bir sathga va turli sathga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari

DOC 47,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1363482780_42334.doc www.arxiv.uz reja: 1. bir sathga mansub birliklar munosabati. 2. turli sathga mansub birliklar munosabati. 3. lisoniy birliklarda zidlanish. 4. zidlanish turlari. 5. teng qiymatli va mutanosib ziddiyat. 6. darajali va noto’liq ziddiyat. til sistemasidagi har bir sath, birligi - fonema, morfema, leksema, so’z shakl, sintaksema, matn lisoniy (lingvistik)birliklar sanaladi. lisoniy birliklar sistema tarkibida ma'lum munosabatda bo’ladi. ularni dastlab ikki guruhga ajratish mumkin: ) bir satha mansub bo’lgan birliklar munosabati; 2) turli sathga mansub bo’lgan birliklar munosabati, ya'ni sathlararo munosabat. . bir sathga mansub birliklar munosabati bir sathga mansub bo’lgan birliklar o’zaro ikki xil munosabatga kirishadi: ) uyadoshlik (paradigmatik) munosabati; 2) ketma-ketlik munosabati. 1) uyadoshlik munosabati bir sathga mansub bo’lgan, qimmat jihatdan bir xil birliklarning ma'lum umumiy belgi asosida bir guruhga (uyaga) birlashuvi uyadoshlik munosabati sanaladi. uyadoshlik munosabatida bo’lgan birliklar uchun umumiy belgi sifatida shu birliklarning ma'nosi ham, shakli ham xizmat qilishi mumkin. masalan, ichi, ishla leksemalari o’zakning umumiyligi bilan …

i hosil qiladi. shu bilan birga, uya ichida huddi shunday umumiy ma'no asosida yana kichik uyalarga birlashishi mumkin. jumladan, o’tgan zamon shakllari, hozirgi zamon shakllari, kelasi zamon shakllari kabi. shunday qilib, ma'lum uya o’z ichida kichik uyalarga bo’linib, uyalar darajalanishini hosil qiladi. masalan, a, e, o, u, u, i unlilari munosabati unlilar sistemasini (paradigmasini) tashkil etish bilan birga, bu unlilarning har qaysisi bevosita kuzatishda bir qancha variantlar orqali yuzaga chiqadi va variantlar uyasini (sistemasini) tashkil etadi. lisoniy birliyutarning uyadoshlik munosabatini belgilashda ko’proq ma'no umumiyligi belgisi xizmat qiladi. shuni ta'kidlash kerakki, ma'lum umumiy ma'no asosida bir uyaga birlashtirish uchun asos bo’lib xizmat qilgan umumiy ma'no takrorlanishi lozim. ana shu takrorlanuvchi ma'no (sema) har bir a'zoni ayni shu uyaga (paradigmaga) birlashtirish uchun xizmat qiladi. shu bilan birga uyaning har qaysi a'zosi boshqa a'zodan ma'lum belgilariga ko’ra farqlanish xususiyatiga ham ega. ana shu farqlanish: belgisi bilan uyaning aloqida birligi ekanligini saqlab turadi. demaq …

r uya a'zolari bir-biri bilan zidlanish xususiyatiga ega. zidlanish har qanday narsa va xodisaning ichki taraqqiyot negizidir. shunday ekan, davrlar o’tishi bilan uya a'zolari o’rtasida miqdoriy o’zgarish ruy berishi mumkin. ayrim a'zolar eskirib, iste'moldan chiqinshi, yangisi kirib kelishi mumkin. bu esa til sistemasining ochiq sistema ekanligini ko’rsatadi. 2) ketma-ketlik munosabati bir sathga mansub bo’lgan birliklar nutq jarayonida o’zaro ketma-ket boglanib ma'lum axborot tashish uchun xizmat qiladi. har bir lisoniy birlikning vazifasi ketma-ketlik (sintagmatik) munosabatiga kirshpganda namoyon bo’ladi. nutq jarayonida ikkita birlikni hech qachon bir vaqtda talaffuz qila olmaymiz. oldin bittasini, so’ng ikkinchisini, uchinchisini va h.k. talaffuz qilamiz. lisoniy birliklarning ma'lum chiziqda ketma-ket bog’lanishi ikki elementni hech qachon bir vaqtda talaffuz qilishga imkon bermaydi. muayyan cho’ziqlikka ega bo’lgan ikki va undan ortiq elementlarning ketma-ket munosabati ketma-ketlik (sintagmatik) munosabat sanaladi. masalan, ishchilarga so’z shakli tarkibidagi ish–chi-lar-ga morfemalari bir qatorda ketma-ket joylashadi. bundan ketma-ketlik munosabati faqat nutqqa xos degan xulosaga kelmaslik kerak. ketma-ketlik …

jud. o’z navbatida odam leksemasining mazmuniy mundarijasida yig’lamoq, kulmoq, mushtlashmoq leksemalari bilan mazmuniy mos keladigan (shu harakatlarni yuzaga chiqara olish) sema mavjud. har ikki lisoniy birlikda mavjud bo’lgan usha bir-biriga mos sema ularni o’zaro mazmuniy va grammatik munosabatga kirishuviga yo’l ochadi. aksincha, tosh leksemasi bilan emoq, leksemasi o’rtasida yuqoridagi kabi mazmuniy uyg’unlik yo’q. shuning uchun ham ular o’zaro mazmuniy bog’lanish imkoniyatiga ega emas. ko’rinadiki, til egalari ongida tayyor holda mavjud bo’lgan lisoniy birliklarning o’zaro vqushilish qoidalari, andozalari til sathiga, ana shu qoida va andozalar asosida bevosita ko’zatishda namoyon bo’lgan cheksiz hosilalar, konkret birikmalar nutq sathiga mansubdir. sintagmatik munosabat yordamida tilning bosh vazifasi - kommunikativ vazifasi amalga oshadi. 3) pog’onali munosabat bir sathga mansub, murakkablik darajasiga ko’ra bir xil bo’lgan lisoniy birliklar munosabatidan tashqari, turli sathga mansub, turli murakkablikdagi birliklar ham o’zaro munosabatga kirishadi.(murakkablik darajasi turli xil bo’lgan, ikki xil sath ga mansub lisoniy birliklar munosabati pog’onali munosabat sanaladi. bunday munosabatni …

hkil topadi. morfema (morfema varianti) esa so’z shakl tarkibiga kiradi. lisoniy birliklarning murakkablik darajasi nisbiydir. uning murakkab deb nom olinishi o’zidan bir daraja quyi sath birligiga nisbatandir. masalan, morfemik sath birligi bo’lgan morfemaning murakkab (qurilma, sistema) deb nom olinishi fonologik sath birligi bo’lgan fonemaga nisbatandir. morfema, o’z navbatida, morfologik sath birligi bo’lgan so’z shakl uchun element, qurilnsh (konstruktiv) a'zosi sanaladi. so’z shakl morfemaga nisbatan murakkab, sintaksemaga nisbatan esa element hisoblanadi. lisoniy birlshshar o’rtasidagi pog’onali munosabat til sistemasi ichki to’zilishining oddiydan murakkabga qarab tadrijiy joylashganligidan dalolat beradi. 3. paradigma a'zolari o’rtasidagi zidlanishlar va zidlanish turlari yuqorida ta'kidlanganideq uyadoshlik (paradigmatik) munosabatida bo’lgan lisoniy birlliklar muayyan birlashtiruvchi semaga ega bo’lishi bilan birga, o’zaro farqlovchi semaga ham ega bo’ladi. ana shu farqlovchi semalar uya a'zolarining o’zaro zidlanishi uchgun asos bo’ladi. sistemaviy tilshunoslikda uya a'zolarining ana shunday farqlovchi semalar asosida zidlanishini belgilash markaziy o’rinni egallaydi. chunki lisoniy birliklarni ma'lum sinflarga birlashtirish qanchalik muhnm bo’lsa, sinf …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bir sathga va turli sathga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari"

1363482780_42334.doc www.arxiv.uz reja: 1. bir sathga mansub birliklar munosabati. 2. turli sathga mansub birliklar munosabati. 3. lisoniy birliklarda zidlanish. 4. zidlanish turlari. 5. teng qiymatli va mutanosib ziddiyat. 6. darajali va noto’liq ziddiyat. til sistemasidagi har bir sath, birligi - fonema, morfema, leksema, so’z shakl, sintaksema, matn lisoniy (lingvistik)birliklar sanaladi. lisoniy birliklar sistema tarkibida ma'lum munosabatda bo’ladi. ularni dastlab ikki guruhga ajratish mumkin: ) bir satha mansub bo’lgan birliklar munosabati; 2) turli sathga mansub bo’lgan birliklar munosabati, ya'ni sathlararo munosabat. . bir sathga mansub birliklar munosabati bir sathga mansub bo’lgan birliklar o’zaro ikki xil munosabatga kirishadi: ) uyadoshlik (paradigmatik) munosabati; 2) ketma-k...

Формат DOC, 47,5 КБ. Чтобы скачать "bir sathga va turli sathga mansub birliklar munosabati. zidlanish va uning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bir sathga va turli sathga mans… DOC Бесплатная загрузка Telegram