo‘lib, ular bilan butun dunyo boshqariladi. ayniqsa dastlabki vaqtlarda umuman shariat va xususan fiqh o‘zida faqat huquqiy qoidalarni aks ettiribgina qolmay, diniy ta’limot va ahloqni ham mujassam etgan. shariatda din, ahloq va huquqning bunday qo‘shilib ketganligi, bir-biridan ajralmaganligi, …

onun-qoidalarini belgilash fiqh ilmi sohasiga kiradi. ushbu qoidalarga rioya qilinishi huquq tartibot organlari emas, balki olloh tomonidan nazorat qilinishi asoslanadi. shu ma’noda islom ijtimoiy-me’yoriy tartibga solishning o‘ziga xos tizimi sifatida tushuniladi. u huquqiy normalarni, huquqiy tartibga solishlarni, birinchi navbatda diniy va axloqiy yo‘lga solishlarni, shuningdek urf-odatlarni ham o‘z ichiga oladi.”3 huquqning islom ilohiyoti bilan bog‘liqligi shundan iboratki, shariatda har bir musulmon tomonidan sodir etilishi lozim bo‘lgan yoki mumkin bo‘lmagan hatti-harakatlarning aniq ko‘rsatib qo‘yilganligida o‘z ifodasini topgan. “shariatda barcha harakatlar dastlab ikki turga – harom va halolga ajratilgan. keyinchalik shariat shakllanib tugallangan davrda beshta toifa harakatlar vujudga kelgan. bular: farz – bajarilishi qat’iy-majburiy hisoblangan hatta-harakatlar; mandub (sunnat) – majburiy emas, lekin ma’qul, lozim deb hisoblangan normalar; muboh – ixtiyoriy normalar; makruh – noma’qul normalar; harom – qat’iy ravishda ta’qiqlangan hatta-harakatlar.”4 bular ham huquqiy, ham axloqiy-diniy mazmunga ega bo‘lib, majburlovchi, tavsiya qiluvchi, yo‘l qo‘yuvchi, lekin jazo qo‘llanilmaydigan, ta’qiqlovchi va jvzoga loyiq (mustahiq) …

agi g‘oya ham o‘rnatilgan. musulmon huquqi bir qator sharq davlatlarining davlat va huquq taraqqiyoti tarixiga chuqur ta’sir qildi. dastlab arabiston yarim orolida vujudga kelgan musulmon huquqi xalifalikning chegaralari kengaya borishi bilan ko‘pdan-ko‘p yangi xududlarga tarqalgan. musulmon huquqining yaxlit, bir butun huquqiy tizim sifatida maydonga chiqishi uning g‘arbiy yevropa mamlakatlari huquqidan farq qiluvchi muhim jihatlaridan biri hisoblanadi. musulmon huquqining asosiy manbalari deb qur’on va sunna tan olinadi. ularda, musulmon huquqini yuridik ma’nodagi mazmunini belgilovchi diniy e’tiqod asoslari ko‘rsatilgan. musulmon huquqining normativ mazmunining analizi shuni ko‘rsatadiki, yuridik normalar islomga xuddi diniy normativ ko‘rsatmalar tizimidek asoslangan, lekin hammasi ham emas. faqat qur’on yoki sunnaga tayanadigan kamdan – kam odab ahloq qoidalarigina din bilan bog‘liq. bular oila nikoh munosabatlarining bir tomoni, meros munosabatlari, bir nechta jinoyat huquqiy ko‘rsatmalar. musulmon tadqiqotchilarining ta’kidlashicha, agar qur’on va sunnada diniy ibodatning hamma qoidalari yoritilgan bo‘lsa odamlarni o‘zaro munosabatlari (muomalat) ushbu manbalarda juda kam ko‘rsatilgan. bu degani muomalatning ko‘p …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "diniy va an`anaviy huquqiy oilalar"

diniy va an`ana.doc o’zbekiston respublikasi adliya vazirligi diniy va an’anaviy huquqiy oilalar reja: 1. islom huquqiy oilasi. 2. eron islom respublikasining zamonaviy huquqiy tizimi. diniy va an’anaviy huquqiy oilalar ma’lumki, islom dini arablarning katta ijtimoiy taraqqiyot yo‘lidan ilgarilab borishda muayyan bir tarixiy zaruriyat sifatida vujudga kelgan. al-islom yoki islom degani “ollohga o‘zini baxshida etgan”, “xudojo‘y”, “itoatkor” degan ma’nolarni anglatadi. islom o‘zidan avval shakllangan dunyo dinlari-zardushtiylik, xristianlik va iudizm dinlarining bevosita ta’sirida shakllangani, shubhasiz. uning qonun-qoidalarida, asosan arablarning avvaldan mavjud bo‘lib kelgan urf-odatlari, qoidalari va qonunlari o‘z aksini topgan. islom haqida gap borganda, biz eng avvalo uning tag ildizl...

DOC format, 80.5 KB. To download "diniy va an`anaviy huquqiy oilalar", click the Telegram button on the left.

Tags: diniy va an`anaviy huquqiy oila… DOC Free download Telegram