islom fiqhiy maktablari

DOC 13 pages 62.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

islom fiqhiy maktablari reja: 1. tarixiy rivojlanish asosida 2. fiqhiy maktablar o‘rtasidagi tafovutlar asosida 3. hozirgi zamon nuqtai nazaridan mistitsizm, mistika so’zlari qadimiy yunon tilidagi mistikos - yashirin, sirli ma`nolaridagi so’zdan olingan bo’lib, ilohiyot bilan bevosita muloqot qilish mumkinligi haqidagi ta`limot. bu ta`limot insonning xudo bilan aql va hissiyotdan yuqori bo’lgan sirli aloqasi bo’lib, uning natijasida insonda xudoni bilish hosil bo’ladi. qadimiy sharq va þnon dinlarida ham insonni g’ayritabiiy kuchlar bilan bog’laydigan urf-odatlar (misteriyalar) – mistitsizm elementlari bor edi. yakkaxudolik dinlarining barchasida mistitsizm elementlari mavjud. hayotning barcha sohalariga diniy e`tiqod tegishli bo’lgan o’rta asrlarda uning roli katta bo’ldi. feodalizm davrida mistitsizmning ikki yo’nalishi – mavjud bo’lib, ular ortodoksalcherkov mistitsizmi va eretik mistitsizm edi. birinchisiga ko’ra inson butunlay xudoning hukmiga bo’ysungan bo’lib, uning xohishiga qarab unga etishishi mumkin bo’lsa, ikkinchisining ta`limotiga ko’ra inson o’z harakatlari bilan ham xudoga etishishi mumkin deyiladi. sufiylik – islomdagi mistikasketik oqimdir. sufiy yoki mutasavvif so’zlarining kelib …

2 / 13

’lgan tarkidunyochilik kayfiyatlari deyarli islom bilan bir davrda yuzaga keldi. sufiylikning ilk namoyandalari deb payg’ambar a.s.ning abuddardo, abu zarr, huzayfa (vafotlari vii asrning ikkinchi yarmi) kabi sahobalari hisoblanadi. ammo islomdagi asketikmistik oqimning shakllanishi viii asrning o’rtalari ix asrning boshlariga tegishli. bu davrda sufiylar qatoriga muhaddislar, qorilar, qussoslar, vizantiya bilan chegara urushlarida qatnashgan jangchilar, kosiblar, tijoratchilar, shu jumladan islomni qabul qilgan xristianlar kirganlar. bu davrda sufiy yoki attasavvuf terminlari hali keng tarqalmagan edi: uning o’rniga zuhd (tarkidunyochilik) yoki zohid, obid so’zlari ishlatilar edi. islomdagi bu mistikasketik oqimning paydo bo’lishi va taraqqiy etishiga musulmon jamiyatidagi birinchi ikki asr davomidagi siyosiyijtimoiy beqarorlik, diniy hayotning murakkabligi, uning natijasida kelib chiqqan ma`naviyg’oyaviy izlanish va boshqa dinlarning, xususan xristianlikning ta`sirini ko’rsatish mumkin. ilk davr sufiylarining, aniqrog’i zohid va obidlarining o’ziga xos xususiyatlaridan - qur`oni karim oyatlari ustida chuqur fikr yuritish, qur`on va payg’ambar a.s. sunnatlariga qat`iy amal qilish, kechalarini nafl ibodatlar bilan bedor o’tkazish, kunduzlari ro’za …

3 / 13

uchun ham ziyrak psixolog, «‘ilm alqulub valxavotir» - «qalblar va fikrlar ilmi»ga asos solgan alhasan albasriy bekorga sufiylikning asoschilaridan hisoblanmaydi. alhasan albasriyning ashoblari, basralik zohidlar - raboh ibn ‘amr, rabi‘iy al‘adaviy, addoroniylarning (viiiix asrlar) va`z va ma`ruzalarida allohga bo’lgan sof muhabbat, unga yaqinlashishga bo’lgan intilish haqidagi fikrlar paydo bo’ldi. o’sha davrdan boshlab ular sufiylikka aniq mistik xarakter bag’ishlab, sufiylik mafkurasining o’ziga xos xususiyatiga aylandi. ix asr davomida tasavvuf nazariyoti va amaliyotini ishlab chiqish uchun qizg’in harakatlar davom etdi. basra bilan bir qatorda bag’dod va xuroson sufiylik maktablari eng nufuzli maktablar sifatida yuzaga keldi. ularning namoyandalari avvalgidek sufiyning ichki dunyosiga asosiy e`tiborni qaratar edilar. ularning «ahvol», «maqomot»lariga batafsil tavsiflar berdilar. boshqa mistik ta`limotlar kabi unga sufiy bosib o’tganida «dunyo gunohkorligidan» poklanib, ilohiyotga yaqinlashishiga sabab bo’ladigan yo’l (tariq) sifatida qaradilar. «niyatlar» haqidagi ta`limot yanada chuqurlashtirildi. bunda o’zo’zini nazorat (muroqaba, muhosaba) qilishga erishish uchun uning «ixlos» va «sadoqat» bilan bo’lishiga asosiy urg’uni berdilar. …

4 / 13

i. islom dinida birinchi sufiy nomini olganlardan abu hoshim shomiy (vaf. 160/776-77 y.), tasavvuf usuliga birinchi marta sharh bergan kishi imom molikning shogirdi bo’lmish zunnuni misriy (vaf. 256/869-70 y.), minbardan turib birinchi marotaba tasavvufga chaqirgan kishi shibliy (vaf. 334/945-46 y.), tasavvuf usulini kengaytirib tartibga solgan kishi junayd bag’dodiy (vaf. 398/1007-08 y.) edi. ayollardan birinchi sufiy bo’lgan kishi robi’a ‘adaviyya (vaf. 135/752-53 y.)dir. umuman olganda tasavvufning rivojlanish yo’li islom tarixining ajralmas bir bo’lagidir. movarounnahrga sufiylik eron orqali kirib kelgan. movarounnahrda juda keng tarqalgan sufiylik oqimi aqoid olimi shayx abu ya‘qub yusuf al-hamadoniy (vaf. 535/1140-41 y.) maktabidan boshlangan. yusuf hamadoniyning maktabi ikki tarmoqqa ajralgan edi. birinchisi, «xuroson madrasasi» ya`ni, shahar va shahar atroflarida rivojlangan va xalq orasida keng tarqalgan. bu oqimga xoja yusuf hamadoniyning mashhur shogirdi xoja ‘abd al-xoliq al-¢ijduvoniy (vaf. 1179 y.) murshidlik qilgan. keyinchalik bu oqimga xoja muhammad bahouddin naqshband (1318-1389) murshidlik qilgan va bu davrda naqshbandiyya tariqati butun islom …

5 / 13

a`vat etgan. yassaviyya keyinchalik naqshbandiyya tariqati bilan birlashib ketgan. fiqh. viii-xii asrlar butun musulmon jamiyatida fan va madaniyat, ilm va tafakkur rivojlangan bir davr bo’ldi. bu davrda diniy bilimlar bilan bir qatorda dunyoviy ilmlar ham o’z rivojiga ega bo’ldi. islom dini - arabiston yarim oroli dorasidan chiqib, taraqqiy etgan jahon diniga aylandi. islomning din sifatida shakllanib, rivojlanishi aynan shu davrlarga to’g’ri keladi. albatta, bunga turli mintaqalardagi jarayonlar o’z ta`sirini ko’rsatdi. xususan, movarounnahrning islom madaniyati va fanning algebra, astronomiya, falsafa, tarix, hadis, kalom va boshqa sohalariga ko’rsatgan ta`siri juda kattadir. ayniqsa fiqh ilmi sohasida movarounnahrning tutgan o’rni beqiyosdir. umuman olganda islom huquqshunosligi (fiqh) o’ziga xos rivojlanish tarixiga ega. fiqh - g’arbda islamic law, muslim law, muhammadan jurisprudence, le droit musulman, islamische gesetz kabi nomlar bilan yuritiladi. dunyoda amaldagi huquq normalaridan farqli o’laroq, fiqh o’z ichiga ibodat masalalarini ham qamrab oladi. buni tavrot kitobining ibodat masalalarini jamlab olgan talmudga qiyoslash mumkin. fiqh …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom fiqhiy maktablari"

islom fiqhiy maktablari reja: 1. tarixiy rivojlanish asosida 2. fiqhiy maktablar o‘rtasidagi tafovutlar asosida 3. hozirgi zamon nuqtai nazaridan mistitsizm, mistika so’zlari qadimiy yunon tilidagi mistikos - yashirin, sirli ma`nolaridagi so’zdan olingan bo’lib, ilohiyot bilan bevosita muloqot qilish mumkinligi haqidagi ta`limot. bu ta`limot insonning xudo bilan aql va hissiyotdan yuqori bo’lgan sirli aloqasi bo’lib, uning natijasida insonda xudoni bilish hosil bo’ladi. qadimiy sharq va þnon dinlarida ham insonni g’ayritabiiy kuchlar bilan bog’laydigan urf-odatlar (misteriyalar) – mistitsizm elementlari bor edi. yakkaxudolik dinlarining barchasida mistitsizm elementlari mavjud. hayotning barcha sohalariga diniy e`tiqod tegishli bo’lgan o’rta asrlarda uning roli katta bo’ldi. feodalizm davr...

This file contains 13 pages in DOC format (62.0 KB). To download "islom fiqhiy maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: islom fiqhiy maktablari DOC 13 pages Free download Telegram