islom fiqhiy maktablari

DOCX 11 pages 28.2 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.2 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. 2. sunniylik yo‘nalishi fiqhiy maktablari: hanafiyya, molikiyya, shofe’iyya, xanbaliyya. 3. shariat kategoriyalari: farz, vojib, sunnat, mustahab, mandub, muboh, makruh, harom. 4. movarounnahrda fiqh ilmi rivoji. tayanch tushunchalar: fiqh, shariat, mazhab, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson, urf, hanafiylik, tasavvuf ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. islom dini tarqalgan hudud kengayib, turli millatlar va xalqlar shu dinni qabul qilganlaridan va uni o‘z hayotlari tarziga aylantirdilar. diniy masalalarda turli qarashlarni paydo bo‘lishi va ularni hal qilish maqsadida musulmon olimlari katta rol o‘ynadi. muhammad payg‘ambar (a.s.) vafotlaridan keyin u kishining ishini xalifalar, sahobalar, so‘ng tobeinlar davom ettirdilar. payg‘ambardan keyin u kishining ishini sunna asosida davom ettirganlar «sunniylar» yoki «ahli sunna val jamoa» nomini oldi. payg‘ambar davrida biror masala yuzasidan savol paydo bo‘lsa, odamlar darhol shu holatni payg‘ambarga etkazib, o‘zlariga aniq javob olganlar. shuning uchun bu …

2 / 11

ikki ma’noda qo‘llaniladi: «suvga olib boradigan yo‘l» va «to‘g‘ri yo‘l». masalan, «so‘ngra (ey, muhammad!), biz sizni (diniy) ishdan iborat shariat uzra (barqaror) qildik...» (josiya, 18), oyatida shariat so‘zi, «to‘g‘ri yo‘l» ma’nosida kelgan. islom huquqida ulamolar nazdida, qur’on va sunnatda kelgan ilohiy ko‘rsatmalar (hukmlar)ning majmuidir. boshqacha qilib aytganda islom dinining amaliy qismi. huquqshunoslar esa, islom qonunchilik majmuini nazarda tutudilar. «fiqh» esa, lug‘atda «chuqur tushunish», «idrok etish», «bilish» ma’nolarini bildiradi. istilohiy ma’nosi esa, «fiqh» – shariat hukmlarini o‘rganish, shariat qoidalarini barcha qismlari bilan anglash hamda qaysi maqsadda ishlab chiqarilganini tushunish va o‘zlashtirilgan ushbu ilmni amalga tadbiq etishdir. fiqhning manbasi: qur’on, sunnat, ijmo va qiyos. sunniylik yo‘nalishi fiqhiy maktablari: hanafiyya, molikiyya, shofe’iyya, hanbaliyya. fiqh bilan chuqr shug‘ullangan olimlar faqihlar (fiqh olimi, huquqshunos) deb nomlandi. bular orasida eng ko‘zga ko‘ringan va fiqhiy mazhabi hozirgacha etib kelgan mujtahid olimlar quyidagilardir: imom abu hanifa no‘mon ibn sobit kufiy, imom molik ibn anas madiniy, imom muhammad ibn …

3 / 11

iga madinalik olim imom molik ibn anas abu abdulloh (713-795) asos solgan. u «madina imomi» unvoniga sazovor bo‘lgan. imom molik madina olimlari qarashlari asosida o‘z mazhabini yaratgan. shuning uchun ushbu imom madina faqihlaridan fiqhni o‘rganib, ahli hadis qo‘llaydigan uslubni qabul qilgan va ushbu qoida asosida o‘z shogirdlarini tarbiyalagan. imom molik qur’on, sunna va ijmoga tayanib hukm chiqargan. shu bilan birga madinalik olimlarning ittifoqini ham hukm chiqarishda juda katta e’tiborga olgan. chunki muhammad (a.s.) shu shaharda yashagan va bu shahar aholisi payg‘ambar va sahobalar ko‘rsatmalari va qilgan ishlarini mukammal o‘zlashtirganlarini e’tiborga olgan. olim «al-muvatto» nomli hadis ilmiga oid to‘pam muallifi hisoblanadi va mazkur asar molikiy mazhabining asosiy manbasi sifatida o‘z ifodasini topgan. muhaddis buning uchun 40 yil umrini sarflagan. bu asar ilk hadis to‘plamlaridan biri bo‘lib, bir necha ming hadisni o‘z ichiga olgan. imom molik ibn anasning shogirdlari orasida taniqli muhaddis va hanafiy mazhabi faqihi imom muhammad shayboniy (vaf. 805 y.), …

4 / 11

yning «al-umm» va «ar-risola» kitoblari ushbu mazhab usuliga asos bo‘ldi. shuni alohida ta’kidlash lozimki, uchinchi-to‘rtinchi hijriy asrlarda markaziy osiyoda shofeiy mazhabi hanafiy mazhabi bilan raqobat qilgan. uning yirik vakili toshkentlik buyuk olim muhammad ibn ali ibn ismoil qaffol shoshiy (904-976) edi. u kishi fiqh, hadis, lug‘at va adabiyot bo‘yicha o‘z davrlarining mashhur olimlaridan bo‘lgan. usulul fiqh bo‘yicha ularning asarlari mashhur. toshkentda vafot etib, qabrlari hastimom (hazrati imom) madrasasi yonida joylashgan. hanbaliy mazhabi asoschisi ahmad ibn hanbal (780-855) hisoblanadi. olim yashagan bag‘dod shahrida ilmu fan rivoj topishi bilan birga turli e’tiqodiy qarashlar markazi ham bo‘lgan. hanbaliy mazhabida qur’on, sunnat, ijmo va sahobalarning gaplari asosiy o‘rin egallaydi. qatiy zarurat sezmagan holatlardan tashqari qiyosdan foydalanmaydi. barcha hadislarni va rivoyatni (sahobalar so‘zini) qiyosdan ustun qo‘ygan. imom ahmad xulafoi roshidin, sahobalar, tobeinlar, shuningdek, o‘zidan oldingi uch mazhab fiqhini o‘zlashtirgan. chunonchi ilk marta fiqhni imom abu hanifaning shogirdi imom abu yusufdan o‘rgangan. shuningdek, «men hadis yozib …

5 / 11

ni artish afzaldir. hanafiy mazhabi sovuq o‘lkalarda ham tarqalganini e’tiborga olinsa, shofeiy mazhabi asosan issiq o‘lkalarda yoyilgan. mazhablar turlicha bo‘lsada, ular asoschilari-mujtahidlarning barchasi bir-biriga ustoz-shogird tizimidadir. ular bir-birlarining mazhabini tan oladilar. to‘rtta mazhab ham hijriy ikkinchi asrning o‘zida shakllanib ulgurgan. ammo ushbu mazhablarning faqat bittasini ushlash lozim. bir masalada bu mazhabni, boshqasida ikkinchisiga amal qilish mumkin hisolanmaydi. hanafiylik mazhabi asoschisi abu hanifa nu’mon ibn sobit (699-767) bo‘lib, «imomi a’zam», ya’ni eng buyuk imom laqabi bilan mashhur bo‘lgan. mazkur mujtahid olim kufa shahrida tug‘ilib shu erda vafot etgan. bu zot sunniy mazhablar asoschilari orasida yoshi eng kattasi hisoblanadi. rivoyatlarga ko‘ra bobosi sobitni hazrat ali oldilariga olib kelib, uning haqqiga duo qilishlarini so‘raydi. hazrat ali sobitni o‘zi va zurriyotiga barakot so‘rab duo qiladilar. sobitning zurriyotidan imom abu hanifa mashhur bo‘lib ketdi. imomning otasi kufada ipak va jun mato tijorati bilan shug‘ullangan va imom abu hanifa ham keyinchalik shu ishni davom ettirgan. imom …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

7-mavzu. islom fiqhiy maktablari reja: 1. ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. 2. sunniylik yo‘nalishi fiqhiy maktablari: hanafiyya, molikiyya, shofe’iyya, xanbaliyya. 3. shariat kategoriyalari: farz, vojib, sunnat, mustahab, mandub, muboh, makruh, harom. 4. movarounnahrda fiqh ilmi rivoji. tayanch tushunchalar: fiqh, shariat, mazhab, sunna, ijmo va qiyos, masolihul-mursala, istihson, urf, hanafiylik, tasavvuf ilk islomiy fiqhiy maktablarining shakllanish tarixi va ularning tasnifi. islom dini tarqalgan hudud kengayib, turli millatlar va xalqlar shu dinni qabul qilganlaridan va uni o‘z hayotlari tarziga aylantirdilar. diniy masalalarda turli qarashlarni paydo bo‘lishi va ularni hal qilish maqsadida musulmon olimlari katta rol o‘ynadi. muhammad payg‘amba...

This file contains 11 pages in DOCX format (28.2 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari DOCX 11 pages Free download Telegram