islom fiqhiy maktablari

DOCX 13 pages 30.3 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.3 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. qozi mahkamalarining islom huquqini ta`minlashdagi o`rni. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. burhoniddin marg‘inoniyning “alhidoya’’ asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo’lishi sabablari, eʼtiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. islomning lug'aviy ma'nosi "buyuruvchining farmoni va taqiqiga e'tirozsiz bo'ysunish hamda uni buyurilgandek bajarish", demakdir. islomning istilohniy ma'nosi alloh tarafidan yuborilgan barcha payg'ambarlar insonlarga islom dinidan ta'lim berganlar. alloh taologa, uning sifatlariga, oxirat kuniga payg'ambar yo'llagandek ishonish, kitoblarini tasdiqlab, ular ravshanlantirib bergan to'g'ri yo'ldan borish, yaratganni yagona bilib, undan boshqasiga ibodat qilmaslikdir. shariat - to'g'ri yo'lga solmoq, qonunchilik yo'naltirmoq, ibodat yo'llari, hayotiy va ijtimoiy qoidalar, kishilar orasidagi munosabat va muammolar, halol bilan haromni ajratib bermoqdir. qur'on va sunnatning hukmlaridan olingan mana shu qonunlar fiqh ilmi, deyiladi. …

2 / 13

arning o'zaro kengashib bir fikrga kelishlari taomilga kira boshladi. shu tariqa qiyoslash orqali va yuqorida aytilganlar bilan birga yangi bir fan - usuli fiqh - ya'ni, musulmon huquqshunosligi vujudga keddi. mazhab so'zi arabcha “yo'nalish” ma'nosini bildirib, islom atamashunosligida biror diniy masala, muammo bo'yicha muayyan ulamo fikriga ergashish, "uning yurgan yo'nalishidan borish" (arabcha - zaxaba 'ala mazhabixi)ni bildiradi. mazhablarning paydo bo’lishi: hanafiylik, molikiylik, shofeiylik va hanbaliylik. 1.hanafiylikdagi mashhur kitoblar: muhammad bin al-xasan ash-shayboniyning (vafoti 805 yil) "kutub zaxirurrivoya" nomli kitobi. keyinroq uning muhim qismlarini abul fodi al-marvazi "al-kofiy" asarida yanada tartibga soldi. unga shamsuddin as-saraxsi (vafoti 1090 yil) "al-mabsut" nomli sharh yozdi. 2. molikiylikda molik ibn anasning "al-muvatta" ("ommaviy", ya'ni "barchaga tushunarli") kitobi asosiy asardir. undan tashqari abdussalom saxnumning (vafoti 854 yil) "al-mudavvana al-kubra" asari alohida o'rin tutadi. 3. shofe'iylikda «al-umm» kitobi asosiy manbadir. 4. hanbaliylikda ahmad ibn hanbalning «al-musnad» asari bosh manba sifatida qaraladi. hanafiylik, no'mon ibn sobit al-kufiy abu …

3 / 13

shunoslik markazlaridan biri iroqdagi kufa shahri bo'lgan, payg'ambarimizning sahobalari abdulloh ibn mas'ud (vaf. 653 y.) u yerga faqih va muallim sifatida xalifa umar tomonidan yuborilgan edi. uning talabalari fuqaho sifatida tan olindi va ularning eng mashhurlaridan biri hammod ibn abu sulaymon (738 y.) mazkur mazhabga nom bergan abu hanifaning ustozi bo'lgan. abu hanifa kufalik bo'lib, o'zining ismi no'mon ibn sobit edi. o'ziga to'q ipak sotuvchi xonadonida tavallud topgan. a'lo ta'lim olib, yoshligida so'nggi sahobalarning suhbatini olgan. 22 yoshida mashhur huquqshunos hammod ibn abu sulaymonning shogirdi va uning davrasida 18 yil tahsilda bo'ladi. ustoz vafotidan so'ng 10 yil davomida ushbu to'garakka rahbarlik qiladi. u kufa va basraning eng obro'li faqihi hisoblangan. 747-748 yili uni davlat xizmatiga chorlagan iroq hokimining zulmidan qochib, makkaga ko'chib o'tadi. hokimiyatga abbosiylar kelgach, iroqqa qaytadi va boy tojir hamda nufuzli olim sifatida hayot kechiradi. xalifa mansur (754-775) bag'dodda unga qozi yoki boshqa yuksak martabani egallashni taklif etganida …

4 / 13

zarda tutardi. murobaha bitimi esa bir savdogar ikkinchisiga biron narsani sotishda oldingi, o'zi olgan narx ustiga shartlangan foyda bilan sotishni ruxsat etgan va shu tariqa sudxo'rlikning oldi olingan. shaxsiy huquq doirasida abu hanifa erkin qizcha vositachisiz turmushga chiqishini ruxsat berdi, biroq keyinchalik hanafiy mazhabi bu huquqni faqat ilgari erga tekkan ayolga kafolatladi. abu hanifa fikricha, balog'at yoshiga yetgan inson mustaqil bo'lib, o'z mulkini o'zi xohlagan tarzda tasarruf etishi mumkindir. uning shogirdlaridan “assohibon”, deb nomlangan abu yusuf va muhammad ibn hasan ash-shayboniylar mazhab ta'sirini o'z asarlari va abbosiylar davlatidagi yuksak maqomlari tufayli keng masofalarga yoyishga erishdilar. abu yusuf (731-798) bag'dodda qozi etib tayinlangan, keyinchalik birinchi qoziu al-quzot (bosh qozi) sifatida xalifalik hududlarida qozilar tayinlash huquqiga ega bo'lgan. uning "kitob al-xaroj" asari xalifa xorun ar-rashid uchun soliqlar to'plash va davlatniyg moliyaviy masalalari bo'yicha qarorlar to'plami vazifasini o'tagan. muhammad ibn al-hasan ash-shayboniy (749-804) hanafiy mazhabining huquqiy nazariyasini yozib qoldirgan allomadir. u hanafiy fiqhi …

5 / 13

) ham bo'lib, keyinchalik u shialikning ja'fariya mazhabiga nom bergan. molik ibn anas al-asbaxiy 713 yili madinada kamon o'qlari yasovchi oilasida tavallud topib, o'zi ipak matolari savdosi bilan shug'ullangan, bolaligidan qarindoshlari qo'lida islomiy ilmlarni o'rgangan. shu yyerda 795 yili vafotiga qadar yashagan va uni faqat makkaga hajga borish uchungina tark etgan. shu tufayli u madina ahlining ramziga aylangan. madina imomi sifatida tan olingan molik hech bir siyosiy oqimlarga aralashmagan va biron rasmiy mansabni egallashga rozi bo'lmagan. bahsar va ilmiy munozaralarda qatnashmagan, chunki "ilm — xo'rozlar va qo'chqorlar orasidagi urush emas", deb hisoblagan. paygambar, sahobalar va tobe'inlarning fiqhga oid qarashlari, qarorlari va qavllarini o'zining "al-muvatta'" kitobida jamlagan. aytishlaricha, bu asar bir nechta matnlarda tarqalgan ekan, biroq bizlargacha ikki varianti: "hanafiy ash-shayboniy" va yaxyo al-laysiy (vaf. 848 y.) asarlari hamda ularga yozilgan izohlar yetib kelgan hamda tunislik ali ibn ziyod (800 y.) talqinidagi nusxaning qismlari saqlanib qolgan. huquqshunoslik sohasida molikiy mazhabi o'z …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. hanafiya, molikiya, shofeʼiya, xanbaliya mazhablarining asosiy g’oyalari va fiqhiy dalillash metodlari. shariat kategoriyalari: halol, mandub, muboh, makruh, harom. qozi mahkamalarining islom huquqini ta`minlashdagi o`rni. o‘rta asrlarda fiqh ilmining rivojlanishida movarounnahr faqihlarining o‘rni. burhoniddin marg‘inoniyning “alhidoya’’ asarining fiqh ilmi rivojidagi ahamiyati. islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo’lishi sabablari, eʼtiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari. islomning lug'aviy ma'nosi "buyuruvchining farmoni va taqiqiga e'tirozsiz bo'ysunish hamda uni buyurilgandek bajarish", demakdir. islomning istilohniy ma'nosi alloh tarafidan yuborilgan barcha ...

This file contains 13 pages in DOCX format (30.3 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari DOCX 13 pages Free download Telegram