kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi

DOC 84,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405662456_56117.doc kommunikativ tilshunoslik kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi reja: 1. kommunikativ tilshunoslik va uning tarkibiy qismlari. 2. matn tilshunosligi va uning taraqqiyot tarixi. 3. matnning uch xususiyati va grammatik kategoriyalari. 4. matnning ifoda qobig`i. 5. matn va presuppoziciya. 6. matnning amaliy maqsadga ko`ra turlari. asosiy tayanch tushunchalar: tilning kichik va yirik birliklari; matn – tilning eng yirik birligi; matn mazmuni; matn ma`nosi; matnda integraciya; axborot va retrospekciya kategoriyalari; matn tarkibi; matnda mikrotema va makrotemalar; epigrafik matnlar; sfragistik matnlar; numizmatik matnlar; paleografik matnlar; og`zaki va yozma matnlar; ommaviy muloqot vositalar matn turi sifatida. xx asr tilshunosligi tilning bevosita harakatdagi birliklarini, undagi o`zgarishlarni o`rganish bilan shug`ullana boshladi. bunday tadqiqotlar tilshunoslikda kommunikativ-pragmatik aspektda olib boriladi. bu aspekt tilni ng rivojlanishini, taraqqiyotini kishilar hayoti, ularning nutqiy faoliyatlari bilan bog`liq holda o`rganishni etakchi maqsad qilib oladi. bu esa tilshunoslikda lingvistik-pragmatika matn (kontekst) tilshunosligi singari yangi sohalarning shakllanishi va taraqqiyotiga sabab bo`ldi. hozirgi zamon tilshunosligida katta mavqega …

etish rus tilshunosligida 30-yillardayoq boshlangan edi. bu o`rinda a.m.peshkovskiyning “russkiy sintaksis v nauchnom obshenii” (1934), v.v.vinogradovning “o xudojestvennoy proze” (1930), l.a. bulaxovskiyning “kurs russkogo literaturnogo yazika” (1952) kabi asarlarini eslash maqsadga muvofiqdir. chunki xuddi ana shu tadqiqotlar uning muallifi o`ziga xos lisoniy xususiyatlari singari muammolarni o`rganishni boshlab berdi. hozirgi tilshunoslikda matn atamasiga turlicha ta`riflar berilmoqda. masalan, tilshunos olim p.gironing fikricha, matn o`zaro bog`langan birliklar butunligi bo`lib, bu butunlikni tashkil etuvchi belgilar ishoralar uslubiy taassurotni ifodalash maqsadida bir-biri bilan munosabatga kirishib yagona sistemani tashkil etadi. matnga aniq, to`g`ri ta`rif berish uchun uning xususiyatlarini belgilash lozim. tilshunos s.todorovning aniqlashiga ko`ra har qanday matn uch xususiyatga ega: a) jarayon, b)sintaksis xususiyat, v)semantik xususiyat. matn aniq gaplardan tashkil topadi, bu esa matnning jarayon ekanini isbotlaydi. matnning sintaktik xususiyati deyilganda matnni tashkil qiluvchi qismlar orasidagi o`zaro bog`lanish tushuniladi. matnning semantikasi esa uning mazmunini o`zida ifoda etadi. demak, matn ma`lum sistema asosida tuzilgan, o`z mazmuniga (semantikasiga) …

, ish-harakat kabilarni ifoda qilish, ular yuzasidan u yoki bu darajada fikr yuritishni anglatadi; b) integraciya kategoriyasi – bu kategoriya matn birliklari orasidagi uzviylik, bog`liqlik, aloqadorlik kabi munosabatlarni ko`rsatadi; v) retrospekciya kategoriyasi – bu kategoriya matn orqali ma`lum qilinayotgan voqea-hodisani ketma-ket, izchil hikoya qilish orqali ro`yobga chiqadi. matn nutqiy faoliyatning bir butun mahsulidir. uni ana shunday mahsulot ekanligini ta`minlashga xizmat qiluvchi kategoriya matn tilshunosligida integraciya (lotincha to`ldirmoq) kategoriyasi deb yuritiladi. umuman integraciya kategoriyasi matnning yakunlanishi bilan bog`liq kategoriya sifatida ko`rinadi. matnshunoslik bilan shug`ullanuvchi ayrim olimlar integraciya va kogeziya atamalarini bir-biridan farqlaydilar. kogeziya matn qismlari orasidagi bog`liqlikni grammatik, semantik va leksik vositalar bilan ta`minlashni anglatadi. integraciya kategoriyasi esa matnning bir butunligini ta`minlash maqsadida ularni birlashtirishni ifoda etadi. demak, kogeziya mantiqiy kategoriya bo`lsa, integraciya psixologik kategoriya sanaladi. uzil-kesil, tugal fikr anglatish matnning asosiy xususiyatidir. har qanday matn (u yozma bo`ladimi, og`zaki bo`ladimi, qat`iy nazar) fikrlar yig`indisi bo`lib, o`zaro uzviy bog`langan mulohazalarni o`z …

ususiyatlarga ega. yozma matnlar tarkibiga kiruvchi monografiya, ilmiy maqola, ilmiy-ommabop maqola, taqriz, muammoviy maqola, risola singarilar turli farqlanuvchi belgilari bilan bir-biridan ajralib turadi. masalan, ilmiy maqola muayyan masala jihatida avval ma`lum bo`lgan fikrlar muhokamasi bilan keyin muallifning shu masalaga oid yangi ilmiy qarashi bayon qilinadi hamda bu qarashlarning amaliy qo`llanishiga oid tavsiyalar beriladi, shu bilan ilmiy maqola matni yakunlanadi. matn tarkibi uch qismga bo`linadi: a) ifoda qobig`i, b) matn mazmuni (semantikasi) v) matn grammatikasi. matnning butunligini, yaxlitligini ta`minlab turuvchi narsa uning asosida yotgan asosiy g`oyadir. bu g`oyani matn tilshunosligida makrotema deb ataydilar. makrotemalar o`z navbatida bir qancha mikrotemalardan tashkil topgan bo`ladi. mikrotemalar matnning asosiy g`oyasi, ya`ni makrotema orqali bir-biri bilan o`zaro bog`langan bo`ladi. matnni tashkil etuvchi birliklar orasidagi bog`lanish presuppoziciya va implikaciya munosabatlari orqali amalga oshadi. bu ikki tushuncha bir-biri bilan o`zaro bog`liqdir. har qanday yangi gap matn tarkibida oldingi gapni to`ldirib keladi va o`z navbatida yangi gapning tuzilishiga zamin …

xlitligini, butunligini, o`zaro bog`lanishini ta`minlaydi. matn tilshunosligining aniqlashiga ko`ra, rema quyidagi vositalar yordamida ifodalanadi: a) noaniq artikllar; b) so`z tartibi (inversiya); v) mantikiy urg`u; g) yuklamalar; d) ayrim sintaktik konstrukciyalar. temani ifoda qilishda quyidagi vositalar ishtirok etadi: a) olmoshning ayrim turlari; b) aniq artikllar; v) o`rin va payt ma`nolarini sinsematik ravishda ifodalovchi so`zlar(qachon –o`sha vaqtda, qaerda-o`sha erda kabi); g) ba`zi kirish so`z va iboralar (darhaqiqat, demak, xullas, zero kabi); d) so`z va gap tartiblari; e) matn g`oyasi bilan bog`langan etakchi so`zlarning qayta-qayta takrorlanishi va boshqalar. har kanday matnning yaratilishi ma`lum bir amaliy maksadlarni ko`zda tutadi. matnlar maqsadlariga kura bir-biridan farq qiladi. shu jihatdan matnlarni quyidagi to`rt tipga ajratish mumkin: a) og`zaki matnlar, b) yozma (qo`lyozma), v) bosma matnlar, g) ommaviy muloqotga xos matnlar. bu matnlarning xar biri o`z navbatida bir qancha mayda turlarga bo`linadi. masalan, og`zaki matn: monolog, dialog (suhbat), ovozalar (mish-mish), fol`klor singari turlardan iborat. yozma (qo`lyozma) matnlar to`rt …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi"

1405662456_56117.doc kommunikativ tilshunoslik kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi reja: 1. kommunikativ tilshunoslik va uning tarkibiy qismlari. 2. matn tilshunosligi va uning taraqqiyot tarixi. 3. matnning uch xususiyati va grammatik kategoriyalari. 4. matnning ifoda qobig`i. 5. matn va presuppoziciya. 6. matnning amaliy maqsadga ko`ra turlari. asosiy tayanch tushunchalar: tilning kichik va yirik birliklari; matn – tilning eng yirik birligi; matn mazmuni; matn ma`nosi; matnda integraciya; axborot va retrospekciya kategoriyalari; matn tarkibi; matnda mikrotema va makrotemalar; epigrafik matnlar; sfragistik matnlar; numizmatik matnlar; paleografik matnlar; og`zaki va yozma matnlar; ommaviy muloqot vositalar matn turi sifatida. xx asr tilshunosligi tilning bevosita harakatdagi bir...

Формат DOC, 84,0 КБ. Чтобы скачать "kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kommunikativ tilshunoslik. matn… DOC Бесплатная загрузка Telegram