kurs ishi: til va nutq hodisasining lingvistik talqini

DOCX 33 pages 76.0 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: til va nutq hodisasining lingvistik talqini mundarija kirish 2 asosiy qism 4 1. til hodisalarida zohiriy (nutqiy) va botiniy (lisoniy) jihat. 4 2.til, lison, me’yor va nutq munosabati 9 3. lisoniy va nutqiy birliklar 15 4. lisoniy paradigma va uning turlari 21 5. lisoniy ziddiyat va uning turlari 25 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar 33 kirish mavzuning dolzarbligi: milliy taraqqiyot milliy til mavqei va nufuzi yuksalishida yaqqol ko‘zga tashlanadi. “o‘zbekiston taraqqiyotining bugungi yangi bosqichi-milliy yuksalish davri talablaridan kelib chiqib, ona tilimizning jamiyatdagi o‘rni va nufuzini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda”. mamlakatimizdagi keng ko‘lamli islohotlar o‘zbek tilining ham davlat tili sifatidagi maqomini mustahkamlash, uning mavqeini ko‘tarish bo‘yicha qabul qilingan qonun va qarorlar tilshunoslik sohasidagi …

2 / 33

oqda. turkogogiyada, jumladan, o‘zbek tilshunosligining rivojlanishiga xissa qo‘shgan olimlarmiz, tilning barcha qirralarini ochib bergan, jahon tilshunosligi qatoriga qo‘shishga muyassar bo‘lgan. biroq tilshunoslik sohasi bilan shug‘ullangan jonkuyarlarning ilmiy asarlarini o‘rganish masalasi tizimli yoritilgan emas. xx asr tilshunosligining — sistem tilshunoslikning bosh, asosiy mezoni til va nutq munosabati, til va nutq hodisalarini, birliklarini farqlash bo‘ldi. ushbu muammo tarixiga nazar tashlasak, professor x.ne‘matovning ma‘lumot berishicha, til va nutq hodisalarini o‘zaro farqlash dastlab vii-ix asrlarda shakllangan arab tilshunosligining til o‘rganish usullarida ko‘rish mumkin. professor a.nurmonovning tadqiqotida esa temuriylar davri o‘zbek tilshunosligining sardori bo‘lgan alisher navoiy asarlarida til va nutq hodisalari farqdangani, alloma shu masalaga aloxida e‘tibor bergani qayd etiladi. til va nutq, masalasi nafaqat sistem tilshunoslikning, umuman, jahon tilshunosligi fanining hamma davrlaridagi - ham diaxron, ham sinxron bosqichlaridagi eng jiddiy nazariy muammosi bo‘lgan va bundan keyin ham shunday bo‘lib qoladi. chunki, tilshunoslikning ushbu o‘ta murakkab va o‘ta dolzarb muammosisiz nafaqat nazariy-umumiy tilshunoslikning, balki xususiy-amaliy …

3 / 33

tik talqini. lisoniy va nutqiy birliklar. til, lison va nutq munosabati kurs ishning tadqiqot uslubi va uslubiyoti: ilmiy ommabop manbalardan to‘plangan ma’lumotlar tahlil qilib,xulosa va takliflar qilish. kurs ishi tuzilishi: bajarilgan kurs ishi kirish qismi, asosiy qism va qilingan xulosalardan iborat. ishda o‘rganilishi e’tiborga olingan ma’lumotlar tushunarli ravishda ifodalash uchun chizma jadvallar va rasmlar berildi.ishga qo‘yilgan maqsadga erishishi uchun to‘plangan adabiyotlar manbalarning nomlari va elektron manzillari keltirildi. asosiy qism 1. til hodisalarida zohiriy (nutqiy) va botiniy (lisoniy) jihat. o‘zbek tilshunosligi o‘zining (xx asrning 20-yillaridan 90-yillari-gacha) amaliy bosqichni bosib o‘tdi. bu davrda amalga oshirilgan ishlar quyidagilardan iborat edi: 1) tilning bo‘limlari aniqlandi; 2) har bir bo‘limga doir birliklar chegaralandi; 3) birliklarning zohiriy alomatlari yoritildi. masalan, fonetika sohasida hozirgi o‘zbek tilida 6 ta unli, 24 ta undosh borligi aniqlanib, ularning bevosita sezgi a’zolariga ta’sir qiluvchi xossalari o‘rganildi. unlilardagi lablanganlik-lablanmaganlik, til orqa, til o‘rta, til oldi, yuqori torlik, quyi va o‘rta kenglik belgilari …

4 / 33

: jamolxonov h. hozirgi o‘zbek adabiy tili. oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. – toshkent: o‘zme, 2013.] gulnoraning kitobi gulnoraning opasi gulnoraning uyi gulnoraning yig‘isi bunda empirik yondashuv qaratqich kelishigining «qarashlilik», «mansublik», «egalik», «subyekt-harakat» kabi to‘rtta ma’nosini farqlashni taqozo qiladi (qatorni yana davom ettirish va ma’nolar sonini ko‘paytirish mumkin). bu – zohiriy ma’no, nutqiy hodisa. empirik tilshunosdan mohiyatga tomon bundan chuqurroq borish talab qilinmaydi. nazariyotchi kelishikning har bir qo‘llanishidagi farqdan «ko‘z yumib», umumiy jihatni qidiradi. farqlarning (kitob), (opa), (uy), (yig‘i) va boshqa so‘zlar ta’sirida ekanligini nazariy yo‘l bilan aniqlaydi va shu asosda qaratqich kelishigining mohiyatini ochadi. nazariy o‘rganish jarayonida til hodisalarida zohiriy (nutqiy) va botiniy (lisoniy) jihat farqlanadi. har bir birlik yondoshlari bilan o‘zaro munosabatda o‘rganiladi, ularga tizimiy yondashiladi. masalan, yuqoridagi misolning birinchisida (gulnoraning kitobi) qaratqich kelishigining «qarashlilik», ikkinchisida (gulnoraning opasi) «mansublik» nutqiy (xususiy) ma’nolari voqelangan. biroq qaratqich kelishigi shaklining barcha qo‘llanishi uchun umumiy jihat – «oldingi ismni keyingi ismga tobelash» …

5 / 33

gisi nazariyotchi uchun muhim ahamiyat kasb etadi. til hodisalarini bu tarzda o‘rganish tizimiy yondashish deyiladi. nazariy tilshunoslik har qanday birlikning mohiyati uning munosabatini chuqur tahlil qilish bilan ochiladi, degan g‘oyaga tayanib ish ko‘radi[footnoteref:2]. [2: sayfullayeva r., mengliyev b., boqiyeva g. va b. hozirgi o‘zbek adabiy tili. darslik. – toshkent: fan va texnologiyalar, 2010.] falsafiy umis va ahvoning lisoniy tizimda voqelanishi dialektika har qanday o‘rganish manbaida, borliqdagi har bir narsada ikki jihat borligini ta’kidlaydi va uni quyidagi ikki tomonli kategoriyalar asosida sistemalashtiradi: umumiylik – alohidalik; mohiyat – hodisa; imkoniyat – voqelik; sabab – oqibat. birinchi jihat (uni tegishli kategoriyalarning bosh harflari asosida qisqacha umis deb ataymiz) narsalarning bevosita kuzatishda berilmagan substansiyasi bo‘lib, aqliy, idrokiy usul bilan anglanadi. ikkinchi jihat esa (ahvo – alohidalik, hodisa, voqelik, oqibat) umis ning voqelanishi bo‘lib, uni tadqiqotchi, o‘rganuvchi kishi sezgi a’zolari yordamida his qila oladi. har bir narsada umis turlari (umumiylik, mohiyat, imkoniyat, sabab) yaxlit holda …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kurs ishi: til va nutq hodisasining lingvistik talqini"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ mavzu: til va nutq hodisasining lingvistik talqini mundarija kirish 2 asosiy qism 4 1. til hodisalarida zohiriy (nutqiy) va botiniy (lisoniy) jihat. 4 2.til, lison, me’yor va nutq munosabati 9 3. lisoniy va nutqiy birliklar 15 4. lisoniy paradigma va uning turlari 21 5. lisoniy ziddiyat va uning turlari 25 xulosa 31 foydalanilgan adabiyotlar 33 kirish mavzuning dolzarbligi: milliy...

This file contains 33 pages in DOCX format (76.0 KB). To download "kurs ishi: til va nutq hodisasining lingvistik talqini", click the Telegram button on the left.

Tags: kurs ishi: til va nutq hodisasi… DOCX 33 pages Free download Telegram