umumxalq tili va adabiy til. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari

PDF 4 pages 364.1 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 364.1 KB

File type PDF

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

1-mavzu: umumxalq tili va adabiy til. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari reja: 1. til – eng muhim aloqa vositasi 2. til – ijtimoiy hodisa 3. til va nutq 4. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari tayanch so’z va iboralar: til va tafakkur, ijtimoiy hodisa, yozuv, shartli belgilar, imo-ishoralar,qadimgi turkey til, eski turkey til, eski o’zbek adabiy tili va hozirgi o’zbek adabiy tili. har bir xalq hozirgi darajasiga yetgunga qadar juda katta taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan. bundan o‘zbek xalqi ham mustasno emas. markaziy osiyo hududlarida azaldan yashab kelgan o‘g‘uz, qipchoq, uyg‘ur, nayman, uyshin, barlos, yuz, qirq, ming kabi ko‘plab qabilalar o‘zbek xalqining shakllanishida muhim o‘rin tutgan. o‘zbekistonning qayeriga borsangiz, darxon, kenagas, jaloyir, bahrin, nayman kabi joy — urug‘ nomlariga duch kelishingiz mumkin. bu nomlar shu joylarda muayyan qabila vakillarining yashab o‘tganligidan aks sado berib turadi. birgina «qipchoq» atamasini olib ko‘raylik. qipchoqmahalla, qipchoqqishloq, qipchoqovul, qipchoqariq singari nomlar har bir tumanda, hatto har bir jamoa xo‘jaligida …

2 / 4

qadimgi turk davri. 3. qadimgi turk davri. 4. o‘rta turk davri (hozirgi barcha turkiy xalqlar va ular tillarining shakllanishi hamda rivojlanishi davri) va boshqalar. turkiy tillar qadimda mo‘g‘il va tungus-manjur tillari bilan birgalikda bitta oilani tashkil etgan va bu til oltoy tili deb atalgan. keyinchalik oltoy tili tarmoqlanib ketgan. afsuski, bu davrdan xabar beruvchi yozma yodgorliklar bizgacha yetib kelmagan, lekin qadim-gi turkiy til davriga oid bir qancha yozma manbalarga egamiz. urxun-enasoy, uyg‘ur (qisman moniy), sug‘d yozuvlari shular jumlasidandir. mazkur yozuvlar hozirgi turkiy tillarning barchasi uchun umumiy sanaladi. eramizning xi asrlaridan boshlab qorluq qabila ittifoqi kuchaya boshladi va qoraxoniylar sulolasi hukmronligidagi o‘zlarining davlatlarini tashkil etdi. qoraxoniylar sirdaryo havzalari hamda somoniylarga qarashli bo‘lgan buxoro va samarqandlarga ham o‘z ta’sirini o‘tkazadi. qoraxoniylar davlati mayda uyg‘ur qabilalarini hamda sirdaryo va amudaryo oralig‘idagi turk-eron aholisi yashaydigan madaniy yerlarni o‘ziga bo‘ysundirgan holda x asr oxirlarida islom dinini qabul qilib, markaziy osiyoning eng madaniy turk davlatiga aylandi. …

3 / 4

vchi tilshunoslik yo‘nalishiga asos soldi.qoraxoniylar davrining ikkinchi yirik yozma yodgorligi — bu yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig» («baxt keltiruvchi bilim») asaridir. bu asar yirik badiiy- tarbiyaviy asar bo‘lib, turkiy adabiyot tarixida juda katta ahamiyatga ega. shuningdek, xo‘ja ahmad yassaviyning hikmatlari, ahmad yugnakiyning «hibat ul-haqoyiq» asarlari shu davrning eng buyuk adabiy durdonalaridir. qoraxoniylar davri adabiy tili hozirgi markaziy osiyodagi barcha turkiy tillarning shakllanishi va rivojlanishi uchun asos bo‘lgan til sanaladi va shuning uchun bu davr tili ko‘pchilik turkiyshunoslar tomonidan eski turkiy til deb yuritiladi. mahmud koshg‘ariy chindan tortib to rumga qadar yashagan turkiy qabilalar haqida shunday deb yozadi: — turklar aslida yigirma qabiladir. har bir qabilaning sanoqsiz allaqancha urug‘lari bor. men bulardan asosiylarini — ona urug‘larini yozdim, shoxobchalarini tashladim. «devon-u lug‘otit turk»dagi ma’lumotlarga qaraganda, o‘sha davrda bajanak, qipchoq, o‘g‘uz, boshqird, basmil, yabaqu, tatar, qirg‘iz, chigil, tuxsi, yag‘mo, ig‘raq, uyg‘ur kabi turkiy qabilalar tili umumturkiy adabiy tilni tashkil qilgan. ulardan «eng yengili …

4 / 4

nasidir. «o‘g‘uznoma», «tafsir» (qur’onning so‘zma-so‘z tarjimasi, izohlar, sharhlar, tushuntirishlar), qutbning «xusrav va shirin», sayfi saroyining «guliston», xorazmiyning «muhabbatnoma» asarlari eski o‘zbek tilida yaratilgan dastlabki namunalardir. arab, fors-tojik tillarga xos bo‘lgan fonetik, leksik va grammatik xususi- yatlar eski o‘zbek tiliga ko‘plab o‘zlashdi. bu davrda o‘zbek qabilalari boshqa qabilalarga nisbatan siyosiy hayotda yetakchilikni o‘z qo‘llariga ola boshladilar.o‘zbek atamasi tarixda ilk bor xii asrda rashididdinning «mo‘g‘illar tarixi» asarida atoqli ot ma’nosida tilga olinadi. jaloliddin manguberdining qo‘shin boshliqlaridan biri o‘zbektoy deb atalgan. o‘zbek degan so‘zning «o‘ziga bek», «otliq qo‘shin», «sodda», «to‘g‘ri», «insofli», «saxiy», «odamoxun», «diltortar», «suyukli» kabi ma’nolari ham mavjud. o‘zbek atamasining unga qadar ishlatilgan turk, sart, chig‘atoy singari atamalarga nisbatan tilimizda barqaror bo‘lib qolishi shayboniyxon boshchiligidagi o‘zbek urug‘larining markaziy osiyoda o‘troqlashuvi, hokimiyatni o‘z qo‘llariga olishi bilan bog‘liq. o‘zbek tilining takomillashuvida atoiy, sakkokiy, lutfiy singari o‘nlab, yuzlab so‘z ustalari xizmat qilgan bo‘lsalar, mavlono alisher navoiy uning obro‘yini dunyoga tanitdi. navoiy davri va navoiygacha bo‘lgan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umumxalq tili va adabiy til. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari"

1-mavzu: umumxalq tili va adabiy til. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari reja: 1. til – eng muhim aloqa vositasi 2. til – ijtimoiy hodisa 3. til va nutq 4. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari tayanch so’z va iboralar: til va tafakkur, ijtimoiy hodisa, yozuv, shartli belgilar, imo-ishoralar,qadimgi turkey til, eski turkey til, eski o’zbek adabiy tili va hozirgi o’zbek adabiy tili. har bir xalq hozirgi darajasiga yetgunga qadar juda katta taraqqiyot bosqichini bosib o‘tgan. bundan o‘zbek xalqi ham mustasno emas. markaziy osiyo hududlarida azaldan yashab kelgan o‘g‘uz, qipchoq, uyg‘ur, nayman, uyshin, barlos, yuz, qirq, ming kabi ko‘plab qabilalar o‘zbek xalqining shakllanishida muhim o‘rin tutgan. o‘zbekistonning qayeriga borsangiz, darxon, kenagas, jaloyir, bahrin, nayman kabi joy — ...

This file contains 4 pages in PDF format (364.1 KB). To download "umumxalq tili va adabiy til. o’zbek tilining taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: umumxalq tili va adabiy til. o’… PDF 4 pages Free download Telegram