"hozirgi oʻzbek adabiy tili"

DOCX 52 pages 243.1 KB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 243.1 KB

File type DOCX

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

“hozirgi oʻzbek adabiy tili” (fonetika, grafika, orfoepiya, orfografiya) fanidan maʼruzalar matni 60110700 – oʻzbek tili va adabiyoti taʼlim yoʻnalishi bakalavri yoʻnalishi uchun “hozirgi oʻzbek adabiy tili (fonetika, grafika, orfoepiya, orfografiya)” fanidan maʼruza matni 1-maʼruza. “hozirgi oʻzbek adabiy tili” faniga kirish. til, lison va nutq munosabati. til birliklari reja: 1. tilshunoslikda ilmiy bilish va uning bosqichlari. 2. til, lison, nutq munosabati. 3. til birliklari. tayanch tushunchalar: bilish, belgi, ilmiy tadqiqot, falsafa, “koʻrlar va fil hikoyati”, empirik fizika, nazariy fizika, til, nutq, sath, fonema, tovush, leksema, soʻz, substansiya, aksidensiya, zot, tajalli, zohir ilmiy bilish va uning bosqichlari. ilmiy bilish – maxsus metodologiya va usullar asosida borliq haqida bilim hosil qilish. olimlar tomonidan tabiat, jamiyat va inson tafakkuridagi murakkab va rang-barang hodisalar mohiyatini, rivojlanish qonunlarini ilmiy oʻrganishning aniq usullari ishlab chiqilgan, ular ilmiy tadqiqotlarning yoʻnalishi va xususiyatlarini ifodalaydi. falsafada ilmiy bilishning navbatma-navbat takrorlanib turuvchi ikki turi farqlanadi: a) fahmiy (empirik, amaliy, tajribaviy) bilish; …

2 / 52

ing mohiyati ochiladi. bu bosqich navoiyning yuqorida tilga olingan asarida orifning fil haqida bilim hosil qilish usuli misolida bayon etiladi. orif koʻzi ojizlarning fil haqidagi tasavvurlarini oʻzaro “bogʻlab”, umumlashtirib, ularning qarashlari asosida, bizning talqinimizcha, nazariy tafakkur yoʻli bilan fil haqida idrokiy bilim hosil qiladi. shu tariqa navoiy empirik va nazariy bilish hamda bilimni, empirik va nazariyotchi biluvchi (olim) ni farqlaydi, shu bilan birga, ikkinchisi birinchisining mehnatlarisiz ish koʻra olmasligini uqtiradi. bunday holat barcha fanlarda mavjud. masalan, isaak nyuton fizikasi empirik fizika boʻlsa, albert eynshteyn fizikasi nazariy fizikadir. ular bir-birini toʻldiruvchi va bir vaqtning oʻzida inkor qiluvchi taʼlimotlardir. manbani oʻrganishning har ikki bosqichi ham birday muhim, ikkinchisini birinchisisiz, birinchisini ikkinchisisiz tasavvur qilib boʻlmaydi. ularni bir-biridan uzish, qarama-qarshi qoʻyish mumkin emas. bilishning ikki zaruriy bosqichi ham cheklangan. yaʼni empirik bilim nazariy xulosalar uchun material boʻlib xizmat qiladi. nazariy bilim empirik dalillarsiz asossiz. shuning uchun nemis shoiri hyote “nazariya quruq yogʻochdir” deya nazariy …

3 / 52

har bir tovushning mohiyati, yaʼni substansiyasiga bu zohiriy belgilar qay darajada daxldor degan muammo keyinchalik – nazariy oʻrganish jarayonida – fonemalarning variant-invariantlik muammosi ostida tadqiq qilindi. har bir tovushning mohiyati nazariy bosqichda ochib berildi. bunday holatni morfologiyada ham kuzatish mumkin. bunda soʻz turkumlari, har bir turkumga xos grammatik shakllar aniqlandi. grammatik shaklning zohiriy belgilari – soʻzlarga qoʻshilish, ularni biriktirish jarayonidagi aniq sezilib turuvchi maʼno va vazifalari – nutqiy xususiyati tadqiq qilindi. masalan, har bir kelishikning 20 dan 50–60 tagacha maʼnosi ajratilib, tavsiflandi. bu maʼnolarni yanada koʻpaytirish mumkin edi, zero hodisalar cheksizdir. quyidagi misollarga diqqat qiling: gulnoraning kitobi gulnoraning opasi gulnoraning uyi gulnoraning yigʻisi. bunda fahmiy (empirik) yondashuv qaratqich kelishigining “qarashlilik”, “mansublik”, “egalik”, “bajaruvchi” kabi maʼnolarini farqlashni taqozo qiladi (qatorni yana davom ettirish va maʼnolar sonini koʻpaytirish mumkin). bular – zohiriy maʼnolar, nutqiy hodisalar. empirizmda mohiyatga tomon bundan chuqurroq borish talab qilinmaydi. nazariy oʻrganishda kelishikning har bir qoʻllanishidagi farqlardan “koʻz yumilib”, …

4 / 52

yingi soʻzga tobelash” maʼnosi bevosita sezgi aʼzolari yordamida anglashilmaydi, balki ong bilan idrok etiladi, shuning uchun u lisoniy ahamiyatga ega. bu umumiylik yuqoridagi misollarda “gulnora soʻzining opa soʻziga qaratuvchilik munosabatini ifodalashi”, “gulnora soʻzining kitob soʻziga qaratuvchilik munosabatini ifodalashi” tarzida bevosita kuzatishga chiqqan, sezgi aʼzosi bilan his qilinadigan qiymat kasb etib xususiylashgan. empirik yondashuvda har bir birlik alohida-alohida tekshiriladi. masalan, a unlisini boshqa unlisiz, biror zamon yoki kelishik shakli esa boshqasidan ajratib, uzib oʻrganiladi. nazariy oʻrganish bosqichida esa ular oʻz sistemadoshi (oʻzi bilan bir sistemaga kiruvchi) bilan yaxlitlikda tahlil etiladi. har bir birlik, deylik, biror unlining, boshqa sistemadoshi, yaʼni boshqa unli bilan oʻzaro munosabatida namoyon boʻladigan belgisi nazariyotchi tishunos uchun belgilovchi ahamiyat kasb etadi. bitta unlini ajratib olib oʻrganish empirik oʻrganish deyiladi. бир unlini boshqa unlilar qurshovida oʻrganish nazariy oʻrganish, sistem yondashuv deb ataladi. nazariy tilshunoslik har qanday birlikning mohiyati uning boshqa sistemadoshlariga munosabatini chuqur tahlil qilish bilan ochiladi, degan metodologiyaga …

5 / 52

a ikki jihat borligini taʼkidlaydi va uni quyidagi ikki tomonli tushunchalar asosida sistemalashtiradi: umumiylik – alohidalik; mohiyat – hodisa; imkoniyat – voqelik; sabab – oqibat. birinchi jihat (uni tegishli tushunchalarning bosh harflari asosida qisqacha umis deb ataymiz) narsalarning sezgi aʼzolari asosida his etilmaydigan, aql bilan idrok qilinadigan substansiyasi (mohiyati)dir. ikkinchi jihat esa (ahvo – alohidalik, hodisa, voqelik, oqibat) umisning voqelanishi, yuzaga chiqishi, namoyon boʻlishi boʻlib, uni tadqiqotchi, oʻrganuvchi kishi sezgi aʼzolari yordamida his qila oladi. masalan, yuqoridagi hikoyatda koʻzi ojizlar aniqlagan jihatning har biri alohidalik boʻlsa, orifning bilimi umumiylikdir. obrazli qilib aytganda, koʻzi ojizlar ahvolarni aniqlashdi, orif bu ahvolar asosida umisni tikladi. umis (umumiylik, mohiyat, imkoniyat, sabab) va ahvo (alohidalik, hodisa, voqelik, oqibat) munosabatini yaqqolroq tasavvur qilish uchun hammaga tushunarli boʻlgan misolga murojaat qilamiz. 1- javonda beshta har xil kitob bor deylik, ular bevosita kuzatishda berilgan, kitoblarni sezgi aʼzolari yordamida his qila olamiz. lekin ongimizda yaxlit “umuman kitob” tushunchasi mavjud. …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""hozirgi oʻzbek adabiy tili""

“hozirgi oʻzbek adabiy tili” (fonetika, grafika, orfoepiya, orfografiya) fanidan maʼruzalar matni 60110700 – oʻzbek tili va adabiyoti taʼlim yoʻnalishi bakalavri yoʻnalishi uchun “hozirgi oʻzbek adabiy tili (fonetika, grafika, orfoepiya, orfografiya)” fanidan maʼruza matni 1-maʼruza. “hozirgi oʻzbek adabiy tili” faniga kirish. til, lison va nutq munosabati. til birliklari reja: 1. tilshunoslikda ilmiy bilish va uning bosqichlari. 2. til, lison, nutq munosabati. 3. til birliklari. tayanch tushunchalar: bilish, belgi, ilmiy tadqiqot, falsafa, “koʻrlar va fil hikoyati”, empirik fizika, nazariy fizika, til, nutq, sath, fonema, tovush, leksema, soʻz, substansiya, aksidensiya, zot, tajalli, zohir ilmiy bilish va uning bosqichlari. ilmiy bilish – maxsus metodologiya va usullar asosida borliq haqi...

This file contains 52 pages in DOCX format (243.1 KB). To download ""hozirgi oʻzbek adabiy tili"", click the Telegram button on the left.

Tags: "hozirgi oʻzbek adabiy tili" DOCX 52 pages Free download Telegram