tilshunoslik asoslari

PDF 33 стр. 1,7 МБ Бесплатная загрузка

33 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,7 МБ

Тип файла PDF

Страницы 33

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 33

5-mavzu. til va nutq qatlamlari tilshunoslik asoslari o‘qituvchi: f.f.n., dotsent n.ahmedova takrorlash uchun test  … tillar yevropa tillari bilan mahalliy tillarning aralashuvidan yuzaga keladi. lekin bu tilda so„zlashadigan jamiyat yo„q bu…??  a. kreol  b. pijin  c. qadimiy 2 takrorlash uchun test  …. tillar yevropa mustamlakachilarining afrikaliklar, sharq mamlakatlari xalqlari va amerika hindulari bilan muloqoti natijasida mahalliy aholi tillariga yevropa tillari (fransuz, ingliz, portugal) xususiyatlarining singishidan hosil bo„lgan tillardir. bu …??  a. kreol  b. pijin  c. qadimiy 3 takrorlash uchun test  bu til maxsus yaratilgan xalqaro tillardir: volaryuk, esperanto, ido. 1879-yilda yaratilgan volaryuk ham og„zaki, ham badiiy ijod sohasida qo„llangan dastlabki … tildir  a. kreol  b. pijin  c. sun‟iy 4 takrorlash uchun test  bu tillar kam sonli aholiga xizmat qiladigan til bo„lib, o„z yozuviga ega emas. bunday tillar faqat og„zaki shaklda mavjud bo„lib, aholining kundalik aloqa- munosabat ehtiyoji …

2 / 33

il g'oyalarni ifodalovchi belgilar sistemasidir» degan g„oyani ilgari suradi. avvalo, o'zi va shu bilan birga borliqdagi boshqa narsa-buyumlar, hodisalar haqida ma‟- lumot beruvchi vositalar ya‟ni sotsial axborotning har qanday moddiy ifodalovchilari belgi hisoblanadi belgi moddiy, hissiy idrok etiladigan predmet, voqea yoki harakatdir. belgi tushunchasi serqirra bo„lib, talsata, mantiq, tilshunoslik, psixologiya, sotsiologiya fanlari tomonidan tahlil qilinadi. predmet, xossa va munosabatni ifodalovchi moddiy-ideal hosila: ifoda va mazmun jihatiga ega bo„gan birlik til belgisi deb ataladi. belgi ferdinand de sossyur ta'rificha, tilshunoslik fanining manbayi shartli ishora-belgilar tizimi bo„lgan tilni o„rganishdir. shu bois tilshunoslik ishoralarni o'rganadigan semiotik (semiotika yoki semiologik - belgi-ishoralar tizimini o„rganadigan fan) fanlar turkumiga kiradi. semiotika (yunon. semiotikos - belgilar haqidagi ta‟limot) - axborot, ma‟lumotlarni saqlash va uzatishga xizmat qiluvchi belgilar tizimini o„rganuvchi soha. semiotikaning lisoniy belgini o'rganuvchi yo'nalishi lingvistik semiotika hisoblanadi. semiotika bir sathga mansub birliklar munosabati. til sistemasidagi har bir sath birligi-fonema, morfema, leksema, so„zshakl, sintaksema, matn lingvistik birliklar …

3 / 33

shakli ham xizmat qilishi mumkin. masalan, ishchi, ishla leksemalari o„zakning umumiyligi bilan o„zaro birlashsa, qo„shimchalari bilan farqlanadi. yoki aksincha, ishla, angla, so„zla singari leksemalar qo„shimchaning umumiyligi bilan birlashib, o„zakning xilma-xilligi bilan farqlanadi. paradigmatik munosabat paradigma a‟zolari orasidagi munosabat paradigmatik munosabat deyiladi. paradigmatik munosabat bir sistemaga kiruvchi birliklarning o„xshashlik va farqlilik munosabatlaridir. paradigma a‟zolari teng qiymatli va teng huquqli birliklardir. shuning uchun ular bir paradigmaga mansub bo„ladi. paradigmatik munosabat  paradigma lingvistik tushuncha sifatida barcha fanlarda qo„llanadigan sistema tushunchasi bilan bog„lanadi. umumiy belgisi asosida birlashgan va bir-birini taqozo etadigan, ammo har biri o„ziga xos belgisi bilan boshqasiga qarama-qarshi turuvchi lisoniy birliklar sistemasi paradigma deyiladi (paradigma grekcha paradeigma – “misol”, “namuna” degan ma‟nolarni bildiradi). paradigma so„zi – omonim termin. u “yo„nalish”, “soha” ma‟nosida ham ishlatiladi: lingvokulturologiya – tilshunoslikning yangi paradigmasi kabi. paradigmatik munosabat paradigmani tashkil etuvchi lisoniy birlik paradigma a’zosi deb yuritiladi. paradigma kamida ikkita a‟zodan iborat, ular, asosan, bir lisoniy sathga …

4 / 33

paradigmasidan qaratqich kelishigining olinishi); bir paradigma tarkibiga kiradigan birliklarning xususiyatlari: 3) bir paradigmaning a‟zolari o„zaro o„xshashlik bilan birga, har biri ikkinchisidan qaysidir bir xususiy belgisi bilan farqlanib turishi (masalan, tushum va jo„nalish kelishiklari “oldingi so„zni keyingi fe‟lga tobelash” vazifasini bajarishda o„xshash, lekin biri “vositasiz to„ldiruvchi sifatida tobelash”, ikkinchisi “vositali to„ldiruvchi yoki hol sifatida tobelash” belgisi bilan farqlanadi); 4) paradigma a‟zolari nutqda bir o„rin va (mavqeda) kelib, bir-birini ma‟lum holatda almashtira olishi, o„rnini egallashi (masalan, kitob... o‘qish birikmasini hosil qilishda tobe so„zni bosh, tushum, chiqish kelishiklari shakllantira oladi). bir paradigma tarkibiga kiradigan birliklarning xususiyatlari: paradigma, qamroviga ko„ra, katta va kichik, tashqi va ichki paradigmalarga bo„linadi. bu paradigmalar bir-biriga nisbatan olinadi. masalan, undoshlar (katta yoki tashqi) paradigmasi jarangli va jarangsiz ungoshlar (kichik yoki ichki) paradigmalariga bo„linadi. fonemalar sistemasi fonetik (yoki fonetik-fonologik) paradigma deyiladi. lisoniy paradigma turlari semantik-grammatik umumiylikka ega bo„lgan leksik birliklar lug„aviy paradigmani tashkil etadi. sinonimik, antonimik, graduonimik qatorga birlashgan leksemalar …

5 / 33

g shartli vertikal aloqasi paradigmatik munosabat bo„lsa, gorizontal aloqasi sintagmatik munosabat deyiladi sintagmatika - til birliklarini nutq zanjiridagi unsurlar sifatida tekshirish aspektidir. sintagmatik munosabat - til birliklarining nutq oqimida yuz beradigan xususiyatlari asosidagi munosabatlari. mas., allofonlar - fonemaning sintagmatik xususiyatlari, so„zlarning valentligi esa ularning sintagmatik xususiyatlaridir. sintagmatik munosabat bir sathga mansub, murakkablik darajasiga ko„ra bir xil bo„lgan lingvistik birliklar munosabatidan tashqari, turli sathga mansub, turli murakkablikdagi birlik dan ham o„zaro munosabatga kirishadi. murakkablik darajasi turli xil bo„lgan, ikki xil sathga mansub lingvistik birliklar munosabati pog„onali munosabat sanaladi. demak, quyi sath birligi o„zidan bir daraja yuqori sath birligi uchun qurilish (konstruktiv) birligi bo„lib xizmat qiladi. turli sathga mansub birliklar munosabati yuqori sath birligi esa qurilma (konstrukgiv) sifatida o„zidan bir daraja quyi sath birliklarining ketma-ketlik (sintagmatik) munosabatidan tashkil topadi. masalan, maktabga so„z shaklining morfologik sath birligi sifatida morfemik sath birligiga nisbatan murakkablik darajasi yuqori, chunki u o„zidan bir daraja quyi morfemik sathning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 33 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilshunoslik asoslari"

5-mavzu. til va nutq qatlamlari tilshunoslik asoslari o‘qituvchi: f.f.n., dotsent n.ahmedova takrorlash uchun test  … tillar yevropa tillari bilan mahalliy tillarning aralashuvidan yuzaga keladi. lekin bu tilda so„zlashadigan jamiyat yo„q bu…??  a. kreol  b. pijin  c. qadimiy 2 takrorlash uchun test  …. tillar yevropa mustamlakachilarining afrikaliklar, sharq mamlakatlari xalqlari va amerika hindulari bilan muloqoti natijasida mahalliy aholi tillariga yevropa tillari (fransuz, ingliz, portugal) xususiyatlarining singishidan hosil bo„lgan tillardir. bu …??  a. kreol  b. pijin  c. qadimiy 3 takrorlash uchun test  bu til maxsus yaratilgan xalqaro tillardir: volaryuk, esperanto, ido. 1879-yilda yaratilgan volaryuk ham og„zaki, ham badiiy ijod sohasida qo„llangan dastlabki … tildir  a...

Этот файл содержит 33 стр. в формате PDF (1,7 МБ). Чтобы скачать "tilshunoslik asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilshunoslik asoslari PDF 33 стр. Бесплатная загрузка Telegram