kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi

DOC 84.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405662456_56117.doc kommunikativ tilshunoslik kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi reja: 1. kommunikativ tilshunoslik va uning tarkibiy qismlari. 2. matn tilshunosligi va uning taraqqiyot tarixi. 3. matnning uch xususiyati va grammatik kategoriyalari. 4. matnning ifoda qobig`i. 5. matn va presuppoziciya. 6. matnning amaliy maqsadga ko`ra turlari. asosiy tayanch tushunchalar: tilning kichik va yirik birliklari; matn – tilning eng yirik birligi; matn mazmuni; matn ma`nosi; matnda integraciya; axborot va retrospekciya kategoriyalari; matn tarkibi; matnda mikrotema va makrotemalar; epigrafik matnlar; sfragistik matnlar; numizmatik matnlar; paleografik matnlar; og`zaki va yozma matnlar; ommaviy muloqot vositalar matn turi sifatida. xx asr tilshunosligi tilning bevosita harakatdagi birliklarini, undagi o`zgarishlarni o`rganish bilan shug`ullana boshladi. bunday tadqiqotlar tilshunoslikda kommunikativ-pragmatik aspektda olib boriladi. bu aspekt tilni ng rivojlanishini, taraqqiyotini kishilar hayoti, ularning nutqiy faoliyatlari bilan bog`liq holda o`rganishni etakchi maqsad qilib oladi. bu esa tilshunoslikda lingvistik-pragmatika matn (kontekst) tilshunosligi singari yangi sohalarning shakllanishi va taraqqiyotiga sabab bo`ldi. hozirgi zamon tilshunosligida katta mavqega …

etish rus tilshunosligida 30-yillardayoq boshlangan edi. bu o`rinda a.m.peshkovskiyning “russkiy sintaksis v nauchnom obshenii” (1934), v.v.vinogradovning “o xudojestvennoy proze” (1930), l.a. bulaxovskiyning “kurs russkogo literaturnogo yazika” (1952) kabi asarlarini eslash maqsadga muvofiqdir. chunki xuddi ana shu tadqiqotlar uning muallifi o`ziga xos lisoniy xususiyatlari singari muammolarni o`rganishni boshlab berdi. hozirgi tilshunoslikda matn atamasiga turlicha ta`riflar berilmoqda. masalan, tilshunos olim p.gironing fikricha, matn o`zaro bog`langan birliklar butunligi bo`lib, bu butunlikni tashkil etuvchi belgilar ishoralar uslubiy taassurotni ifodalash maqsadida bir-biri bilan munosabatga kirishib yagona sistemani tashkil etadi. matnga aniq, to`g`ri ta`rif berish uchun uning xususiyatlarini belgilash lozim. tilshunos s.todorovning aniqlashiga ko`ra har qanday matn uch xususiyatga ega: a) jarayon, b)sintaksis xususiyat, v)semantik xususiyat. matn aniq gaplardan tashkil topadi, bu esa matnning jarayon ekanini isbotlaydi. matnning sintaktik xususiyati deyilganda matnni tashkil qiluvchi qismlar orasidagi o`zaro bog`lanish tushuniladi. matnning semantikasi esa uning mazmunini o`zida ifoda etadi. demak, matn ma`lum sistema asosida tuzilgan, o`z mazmuniga (semantikasiga) …

, ish-harakat kabilarni ifoda qilish, ular yuzasidan u yoki bu darajada fikr yuritishni anglatadi; b) integraciya kategoriyasi – bu kategoriya matn birliklari orasidagi uzviylik, bog`liqlik, aloqadorlik kabi munosabatlarni ko`rsatadi; v) retrospekciya kategoriyasi – bu kategoriya matn orqali ma`lum qilinayotgan voqea-hodisani ketma-ket, izchil hikoya qilish orqali ro`yobga chiqadi. matn nutqiy faoliyatning bir butun mahsulidir. uni ana shunday mahsulot ekanligini ta`minlashga xizmat qiluvchi kategoriya matn tilshunosligida integraciya (lotincha to`ldirmoq) kategoriyasi deb yuritiladi. umuman integraciya kategoriyasi matnning yakunlanishi bilan bog`liq kategoriya sifatida ko`rinadi. matnshunoslik bilan shug`ullanuvchi ayrim olimlar integraciya va kogeziya atamalarini bir-biridan farqlaydilar. kogeziya matn qismlari orasidagi bog`liqlikni grammatik, semantik va leksik vositalar bilan ta`minlashni anglatadi. integraciya kategoriyasi esa matnning bir butunligini ta`minlash maqsadida ularni birlashtirishni ifoda etadi. demak, kogeziya mantiqiy kategoriya bo`lsa, integraciya psixologik kategoriya sanaladi. uzil-kesil, tugal fikr anglatish matnning asosiy xususiyatidir. har qanday matn (u yozma bo`ladimi, og`zaki bo`ladimi, qat`iy nazar) fikrlar yig`indisi bo`lib, o`zaro uzviy bog`langan mulohazalarni o`z …

ususiyatlarga ega. yozma matnlar tarkibiga kiruvchi monografiya, ilmiy maqola, ilmiy-ommabop maqola, taqriz, muammoviy maqola, risola singarilar turli farqlanuvchi belgilari bilan bir-biridan ajralib turadi. masalan, ilmiy maqola muayyan masala jihatida avval ma`lum bo`lgan fikrlar muhokamasi bilan keyin muallifning shu masalaga oid yangi ilmiy qarashi bayon qilinadi hamda bu qarashlarning amaliy qo`llanishiga oid tavsiyalar beriladi, shu bilan ilmiy maqola matni yakunlanadi. matn tarkibi uch qismga bo`linadi: a) ifoda qobig`i, b) matn mazmuni (semantikasi) v) matn grammatikasi. matnning butunligini, yaxlitligini ta`minlab turuvchi narsa uning asosida yotgan asosiy g`oyadir. bu g`oyani matn tilshunosligida makrotema deb ataydilar. makrotemalar o`z navbatida bir qancha mikrotemalardan tashkil topgan bo`ladi. mikrotemalar matnning asosiy g`oyasi, ya`ni makrotema orqali bir-biri bilan o`zaro bog`langan bo`ladi. matnni tashkil etuvchi birliklar orasidagi bog`lanish presuppoziciya va implikaciya munosabatlari orqali amalga oshadi. bu ikki tushuncha bir-biri bilan o`zaro bog`liqdir. har qanday yangi gap matn tarkibida oldingi gapni to`ldirib keladi va o`z navbatida yangi gapning tuzilishiga zamin …

xlitligini, butunligini, o`zaro bog`lanishini ta`minlaydi. matn tilshunosligining aniqlashiga ko`ra, rema quyidagi vositalar yordamida ifodalanadi: a) noaniq artikllar; b) so`z tartibi (inversiya); v) mantikiy urg`u; g) yuklamalar; d) ayrim sintaktik konstrukciyalar. temani ifoda qilishda quyidagi vositalar ishtirok etadi: a) olmoshning ayrim turlari; b) aniq artikllar; v) o`rin va payt ma`nolarini sinsematik ravishda ifodalovchi so`zlar(qachon –o`sha vaqtda, qaerda-o`sha erda kabi); g) ba`zi kirish so`z va iboralar (darhaqiqat, demak, xullas, zero kabi); d) so`z va gap tartiblari; e) matn g`oyasi bilan bog`langan etakchi so`zlarning qayta-qayta takrorlanishi va boshqalar. har kanday matnning yaratilishi ma`lum bir amaliy maksadlarni ko`zda tutadi. matnlar maqsadlariga kura bir-biridan farq qiladi. shu jihatdan matnlarni quyidagi to`rt tipga ajratish mumkin: a) og`zaki matnlar, b) yozma (qo`lyozma), v) bosma matnlar, g) ommaviy muloqotga xos matnlar. bu matnlarning xar biri o`z navbatida bir qancha mayda turlarga bo`linadi. masalan, og`zaki matn: monolog, dialog (suhbat), ovozalar (mish-mish), fol`klor singari turlardan iborat. yozma (qo`lyozma) matnlar to`rt …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi"

1405662456_56117.doc kommunikativ tilshunoslik kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi reja: 1. kommunikativ tilshunoslik va uning tarkibiy qismlari. 2. matn tilshunosligi va uning taraqqiyot tarixi. 3. matnning uch xususiyati va grammatik kategoriyalari. 4. matnning ifoda qobig`i. 5. matn va presuppoziciya. 6. matnning amaliy maqsadga ko`ra turlari. asosiy tayanch tushunchalar: tilning kichik va yirik birliklari; matn – tilning eng yirik birligi; matn mazmuni; matn ma`nosi; matnda integraciya; axborot va retrospekciya kategoriyalari; matn tarkibi; matnda mikrotema va makrotemalar; epigrafik matnlar; sfragistik matnlar; numizmatik matnlar; paleografik matnlar; og`zaki va yozma matnlar; ommaviy muloqot vositalar matn turi sifatida. xx asr tilshunosligi tilning bevosita harakatdagi bir...

DOC format, 84.0 KB. To download "kommunikativ tilshunoslik. matn tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: kommunikativ tilshunoslik. matn… DOC Free download Telegram